गत जनवरीमा डोनाल्ड ट्रम्पले संयुक्त राज्य अमेरिकाको कमान्ड दोस्रोपटक सम्हाल्नुभन्दा ठिक अघि ट्रम्पका भावी ‘बोर्डर जार’ टम होमनले ट्रम्प प्रशासनले ‘राष्ट्रिय सुरक्षा’का लागि कुख्यात ‘ड्यारियन ग्याप’ बन्द गर्ने घोषणा गरे । ‘ड्यारियन ग्याप’ पानामा र कोलम्बियाबिच पर्ने घना जंगल क्षेत्र हो । ९६ किमिदेखि १०६ किलोमिटरबिचको लम्बाइमा फैलिएको यो जंगलको धेरै भाग पानामा पर्ने भएकाले यसलाई ‘पानामाको जंगल’ पनि भन्ने गरिन्छ ।
धेरै वर्षदेखि विश्वका लाखौँ विपन्न मानिसहरूका लागि अमेरिकासम्म पुग्ने प्रमुख मार्ग रहँदै आएको छ, ड्यारियन ग्याप । अझ, विकासोन्मुख देशका हजारौँ नागरिकका लागि अमेरिकाको शरणार्थीको हैसियत दिलाउने सम्भावना भएको एक मात्र मार्ग हो यो । आफ्नो गरिबीको कारणले ‘वैध रूपमा’ अमेरिका जाने सबै अवसरबाट वञ्चित गरिएकाहरू विकल्प खोज्दा अपराधी करार हुने गर्छन् ।
यो मार्गबाट अमेरिका हिँड्नेहरूले धेरै घातक अवरोध सामना गर्ने गर्छन् । ठुला नदीको बलियो धार, ठाउँठाउँमा हिलाम्य भास र अचानक आउने ठाडो–गहिरो खोँचहरू त छँदैछ । यस भेगमा आप्रवासीलाई लुट्न सक्रिय सशस्त्र समूहले जुनसुकै आक्रमण गर्ने र बन्धक बनाउने जोखिम पनि उत्तिकै छ । पर्याप्त खाना र पानीविना कठिन भूवनोटमा कैयौँ दिन वा हप्ताको पैदल यात्राले जोकसैलाई थकाइले लोथ बनाउँछ । यात्रामा ज्यान गुमाएकाहरू बाटोमा त्यसै बेवारिसे छाडिन्छन् ।
यो मार्गबाट अमेरिका हिँड्नेहरूले धेरै घातक अवरोध सामना गर्ने गर्छन् । ठुला नदीको बलियो धार, ठाउँठाउँमा हिलाम्य भास र अचानक आउने ठाडो–गहिरो खोँचहरू त छँदै छ । यस भेगमा आप्रवासीलाई लुट्न सक्रिय सशस्त्र समूहले जुनसुकै आक्रमण गर्ने र बन्धक बनाउने जोखिम पनि उत्तिकै छ ।
ड्यारियन ग्यापको पानामापट्टिको भागमा बलात्कार र यौनहिंसा बढ्न थालेको छ । अप्रिल २०२४ को एक रिपोर्टमा ‘द न्युयोर्क टाइम्स’ले त्यस भेगमा अहिले ‘युद्धबाहिर विरलै देखिने स्तरको’ यौनहिंसा देखिएको लेखेको थियो । हुन पनि ‘ड्यारियन ग्याप’ एक हिसाबमा युद्धक्षेत्र त हो, जहाँ प्रणालीगत असमानता कायम राख्नका लागि कमजोर मानव शरीर माथि दण्डात्मक अमेरिकी नीति खेलिरहेको छ । तर, यस्तो कठिनाइबिच पनि सन् २०२३ मा मात्र झन्डै पाँच लाख बिस हजार मानिसले ‘ड्यारियन ग्याप’ पार गरेका थिए ।
उसो त ‘ड्यारियन ग्याप’लाई ‘बन्द’ गर्छु भन्नु भूमध्यसागर वा सहारा मरुभूमि बन्द गर्छु भनेजस्तै असम्भव कार्य हो । तर, ट्रम्प प्रशासनले अहिले अमेरिकाको सिमाना बन्द गरेपछि यस मार्ग भएर यात्रा गर्नेहरू हतोत्साही भएका छन् । जस्तो मार्चमा ट्रम्पले कार्यकाल सम्हालेको दुई महिनापछि पानामाको अध्यागमन विभागले कोलम्बियाबाट ड्यारियन ग्याप हुँदै भित्रिनेको संख्या केवल १९४ आगमन दर्ता गरेको थियो । तुलनाका लागि अघिल्लो वर्षको मार्चमा यो संख्या ३६,८४१ थियो ।
