डायनाको नियति सम्झाउने मेघनको कथा

ब्रिटिस मिडिया मेघनलाई पनि डायनाको नियतिमा पुर्याउन उद्धत देखिन्छ

सन् १९९७ मा ब्रिटिस राजकुमारी डायनाको अन्त्येष्टिको दृश्य ज–जसले हेरेका थिए, तिनले डायनाका दुई छोरा विलियम र ह्यारीलाई ख्याल गरेको हुनुपर्छ । आफ्नै आमाको अन्त्येष्टि यात्रामा सहभागी ती दुई कलिला राजकुमारको अनुहारको तस्बिरले धेरैलाई भावुक बनाएको थियो । उनीहरू वेस्टमिनिस्टर एबेतर्फ अघि बढ्दै गरेको कफिनपछाडि बिस्तारै हिँडिरहेका थिए । त्यस दिन ह्यारी पहिरनका कारण उनको स्वाभाविक उचाइभन्दा होचो देखिएका थिए । 

विलियम र ह्यारीको दर्दनाक बाल्यकालको दस्तावेज मानिने सो तस्बिर वर्षौंपछि पनि विभिन्न अवसरमा सतहमा आउने गर्छ । आइतबार राति चर्चित टेलिभिजन प्रस्तोता ओप्रा विनफ्रेसँगको राजकुमार ह्यारी र उनकी श्रीमती मेघनको संवादमा पनि त्यस तस्बिरले पृष्ठभूमिको काम गरेको थियो । 

ब्रिटिस मिडिया मेघनलाई डचेच अफ विन्डसोर वालिस सिम्पसनको खलनायक भूमिका भिराउन उद्यत देखिन्छ । सन् १९३६ मा आफ्ना राजालाई सम्मोहित गरेर निर्वासित गर्ने र देशको शाही परिवारमा अपुरणीय विभाजन गराउने अमेरिकी नागरिक सिम्पसन अझै ब्रिटिस आँखामा खलनायिकासरह मानिन्छिन् । तर, ह्यारी र मेघन दम्पती भने ब्रिटिस मिडियाले दिन खोजेको छविसँग किमार्थ समहत छैनन् । उनीहरू मेघनलाई जीवनको उत्तरार्द्धकी डायनाको स्थानमा स्थापित गर्ने ध्याउन्नमा देखिन्छन् । 

राजकुमारी डायनाले ब्रिटिस राजपरिवारभित्रको दैनिकीबारे मौनता तोडेको झन्डै २५ वर्षपछि डचेच अफ ससेक्स मेघनले इतिहास दोहोर्याएकी छन् । र, अचम्मलाग्दो उनीहरूको कथामा धेरै समानता भेटिन्छ । 
 

ह्यारीले पहिले विभिन्न अवसरमा आफ्नी आमाले भोग्नुपरेको नियतिप्रति आक्रोश र तिक्ततापूर्ण भाषा प्रयोग गर्ने गरेका थिए । पिता चार्ल्ससँग सम्बन्धविच्छेद भएपछि राजपरिवारले बहिष्कार गरेदेखि पापाराजीबाट भाग्दै गर्दा पेरिसको अन्डरपासमा कार दुर्घटना भएर मृत्यु भएबीचमा डायनामाथि भएका तमाम परिघटनाप्रति उनको असन्तुष्टि देखिन्छ । यही विषय उनले आइतबार ओप्रासँगको संवादमा पुनः उठाए । संवादमा उनले उनकी आमा र श्रीमतीको अनुभवमा समानता रहेको बताउँदै पछिल्लो प्रकरणको सम्पूर्ण अवधिमा आफूले आमा डायनाको उपस्थिति महसुस गरेको बताए । 

राजपरिवारभित्रको अलग पुस्तामा उस्तै कथाको पुनरावृत्ति कुनै सेक्सपियरको नाटकसरह महसुस हुन्छ । र, यस कथाका राजकुमार आफूलाई पुरानो प्रवृत्तिमुक्त गर्ने र नयाँ मार्ग पहिल्याउने बताइरहेका छन् । ह्यारीले आइतबारको अन्तर्वार्तामा आफ्नी श्रीमतीमाथि ‘निरन्तर’ आलोचना र नश्लवादी आक्रमण भएको बताउँदै आफ्नी आमा र श्रीमतीको भोगाइलाई खुलेर तुलना गरेका थिए । ‘मैले आफैँले इतिहास स्वयं दोहोरिएको देखेँ,’ ह्यारीले ओप्रासँग बताए । सामाजिक सञ्जालको व्यापक प्रचलन तथा नश्लवादको मिश्रणले मेघनमाथि भएका व्यवहार ‘अझ बढी खतरनाक’ भएको ह्यारी बताउँछन् । 

