इजरायल–हमास युद्धको एक महिना इजरायली हमलामा करिब १० हजार प्यालेस्टिनीले गुमाए ज्यान

मंगलबार, २१ कार्तिक, २०८०
डिजिटल संस्करण
इजरायल–हमास युद्धको एक महिना इजरायली हमलामा करिब १० हजार प्यालेस्टिनीले गुमाए ज्यान

इजरायली हमलामा गाजाको क्षतिग्रस्त सहर । तस्बिरः रोयटर्स

अक्टोबर ७ मा हमास लडाकुले इजरायलमा अचानक गरेको आक्रमणमा १४ सयजना मारिए । सो आक्रमणपछि सुरु भएको पछिल्लो इजरायल–हमास युद्ध एक महिना पूरा हुँदा हताहती निकै बढिसकेको छ । सुरुवाती आक्रमणमा इजरायलले ठूलो क्षति भोग्यो । इजरायलले अक्टोबर ७ देखि नै निरन्तर हमास शासित घना गाजापट्टीमा निरन्तर बमबारी गरिरहेको छ । यी बमबारीमा नौ हजार ७७० मारिएको हमास सञ्चालित स्वास्थ्य मन्त्रालयले बताएको छ । 

इजरायल, अमेरिकालगायत अन्य केही पश्चिमी मुलुकले यस निकायको तथ्यांकको प्रमाणीकतामाथि शंका व्यक्त गरेका छन् । तथापि विगतका युद्धमा पनि सोही गाजा क्षेत्रमा शासन गरिरहेको हमासले चलाइरहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयको मृतक संख्यालाई नै आधिकारिक मान्ने गरिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय संगठनले पनि यसैलाई आधार बनाउने गरेका छन् । ती संस्थाका अनुसार वास्तविक मृतक संख्या थप बढी हुन सक्ने बताएका छन् । गाजाको स्वास्थ्य मन्त्रालयले अस्पताल र अन्य स्वास्थ्य निकायमा ल्याइएका शवका आधारमा मृत्युको संख्या गणना गर्छ । जबकि गाजाभर ढलाइएका ठुल्ठूला भवनमा अझै सयौँको संख्यामा शव दबेको हुन सक्ने बताइएको छ । 

युक्रेनमा भन्दा धेरै आमनागरिकको हत्या
यो तथ्यांकका आधारमा गाजा इजरायलले गरेको बमबारीका क्रममा एक महिना मारिएको नागरिकको संख्या युक्रेन युद्धको १९ महिनामा रुसी सेनाबाट मारिएका युक्रेनी आमनागरिकको संख्याभन्दा बढी देखिन्छ । युक्रेन युद्धका नागरिक हताहतीबारे सबैभन्दा सटिक मानिने संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवाधिकार उच्चायुक्तको कार्यालयको पछिल्लो अपडेट सेप्टेम्बर २४मा जारी भएको थियो । त्यसमा ०२२ फेब्रुअरी २२ मा युक्रेनमा रुसले आक्रमण गरेदेखि नौ हजार ७०१ युक्रेनी नागरिक मारिएको उल्लेख छ । ( तथापि त्यहाँको युद्धमोर्चामा मारिने सैनिकको संख्या भने निकै उच्च छ । अक्टोबरसम्म करिब ७० हजार रुसी तथा युक्रेनी सैनिक मारिएको विभिन्न स्रोतहरूको विश्लेषणले देखाउँछ ।)

चार हजार बालबालिकाको मृत्यु
गाजामा मारिने नौ हजार ९७० मध्ये चार हजार बालबालिका छन् । गैरनाफामूलक संस्था ‘सेभ द चिल्ड्रेन’का अनुसार गाजामा मारिएकामध्ये ४० प्रतिशत बालबालिका रहेको औँल्याएको छ । त्यस्तै हजार बालबालिका अझै बेपत्ता रहेको र धेरै भग्नावशेषभित्र पुरिएका हुन सक्ने संस्थाले चिन्ता व्यक्त गरेको छ । ‘गाजामा पछिल्लो तीन सातामा मारिएका बालबालिकाको संख्याले सन् २०१९ देखि विश्वभरका युद्धग्रस्त क्षेत्रमा मारिएका बालबालिकाको संख्या उछिनेको छ,’ सेभ 
द चिल्ड्रेनले जारी गरेको प्रेस नोटमा उल्लेख छ । 