मैले लामो अनुसन्धानपछि ‘ड्यारियन ग्याप’ माथि लेखेको पुस्तक यही वर्ष प्रकाशित भएको छ । पुस्तक लेखनका लागि अनुसन्धान गर्दा, मैले घेटघाट र कुराकानी गरेका कुनै यस्ता व्यक्ति थिएनन् जसले बाटोमा शव नदेखेका हुन् ।उदाहरणका लागि, फेब्रुअरी २०२३ मा मैले पानामामा भेनेजुएला घर भएकी युवती ग्वाइलिससँग कुराकानी गरेको थिएँ । उनले आफ्नो पतिका साथ दुई वर्षको छोरा लिएर दस दिनमा यो जंगल पार गरेकी थिइन् । बाटोमा आफूहरूले कैयौँ लास देखेको बताएकी ग्वाइलिसले एक वृद्ध मानिसको शव बिर्सिन सकेकी थिइनन् । उनका अनुसार चिसोले कठ्यांग्रिएर डल्लो परेजस्तो अवस्थामा ती वृद्ध मरिरहेका थिए ।
ग्वाइलिसले बाटोमा हाइटीकी एक शोकाकुल महिलालाई पनि भेटेकी थिइन् जसको ६ महिनाको बच्चा भर्खरै उनको आँखाअगाडि खोलाका धारले बगाएको थियो । ग्वाइलिसका पतिका अनुसार बाटोमा उनको एक शवसँग झम्काभेट हुन पुगेको थियो । उनका अनुसार एक भयानक भिरबाट खसिरहँदा उनले रुखको जरा भनेर समातेको सहारा खासमा हिलोमा गाडिएको शवको बाहिर निस्किएको हात रहेछ । त्यो घटना सम्झँदै उनले भने, ‘त्यो हात नभएको भए म बँच्ने थिइनँ ।’ धेरैले नदीमा तैरिरहेका फुलेका लासहरू देखेको बताए । त्यस्तै, अर्का एकजनाले टेन्टमा मृत नवजात जुम्ल्याहा बच्चानजिक मरिरहेकी महिला देखेको बताए । अर्को उस्तै घटनामा दुई मृत बच्चाको छेउमा अर्की मृत महिला भेटिएकी थिइन् । ती तीन शवको नजिकै एकजना पुरुष आत्महत्या गरेको भेटिएको पनि तिनले बताए, जो सम्भवतः मृत बच्चाका बुबा हुन सक्थे ।
सन् २०२३ को अन्त्यमा भेटिएकी युर्बिस नामक युवती १० जनाको विशाल परिवारकी सदस्य हुन् । युर्बिसको ठम्याइमा पानामा जंगल पार गर्ने हरेक व्यक्तिले आफूअघि सो मार्ग हिँड्ने क्रममा मरेका कोही न कोही व्यक्तिका पाइला टेकेकै हुने बताइन् । यसको अर्थ हो, सो मार्गमा हिँड्ने हरेक आप्रवासी प्रत्येक पाइला चाल्दा मृत्युको नजिक हुने गर्छन् । यस तथ्यले मात्रै पनि अमेरिका नेतृत्वको वर्तमान विश्व व्यवस्थामा विकासोन्मुख देशका मानिसको नगन्य मूल्यको सम्झना गराउँछ ।
‘ड्यारियन ग्याप’बाट आउने आप्रवासीहरू केही समय रोकिएलान्, तर जीवनमा गुमाउन केही बाँकी नरहेका हतास मानिस भौतिक र आर्थिक सुरक्षाका लागि जुनसुकै खतरनाक मार्ग पछ्याउन रोक्न गाह्रो पर्छ । आमबोलीचालीको स्पेनिस भाषामा यस मार्गलाई ‘एल इन्फिर्नो भेर्डे’ वा ‘हरित नर्क’ भन्न थालिएको छ । हुन पनि यो जंगल यही उपनामअनुसारकै छ । यो जंगल विपन्नहरूले सुरक्षित जीवन बाँच्न चाहनु नै अपराध भनिने हाम्रो समयको संकटको प्रतीक बनेको छ । त्यस अर्थमा ड्यारियन ग्याप आफैँमा ‘विश्व व्यवस्था’ हो ।
– अलजजिराबाट
