पुँजीवादी शिक्षा प्रणाली अन्त्य गरी समाजवादी शिक्षा स्थापनामा सक्रिय रहनु नै अबको विद्यार्थी आन्दोलनको मुख्य कार्यदिशा हो
अहिले हामीसँग दोहोरो शिक्षा प्रणाली छ । एकापट्टि मुनाफासहित सबै साधन र स्रोत प्रयोग गरेर धनीका छोराछोरीले पढिरहेको निजी शिक्षा छ भने अर्कातिर राज्यले प्रदान गरेको सर्वसाधारणका छोराछोरी पढ्ने गरेको सरकारी शिक्षा छ । यस्तो दुई प्रकारको शिक्षा प्रणाली रहेसम्म प्रणालीगत समस्या समाधानको कल्पनै नगरे हुन्छ । अझै विडम्बनाको विषय त के छ भने एउटै छानोमुनि दुई प्रकारका शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालनमा रहेका छन् । जसले गरिब जनताका छोराछोरीको चर्को शुल्कले ढाड मात्र सेकेको छैन, विद्यार्थीमा गहिरो मनोवैज्ञानिक असरसमेत पारेको छ ।
आज शैक्षिक संस्थाहरू शैक्षिक संस्थाजस्ता नभएर व्यापारीका ठगीधन्दा चलाउने सटरजस्ता बनेका छन् । जसले गर्दा आज वर्गीय असमानताको ठूलो खाडल सिर्जना भएको छ । शिक्षा देशको भविष्य, क्रान्ति र परिवर्तनको तत्व हो । दलाल पुँजीवादी शिक्षा प्रणाली अन्त्य गरी समाजवादी शिक्षा स्थापना अहिलेको मुख्य आवश्यकता हो । शिक्षाको उद्देश्य मानवजातिलाई निरन्तर उन्नत बनाउनु र मानव समाजलाई निरन्तर समृद्धिको दिशामा अग्रसर गराउनु हो । समाजवादी शिक्षाले जनताको कला, संस्कृति र सभ्यताको पहिचान झल्काउँछ । पुँजीवादी समाजमा शिक्षालाई व्यापारको वस्तु बनाइन्छ । जहाँबाट उत्पादित जनशक्तिलाई आफ्नो वर्ग र स्वार्थविरुद्ध नलागून् भनेर केन्द्रित गरिन्छ । आज विदेशी विश्वविद्यालयले आफ्नो आवश्यकताअनुकूल आफ्ना कारिन्दा र दास उत्पादन गर्ने उद्देश्यले पाठ्यक्रम तयार गर्ने गरेका छन् ।
अहिले मुठीभर पुँजीवादीले आफ्नो स्वार्थका लागि समग्र शिक्षा प्रणालीलाई प्रयोग गरिरहेका छन् । पुँजीवादी शिक्षा प्रणालीले उसका निम्ति चाहिने सेवक उत्पादन गर्छ । यसको मुख्य कमजोरी शिक्षालाई श्रमबाट अलग्याउनु हो । शिक्षा क्षेत्रमा समाजवादको उद्देश्य जनविरोधी वर्गबाट जनताको हातमा सम्पूर्ण उत्पादनका साधन र सत्ता ल्याउनु हो । जसरी पुँजीवादमा शिक्षालाई व्यापारको विषय र अन्धभक्त कारिन्दा उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ । समाजवादमा समग्र मानवजातिको विकास र नयाँ ज्ञान तथा प्रविधिद्वारा उच्च तहको मानव सभ्यता निर्माण गर्न शिक्षालाई प्रयोग गरिन्छ । शिक्षामा समाजवादको अर्थ मानवद्वारा मानवमाथि हुने सबै प्रकारका शोषणको अन्त्य गर्नु हो । वर्गीय चेतनाको विकास गर्नु समाजवादी शिक्षाको मुख्य दायित्व हो ।
सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक प्रणाली नै धमिलो भइरहेको वेला शैक्षिक प्रणाली मात्र संग्लिन्छ भन्ने अपेक्षा गर्न सकिन्न । जब मूल धमिलिन्छ, तब सबैतिर पानी धमिलो नै जान्छ । यसकारण मूल नै सफा गर्न आवश्यक छ । यस दिशातर्फ अबको विद्यार्थी आन्दोलन केन्द्रित हुनुपर्छ । पछिल्ला वर्षमा औसतमा प्रतिदिन चार सय ६० विद्यार्थीले सरकारबाट ‘नो अब्जेक्सन सर्टिफिकेट’ (एनओसी) लिने