इजरायलले खसाल्यो १८ हजार टन बम
इजरायली सेनाले अक्टोबर सातदेखि चार हप्ताको अवधिमा गाजापट्टीमा १८ हजार टन बम खसालेको गाजापट्टीमा शासन गरिरहेको सरकारको मिडिया प्रमुख सालामा मरुफले प्रेस ब्रिफिङमा बताए । यो परिणामको बमले दोस्रो विश्वयुद्धमा हिरोसिमा सहरमा खसालिएको आणविक बमको भन्दा डेढगुणा बढी विस्फोटक शक्ति निकाल्ने विज्ञहरूले बताएका छन् । 

‘इजरायली बमबारी कारण ८५ सरकारी भवन, ४७ मस्जिद ध्वस्त भएको छ भने तीन चर्चमा ठूलो क्षति पुगेको छ । त्यस्तै दुई लाख घरमा क्षति पुगेको र त्यसबाट ती घरका करिब ३२ हजार पाँच सय बेघर भएका छन् । त्यस्तै २०३ विद्यालयमा ठूला असर पुगेको र ४५ विद्यालय भने प्रयोग गर्न नसकिने गरी क्षतिग्रस्त भएको छ । मारिनेमा १२४ स्वास्थ्यकर्मी पनि छन्,’ प्रवक्ता मरुफले जानकारी दिए । 

इजरायली सेनाले गाजापट्टीको सबैभन्दा ठूलो सहर गाजालाई घेरा हाल्न सफल भएको दाबी गरेको छ । यस क्रममा उसले सम्पूर्ण गाजापट्टीलाई दुई भागमा विभाजन गरेको छ ।

अलजजिराका अनुसार गाजामा खसालिएकामध्ये अधिकांश बम अमेरिकामा निर्मित एमके८० शृंखला रहेको छ । यो बम भियतनाम युद्धदेखि प्रयोगमा छ । सुरुमा स्वतन्त्र रूपमा विमानबाट खसालिने गरी बनाइएको यो बम निरन्तर सुधार गरिएर अहिले सटिक रूपमा लक्ष्यमा मार हान्न सकिने बनाइएको छ । जहाँसम्मको लडाकु विमानको कुरा छ, इजरायलले अमेरिकामा बनेका एफ–१५, एफ–३५ र एफ–१६ प्रयोग गरिरहेको कुरोभाकले लेखेका छन् । 

एफ–१५ हवाई प्रभुत्व बनाउन प्रयोग गरिन्छ । तथापि आवश्यक पर्दा यसलाई बमबारीमा पनि प्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ । एफ–३५ बमबारीभन्दा पनि सम्भावित जोखिमलाई निस्तेज पार्न प्रयोग हुने सैन्य विश्लेषकको भनाइ छ । यो साता एक एफ–३५ विमानले यमनबाट हुथीले हानेको क्रुज मिसाइल खसालेको भिडियो सार्वजनिक भएको थियो । गाजामा जारी भीषण बमबारीमा मुख्यतः एफ–१६ प्रयोग भइरहेको छ । कुरोभाकका अनुसार अहिले इजरायलले करिब सयवटा यस्ता विमान प्रयोगमा ल्याएको छ । 

दुई अर्ब डलर खर्च
करिब ३० दिनमा १८ हजार टन बम खसालेको हिसाब मान्दा दिनमा औसत ६०० टन हुन आउँछ । इजरायलले प्रयोगमा ल्याएको बम अमेरिकी हवाई फौजले प्रतिहजार किलो (एक टन) १६ हजार डलरमा किन्छ । तर, अमेरिकाभन्दा सानो परिणाममा आपूर्ति गर्ने इजरायलजस्ता ग्राहकलाई त्यसको मूल्य प्रतिटन २५ हजार डलर पर्ने अलजजिराले जनाएको छ । त्यसमा बमलाई तोकिएकै लक्ष्यमा प्रहार गर्न प्रयोग हुने इलेक्ट्रोनिक्स उपकरण आवश्यक पर्छ, जसको खर्च यहाँ जोडिएको छैन । यस हिसाबमा इजरायलले प्रतिदिन गाजामा खसालिरहेको बमको मात्र मूल्य १.५ करोड डलर पर्ने देखिन्छ । यसका अन्य पक्ष जोड्दा कम्तीमा पनि २.५ करोड डलर हुन आउँछ । यो दरमा हालसम्म इजरायलले गरेको बमबारीमा मात्र ७५ करोड डलर खर्च भइसकेको छ । 