ओप्रासँगको अन्तर्वार्ताका क्रममा मेघनले आफ्नो मानसिक स्वास्थ्य समस्याबारे पनि खुलेर बोलिन् । उनले शाही पत्नी भएर दरबार भित्रिएपछि झेलेको आलोचना तथा विभेदका कारण एक्लोपन, निराशा महसुस गरेको बताउँदै एक समय आत्महत्यासम्बन्धी सोच आएको समेत खुलाइन् । उनको यो अनुभूतिमा पनि डायनाको प्रतिछाया देखिन्थ्यो । डायनाले शाही पत्नीका रूपमा रहँदा बुलिमिया र डिप्रेसन भोगेको स्वीकार गरेकी थिइन् । दुवैले मानसिक समस्याको समयमा आफूले परिवार सदस्यबाट सहयोग खोजेको तर परिवारबाट बेवास्ता र घृणा भोगेको बाएका छन् । ‘इतिहास दोहोरिइरहेको छ भनेर मैले मेरी आमाको कुरा गरेको हुँ,’ ह्यारीले स्पष्ट रूपमै बताएका थिए । ‘उस्तै घटना घटिरहेको देख्नुहुन्छ भने जसले पनि सहयोगको माग गर्छ,’ पुनः आमाकै अनुभूति दोहोरिँदै मेघनको सहयोगलाई उपेक्षा गरिएको ह्यारीले बताए । 

ब्रिटिस शाही परिवारले मेघनको चिन्तालाई बेवास्ता मात्र गरेनन्, उनलाई मौन रहन पनि भन्यो । दम्पतीका अनुसार उनीहरूलाई बारम्बार ‘यहाँ यस्तै हुन्छ, यहाँ यसरी नै चल्नुपर्छ,’ भनिएको थियो । मेघन र डायनाको कथामा धेरै समानता देखिन्छ । डायनाजस्तै मेघनले पनि त्यस्तो परिवारमा विवाह गरिन्, जसले उनलाई बुझ्नै चाहेन । तर, उही परिवारले ती महिलाहरूले शाही चालचलन र प्रोटोकलविना कुनै गुनासो चुपचाप पालना गर्नेछिन् भन्ने विश्वास गर्यो । जहाँसम्म मेघनको कुरा छ, उनी राजपरिवारका हरेक कुरामा झुक्न सकिनन् वा चाहिनन् । मेघनका अनुसार उनको सार्वजनिक छवि घमण्डी, मुडी र जे चाह्यो पाउनैपर्ने स्वभावको भन्ने बनिरहँदा राजदरबारले सो भ्रम चिर्न कुनै कदम चालेन । र, डायनाजस्तै मेघनले पनि ट्याब्लोइडले घेरिएको पाइन् । ट्याब्लोइडले एकातर्फ तिनका कथाले आफ्ना पाना भरिरहे, अर्कोतर्फ तिनले निरन्तर ध्यान तान्न चाहेको आरोप लगाइरहे । 

कैयौँ समानताका अतिरिक्त दुई पुस्ताका दुईजना ब्रिटिस राजकुमारीको कथामा केही भिन्नता पनि छन् । डायना श्वेत समुदायकी थिइन् भने मेघन मिश्रित नश्लीय (मेघनका पिता श्वेत हुन् भने आमा अश्वेत) हुन् । डायनाको प्रसंगमा उनको विवाह टुटेको थियो, जबकि मेघनको सम्बन्ध राम्रो छ र उनका श्रीमान् ह्यारी बलियो गरी उनको साथमा देखिएका छन् । डायनाको चार्ल्ससँग जम्मा २० वर्षको उमेरमा विवाह भएको थियो । नियन्त्रित परिवारमा हुर्किएकी डायनालाई विवाहको समयमा राजपरिवार र विश्वबारे त्यति धेरै जानकारी थिएन । तर, ह्यारीसँग विवाहको समयमा मेघन ३६ वर्षकी थिइन् । वर्षौं हलिउड फिल्म उद्योगकी नायिका रहँदा उनले विश्वजगत्लाई राम्ररी चिनेकी थिइन् । अझ उनीसँग पहिलो विवाहको अनुभव पनि थियो, जहाँ मेघन अमेरिकाको बृहत्तर अनुभवबाट खारिएकी छन्, डायनालाई त्यो सुविधा थिएन । उनी आफू हुर्किएको परम्परालाई अति सम्मान गर्ने हुर्काइबाट बाहिरिन समय लाग्यो । 

ब्रिटिस शाही परिवारले मेघनको चिन्तालाई बेवास्ता मात्र गरेनन्, उनलाई मौन रहन पनि भन्यो । दम्पतीका अनुसार उनीहरूलाई बारम्बार ‘यहाँ यस्तै हुन्छ, यहाँ यसरी नै चल्नुपर्छ,’ भनिएको थियो । 