गरेका छन् । युवा विद्यार्थीको यो पलायनसँगै समग्र राज्यको ‘ब्रेन ड्रेन’ र ‘इनर्जी ड्रेन’ भएको छ । दैनिक एक हजार आठ सयजनाको दरले युवाको विदेश पलायनको यो अवस्थामा देशमा उत्पादनमुखी कार्यक्रमका लागि अबको विद्यार्थी आन्दोलनले जोड दिनु अति आवश्यक छ । आजको युग सुहाउँदो समयसापेक्ष विद्यार्थी आन्दोलनको स्वरूप र कार्यदिशामा हामी क्रान्तिकारी विद्यार्थी स्पष्ट हुन जरुरी छ । जहाँ अँध्यारो हुन्छ, त्यहाँ उज्यालो पनि हुन्छ । जहाँ दिन हुन्छ, त्यहाँ रात पनि हुन्छ । जहाँ समस्या हुन्छ, त्यहाँ समस्याका कारण र समाधानका उपाय पनि हुन्छन् । यो विज्ञानसंगत प्राकृतिक नियम हो । समस्या र चुनौतीको चाङ मात्रै देखाएर भाग्ने छुट हामी क्रान्तिकारी शक्तिलाई छैन । मुक्ति र मृत्युको कसम खाएको अखिल क्रान्तिकारीले समाधान निकाल्ने गरी सम्पूर्ण विद्यार्थी संघ–संगठन एकजुट गरेर अघि बढ्न अति आवश्यक छ ।
मुठीभरका शैक्षिक दलाल, माफिया, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र अर्थात् परिवर्तनविरोधी प्रतिगामी राष्ट्रघाती शक्ति, विस्तारवाद र साम्राज्यवादका ‘एजेन्ट’हरू आज विद्यार्थी आन्दोलनलाई कमजोर बनाउन दृश्य एवं अदृश्य रूपमा जोडबल गरिरहेका छन् । अखिल क्रान्तिकारी राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तनको सेनानी, शैक्षिक रूपान्तरण एवं राष्ट्रियताको पहरेदार र आन्दोलनको नेता संगठन भएकाले इतिहासले सुम्पिएको हाम्रो स्वर्णिम कार्यभार पूरा गर्न सबैखाले चुनौतीको डटेर सामना गर्न आन्दोलनमा शैक्षिक संस्था र कक्षाकोठाको प्रतिनिधित्व गर्न नियमित विद्यार्थी संलग्न हुनुपर्छ । उनीहरूले आफ्नो अध्ययन र अनुसन्धानको दायरालाई फराकिलो बनाउँदै देशमा शैक्षिक बिचौलियाको अन्त्य गरी विदेशका कालकोठरीमा सस्तो मूल्यमा श्रम बेच्न बाध्य लाखौँ विद्यार्थीलाई नेपाल फर्किने र रोजगारीको अभावमा भौँतारिएका नेपाली विद्यार्थीलाई स्वदेशमै बस्ने वातावरण सिर्जना गर्न राज्यलाई दबाब दिँदै जागरणको आवाज उठाउनुपर्छ । शैक्षिक क्षेत्रको आमूल परिवर्तनसहित समाजवादी शिक्षा प्रणाली स्थापनाका लागि अखिल क्रान्तिकारीले आगामी दिनमा निम्न लिखित एजेन्डा उठान गर्न आवश्यक छ:
१. शिक्षा क्षेत्रमा भएको विभेद र वर्गीय असमानताको खाडल पुर्न निजीकरण र व्यापारीकरणविरुद्ध निर्णायक आन्दोलन गर्ने ।
२. समाजवादी शिक्षा प्राप्तिका लागि देशव्यापी बहस, दबाब र जागरण अभियान सञ्चालन गर्ने ।
३. केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्म शिक्षामा कम्तीमा २० प्रतिशत बजेटका लागि संघर्ष गर्ने ।
४. विश्वविद्यालयहरूको चल–अचल सम्पत्तिको सार्वजनिकीकरण गरी संरक्षण गर्न पहल गर्ने ।
५. राज्यबाट सेवा–सुविधा लिएका सम्पूर्ण नागरिकका छोराछोरीलाई आफ्नो घरनजिकको सार्वजनिक शैक्षिक संस्थामै अनिवार्य अध्ययन गराउने कानुनी व्यवस्था गर्न र सार्वजनिक शैक्षिक संस्थाको गुणस्तर सुधार गर्न संघर्ष गर्ने ।
६. एक शैक्षिक संस्था ः एक उत्पादन नीतिलाई अगाडि बढाउन पहल गर्ने ।