तुलनात्मक किफायती मानिए पनि एफ–१६ को उडान खर्च घन्टाको आठ हजार डलर पर्छ । दिनमा थोरैमा पनि तीन सय उडान घन्टाको मान्ने हो भने त्यसको २५ लाख डलर पर्छ, अर्थात् ३० दिनको ७.५ करोड डलर । यसमा बमबारीका लागि आवश्यक निगरानी उपकरण, इलेक्ट्रोनिक युद्ध सामग्री, बमबारीको पूर्वचेतावनी दिने प्रणाली सञ्चालन खर्च आदि जोड्दा इजरायलले गाजामा ३० दिनमा गरेको खर्च दुई अर्ब डलरवरपर आउँछ । यो न्यूनतम अनुमानित खर्च हो । 

गाजा सहरलाई इजरायली सेनाको घेरा 
इजरायली सेनाले एक हप्ता लामो भीषण संघर्षपछि गाजापट्टीको सबैभन्दा ठूलो सहर गाजा सहरलाई घेरा हाल्न सफल भएको बताएको छ । यस क्रममा उसले सम्पूर्ण गाजापट्टीलाई दुई भागमा विभाजन गरेको छ । इजरायली सेनाका अनुसार हमासको नेतृत्व र मुख्य लडाकु दस्तालाई गाजा सहर रहेकाले त्यसलाई घेराबन्दी गरिएको हो । जमिनमा घेराबन्दीमा सक्रिय फौजलाई कभर दिन इजरायलले आइतबार जमिन, आकास र समुद्रबाट भीषण बमबारी गरेको थियो । साथै सो क्षेत्रका सम्पूर्ण सञ्चार सम्पर्क पनि विच्छेद गरिएको थियो ।

नजिकिँदै गरेको स्थल युद्धको तयारीका लागि हमास भने घना बस्तीबीचमा तिनको स्थिति बलियो बनाउन लागेको अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले बताएका छन् । इजरायली मिडियाले भने हाल गाजा सहरको बाह्य भागमा रहेका तिनको देशको सानो आगामी ४८ घन्टाभित्र पूर्ण शक्तिका साथ सहर प्रवेश गर्ने बताएका छन् । उता इजरायली सेनाले गाजा सहरलाई घेरेको सन्दर्भमा अमेरिकाले आगामी दिनमा इरान र हेजबुल्लाले हमासको पक्षमा आक्रमण गरे । आफूले प्रत्यक्ष रूपमा सैन्य हस्तक्षेप गर्ने चेतावनी दिएको छ । यसको तयारीका लागि आफूहरूले सो क्षेत्रनजिक ओहायो–क्लास गाइडेड मिसाइल बोक्ने पनडुब्बी पठाइसकेको दाबी गरेको छ । ह्वाइट हाउसका अधिकारीलाई उद्धृत गरेको न्युयोर्क टाइम्सको समाचारमा अमेरिकाले यसबारे इरान र हेजबुल्लालाई औपचारिक सन्देशसमेत पठाइएको उल्लेख छ ।

उता इजरायली सेनाका एक प्रवक्ताले आफूहरूले नागरिकलाई थप दक्षिणतर्फ जान दिनका लागि उत्तरी गाजामा दुई दिन कैयौँ घन्टा बमबारी रोकेको बताएका छन् । ‘हामीले तिनलाई कहाँ जाने मात्रै बताएनौँ, ती जाने भनिएको दक्षिणमा थप मानवीय स्थिति निर्माण गर्न सघाइरहेका छौँ,’ लेफ्टिनेन्ट कोलोनेल जोनाथन कोनरिकसले भने । 

मुस्लिम मुलुकलाई मनाउने अमेरिकी प्रयास
गाजामा उच्च हताहती दरको मध्यपूर्वी मुस्लिम देशबाट विरोध भइरहँदा अमेरिकाले कूटनीतिक प्रयास तीव्र बनाएको छ । मानवीय उद्धारका लागि युद्धलाई केही समय रोक्ने विषयमा अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनियो ब्लिंकेन टर्की पुगेका छन् । त्यहाँ उनले आफ्ना टर्किस समकक्षी हाकान फिदानसँग वार्ता गरे । उता अमेरिकी विदेशमन्त्री राजधानी अंकारामा रहँदा टर्किस राष्ट्रपति रिसेप तयप एर्दोगानले भने ग्रामीण क्षेत्रको भ्रमणमा निस्किए । यसलाई अमेरिकी मन्त्री पन्छाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ । इजरायल–हमास युद्धमा अमेरिकाले इजरायलाई पूर्ण समर्थन दिएको कुरामा अधिकांश मध्यपूर्वी देश असन्तुष्ट छन् । 