मेघन जुन वातावरणमा हुर्किन् त्यहाँ सहयोग माग्नु, अनुभूतिबारे कुरा गर्नुलाई सामान्य क्रियाकलाप मानिन्छ । साथै, कुनै स्थितिमा नयाँ तथा राम्रो मार्ग छन् कि भन्नेबारेमा कुराकानी पनि सामान्य हुन्छ । ओप्रासँगको अन्तर्वार्तामा डायनासँग सम्बन्धित संकेतहरू अरू पनि थिए । जस्तो, मेघनले अन्तर्वार्तामा लगाएको हिराको ब्रासलेट एक समय डायनाको थियो । (डायनाको सबैभन्दा चर्चित गहना मानिने इंगेजमेन्ट रिङ भने राजकुमार विलियमकी श्रीमती क्याथरिन, डचेच अफ क्याम्ब्रिजको हातमा देखिन्छ ।) 

अन्तर्वार्ता आफैँमा इतिहासको पुनरावृत्ति थियो । ब्रिटिस शाही परिवारसँग विवाह गरेकी महिलाले टेलिभिजनमा आएर आफ्नो श्रीमान्को परिवारविरुद्ध आलोचना गर्ने खालको साहसी निर्णयले पनि डायनाको सन् १९९५ को बिबिसीसँगको अन्तर्वार्ताको स्मरण गराउँछ । सोही अन्तर्वार्तामा गम्भीर मुद्रामा डायनाले आफ्नो विवाहमा दुई नभएर ‘तीनजना जोडिएका’ले सम्बन्ध पहिलेदेखि नै पतनोन्मुख रहेको खुलासा गरेकी थिइन् । डायनाले उनको विवाहसँग जोडिएको तेस्रो व्यक्ति चार्ल्सको जीवनभर प्रेमिका रहेकी क्यामिला पार्कर थिइन् । डायनासँगको सम्बन्धविच्छेदपछि चार्ल्सले पार्करसँग विवाह गरे । 

आइतबारको अन्तर्वार्तामा डायनाको प्रसंग खुलेर औँल्याउने काम ह्यारीले गरेका थिए । उनले एक ठाउँमा आमा जिउँदो भएको भए आफूहरूलाई गरिएको व्यवहारप्रति आक्रोश र दुःख व्यक्ति गर्थिन् भने । साथै, आमाले ब्रिटेन छाड्ने र शाही परिवारको नियन्त्रणबाहिर टाढा नयाँ जीवन खोज्ने आफूहरूको निर्णयलाई पनि समर्थन गर्ने थिइन् भन्ने ह्यारीको भनाइ थियो । डायनाको भोगाइका आधारमा आफूहरूको भोगाइ अवश्यम्भावी रहेको पनि ह्यारीले बताए । ‘अहिलेको अवस्थामा मेरी आमाले के सोच्ने थिइन् भन्दा पनि उनले यो अवस्थाबारे पहिले पूर्वानुमान गर्ने थिइन् । तर, जस्तो भए पनि उनी हामीलाई जसरी पनि खुसी भएको हेर्न चाहन्थिन् ।’

ह्यारीलाई के थाहा छ भने उनकी आमाको पीडामा पिता चार्ल्स जिम्मेवार छन् । डायना शाही पत्नीको रूपमा अत्यधिक दुःखी छन् भन्ने थाहा हुँदाहुँदै पनि चार्ल्सले केही नगरेको पनि उनलाई थाहा छ । अहिले उनले ओप्रासँगको संवादमा मेघनको विषयमा पिता चार्ल्ससँग विवाद रहेको बताए । यही विषयमा एक चरणमा उनका पिताले फोन उठाउन छाडेको पनि खुलाए । ‘त्यसबाट म धेरै नै दुःखी भएँ । किनकि, उनी पनि यस्तै स्थितिबाट गुज्रिएका थिए । उनलाई पनि पीडा कस्तो हुन्छ भन्ने थाहा छ । र, फेरि आर्ची त उनको आफ्नै नाति हो । हामीबीच जे भए पनि म उनलाई सधैँ माया गर्नेछु । तर, यसबीच हाम्रो हृदयमा धेरै चोट लागेको छ ।’
अन्तर्वार्ताको अन्तिममा ह्यारीेले उनको छोरा आर्ची र क्यालिफोर्नियाको उनको नयाँ जीवनबारे कुराकानी गरे । यसबारे बोलिरहँदा उनमा माया मात्र झल्किरहेको थिएन, केही गुमेको कुराप्रतिको गहिरो भाव पनि महसुस हुन्थ्यो । यस्तो लाग्थ्यो, उनी १२ वर्षको उमेरमा आमा गुमाउँदा कस्तो अनुभव हुन्छ भन्ने बताइरहेका थिए । ‘क्यालिफोर्निया बसाइको सबैभन्दा रमाइलो क्षण आर्चीलाई उनको साइकलको सानो सिटमा राखेर कुदाउँदा महसुस हुन्छ । सानो छँदा मलाई त्यसो गराउने कोही थिएन,’ ह्यारीले भने । 

सारा लिअल न्युयोर्क टाइम्ससँग आबद्ध लेखक हुन् । 

"via The New York Times"
नयाँ पत्रिका र द न्युयोर्क टाइम्सको सहकार्य