७. बर्सेनि लाखौँ संख्यामा हुने दक्ष जनशक्ति विदेश पलायनलाई रोक्न स्वदेशमै रोजगारीको अवस्था सिर्जना गर्न राज्यलाई दबाब दिने ।
८. सार्वजनिक गाडीभाडामा आवश्यक समायोजन र देशव्यापी विद्यार्थीलाई ४५ प्रतिशत छुटका लागि संघर्ष गर्ने ।
९. भ्रष्टाचारविरुद्ध देशव्यापी अभियान सञ्चालन गर्ने ।
१०. नेपाललाई विश्वकै एक उत्कृष्ट शैक्षिक गन्तव्य बनाउन पहल गर्ने ।
११. शिक्षामार्फत जनताको समग्र विकास गर्न, वर्गीय चेत निर्माण गर्दै देशको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासका निम्ति संघर्ष गर्ने ।
१२. राष्ट्रियता जागरण अभियान सञ्चालन गर्ने ।
अखिल क्रान्तिकारीको अबको कार्यभार : जनयुद्धकालमा क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनले दुइटा मान्यता राम्रोसँग स्थापित ग¥यो । पहिलो राष्ट्रका लागि बलिदान र दोस्रो, निजी शिक्षा प्रणालीविरुद्धको आन्दोलन । यी दुवै मुद्दालाई अद्यापि हामीले इमानदारीपूर्वक उठाउँदै आएका छौँ । यही आन्दोलनको बलबाट आज संविधानमा शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीलाई मौलिक हकका रूपमा उल्लेख गर्न संविधान निर्माताहरू बाध्य भएका छन् । शिक्षा अनिवार्य र निःशुल्क भन्नुको अर्थ अब कम्तीमा विद्यालय तहको शिक्षामा व्यापार गर्न पाइँदैन भन्ने हो । विद्यार्थी आन्दोलन दबाब र जागरणको प्रतिपक्षी आन्दोलन हो । यसकारण बलिदानको अग्रदस्ता लाखौँ विद्यार्थीको प्रिय संगठन अखिल (क्रान्तिकारी) माथि जनताका छोराछोरीको ठुलो आशा, विश्वास अनि भरोसा छ ।
राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तनका लालसेना क्रान्तिकारी युवा विद्यार्थीले अबको समाजवादी शिक्षा स्थापनाको महाअभियानमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्न आवश्यक छ । जनयुद्धकै महान् सहिद दिलबहादुर रम्तेल, पूर्ण पौडेल र बेनोज अधिकारीका अधुरा सपना पूरा गर्ने दायित्व अखिल क्रान्तिकारीको काँधमा रहेको छ । महान् सहिदको रगतले लेखिएको संविधानमा उल्लेख भएका मौलिक हक, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारको ग्यारेन्टीको दायित्व सरकारले नै लिनुपर्छ । यसलाई कार्यान्वयन गराउनु अखिल क्रान्तिकारीको अबको कार्यभार बनेको छ ।
विद्यार्थी आन्दोलनमाथि प्रश्न उठिरहेको वेला अखिल क्रान्तिकारीकै पहलमा केही समयअगाडि इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान र सिटिइभिटीले बढाएको शुल्क अखिल क्रान्तिकारीकै नेतृत्वमा भएको आन्दोलनका कारण फिर्ता गराउन सम्भव भएको हो । बंगलादेशमा निरंकुश सत्ताको दमनविरुद्ध विद्यार्थी आन्दोलनले नेतृत्व गर्दा नै प्रधानमन्त्री शेख हसिना देश छाड्न बाध्य भइन् । यसकारण पनि हामी भन्न सक्छौँ, विद्यार्थी आन्दोलनबाट ठुल्ठुला राजनीतिक, शैक्षिक तथा सामाजिक परिवर्तन सम्भव छ । विद्यार्थीको शैक्षिक अधिकार सुनिश्चितताको सारथि र जनताका जनजीविकाको आवाज र राष्ट्रियताको पहरेदार अबको विद्यार्थी आन्दोलन बन्न जरुरी छ ।
(भुल अखिल (क्रान्तिकारी) का केन्द्रीय उपाध्यक्ष हुन्)
