१५ महिनाअघि मात्रै रुसी सेनामा भर्ती भएर युक्रेन युद्धको मोर्चामा खटिएका ओखलढुंगा मोलुङ गाउँपालिका पात्लेका विनोद सुनुवारको श्रीमती सिर्जना बस्नेतसँग साढे दुई महिनाअघि अचानक सम्पर्क टुट्यो । उनी यही हिउँदमा नेपाल आउने तयारीमा थिए । घर आउनुपर्ने मान्छे साढे दुई महिनासम्म सम्पर्कविहीन भएपछि सिर्जनाको मनमा चिसो पसिसकेको थियो । नभन्दै तीन दिनअघि उनले श्रीमान्को मृत्युको खबर पाइन् । शवसमेत नआउने निश्चित भएपछि परिवारले सोमबार कुशको शव बनाएर पशुपति आर्यघाटमा उनको दाहसंस्कार गरे, शवमा १४ वर्षीय छोराले दागबत्ती दिनुपरेको दृश्य हृदयविदारक थियो ।
नेपाली सेनाबाट ५ असोज ०८० मा राजीनामा दिएका विनोद त्यसको दुई साता नहुँदै १७ असोजमा रुसी सेनामा भर्ती हुन भनेर उडेका थिए । सिर्जनाका अनुसार २६ नोभेम्बर २०२४ मा विनोदले रुसी पासपोर्ट पनि पाइसकेका थिए । ‘अरू वेला त निकै कुराकानी हुन्थ्यो, साढे दुई महिनादेखि सम्पर्कविहीन हुनुभयो,’ सिर्जनाले भनिन् ।
युद्धमोर्चामा खटिएका श्रीमान्ले त्यहाँको फोटो भिडियो पनि पठाउँथे । त्यो हेरेर सिर्जनाको मुटुमा चिरा पथ्र्यो । ‘त्यहाँको फोटो, भिडियो सबै पठाउनुहुन्थ्यो, उहाँ हराएपछि त्यो हेर्दा झन् सहनै नसक्ने पीडा भयो । मैले पहिल्यै भनेकी थिएँ– यस्तो दुःख गर्नुभन्दा त फर्किनुहोस्,’ उनले श्रीमान्सँगको विगत सुनाइन् ।
सिर्जनाले घर आउन आग्रह गर्दा विनोदले जवाफ फर्काउँथे, ‘सम्झौता नसकी आउन दिँदैन । भाग्न सक्ने स्थिति छैन । यताबाट भागेका साथीहरूलाई मस्कोबाट समातेर फेरि यहीँ ल्याएको छ । भागेर गएपछि जेलमा राख्छ । भागेर दुःख पाउनुभन्दा यहीँ ठिक छ ।’
परिवारको भविष्य राम्रो होला भनेर ६ लाख रुपैयाँ नेपाली एजेन्टलाई तिरेर रुसी सेनामा भर्ती भएका थिए, विनोद । रुसी नागरिक भएपछि उनले आफ्नो करार सम्झौता पनि नवीकरण गरेका थिए । राहदानी लिएर करार सम्झौता नवीकरण गरेपछि विनोदले खुसी हुँदै श्रीमती र छोरालाई पनि रुस बोलाउने योजना सिर्जनालाई सुनाएका थिए । तर, विनोदको योजना पूरा हुन पाएन । अहिले सिर्जना छोरासँग कीर्तिपुरमा बस्छिन् । अब उनीसँग श्रीमान्को सम्झना मात्र बाँकी छ, छोराको भविष्य निर्माण गर्नुपर्ने जिम्मेवारी पनि उनको काँधमा आइपरेको छ ।
सरकारी तथ्यांकअनुसार रुसी सेनामा भर्ती भएर युक्रेनसँगको युद्धमा मृत्यु हुने नेपालीको संख्या ४९ पुगेको छ । रुसी सेनामा भर्ती भएका आफन्तलाई फिर्ता गरिदिन अनुरोध गर्दै ३४१ जनाले निवेदन दिएका छन् । रुसी सेनामा भर्ती भएर सम्पर्कविहीन भएकाहरूको खोजी गरिपाऊँ भन्दै १२२ निवेदन परेका छन् ।
तर, ‘रुसी सेनामा भर्ती भएका नेपाली नागरिकको जीवन रक्षा अभियान’ चलाइरहेकी अभियन्ता कृतु भण्डारीका अनुसार रुसी सेनामा भर्ती भई युक्रेनसँगको युद्धमा मारिने नेपालीको संख्या ६५ भन्दा बढी छ । यसरी मरेकाहरूले क्षतिपूर्ति पाउनुपर्छ भनेर आफूहरूले दबाब दिइरहेको भण्डारी बताउँछिन् ।