तर अमेरिकाले इजरायललाई निःसर्त समर्थन दिँदै उसका मध्यपूर्वी इस्लामिक साझेदारलाई आफूहरू मानवीय क्षति कम गर्न केन्द्रित रहेको भनेर सम्झाउन खोजिरहेको छ । ब्लिंकेन अन्य मध्यपूर्वी देशको राजधानी पुगेर टर्की पुगेका थिए । त्यसअघि शनिबार ब्लिंकेनले जोर्डनको राजधानी अम्मानमा कतार, साउदी अरब, जोर्डन र युएईका विदेशमन्त्रीहरूसँग भेटवार्ता गरेका थिए । त्यहाँ सबैले एक स्वरमा अमेरिकाले इजरायललाई तत्काल युद्धविराम गर्न मनाउनुपर्ने माग गरे । सो भेटवार्तापछि ब्लिंकेन प्यालेस्टाइनको पूर्वी हिस्सा ‘पश्चिम किनारा’मा शासन गरिरहेको ‘प्यालेस्टिन एथोरिटी’का राष्ट्रपति मेहमुद अब्बासलाई भेटे । त्यसअघि ब्लिंकेन इराकमा थिए, जहाँ उनले प्रधानमन्त्री मोहम्मद अल–सुडानीसँग छलफल गरेका थिए । 

राष्ट्रसंघका ८८ कर्मचारीको मृत्यु
संयुक्त राष्ट्रसंघले आइतबार गाजाभित्र आफ्ना ८८ कर्मचारी मारिएका बताएको छ । मारिनेहरू गाजापट्टीका शरणार्थी क्याम्पमा काम गर्ने संयुक्त राष्ट्रसंघीय उद्धार तथा सहकार्य एजेन्सी(युएनआरडब्लुए)का कर्मचारी रहेको सो निकायले जानकारी दिएको छ । ‘यो संख्या कुनै एक युद्धमा संयुक्त राष्ट्रसंघले गुमाएको सबैभन्दा धेरै कर्मचारी संख्या भएको’ संयुक्त राष्ट्रसंघले बताएको छ । 

संयुक्त राष्ट्रसंघका सबै मुख्य मानवीय एजेन्सीका प्रमुखको एक दुर्लभ संयुक्त वक्तव्य जारी गरेका छन्, जसमा गाजाको स्थिति ‘भयावह’ र ‘अस्वीकार्य’ रहेको भन्दै ‘तत्काल मानवीय युद्धविराम’को आह्वान गरिएको छ । यस्तै आह्वान इजिप्ट र ओमनबाट पनि भयो । तर, आइतबार इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्यामिन नेतान्याहुले बन्धकहरू मुक्त नगरिएसम्म गाजामा कुनै युद्धविराम नगर्ने बताएको टाइम्स अफ इजरायलले लेखेको छ । इजरायली सेनाले २४० जना हमासको कब्जामा रहेको बताएको छ । उता संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्ले इजरायल–हमास युद्धमा पछिल्लो विकासबारे छलफल गर्न सोमबार बैठक गरायो । 

ठूलो संख्यामा पत्रकारको हताहती 
‘कमिटी टु प्रोटेक्ट जर्नालिस्ट(सिपिजे)’का अनुसार अक्टोबर ७ मा युद्ध सुरु भएदेखि नोभेम्बर ६ सम्म कम्तीमा ३६ पत्रकार तथा मिडियाकर्मी मारिइसकेका छन् । मारिएका ३६ पत्रकारमध्ये ३१ प्यालेस्टिनी, चार इजरायली र एक लेबनानी मूलका छन् । त्यस्तै अन्य आठ घाइते, तीन बेपत्ता र आठ पक्राउ परेको सिपिजेले बताएको छ । इजरायल–हमास युद्धमा हताहत तथा बेपत्ता पत्रकारको अनुसन्धान गरिरहेको सिपिजेका अनुसार गाजापट्टीबाट रिपोर्टिङ गरिरहेका पत्रकारहरू विशेषतः उच्च जोखिममा काम गरिरहेका छन् ।

गाजामा पत्रकारले निरन्तरको सञ्चार तथा विद्युत् अवरोधका कारण समाचार सम्प्रेषणमा पनि समस्या भोगिरहेका छन् । त्यसबाहेक तिनले समाचार सम्प्रेषणमा विभिन्न सेन्सरसिप, साइबर आक्रमण, आक्रमणको धम्की, वास्तविक आक्रमण सामना गर्नुपरेको सिपिजेको तथ्यांकले देखाउँछ । प्यालेस्टिनी पत्रकारमध्ये थुप्रैले गाजामा बसोबवास गर्ने तिनको परिवार सदस्य गुमाएकाले पीडामाझ काम गरिरहेका छन् । 
 

सुझावित समाचार