चीनको स्वच्छ ऊर्जा वृद्धि र जलवायु पहलकदमी

आइतबार, १ पुष, २०८०
डिजिटल संस्करण

चीन इन्जिनियरको मुलुक हो, जसले जलवायु चुनौतीलाई आर्थिक नभई प्राविधिक रूपमा हेर्छ

२७ प्रतिशत कार्बन उत्सर्जन गर्ने मुलुक चीन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कार्बन उत्सर्जनकर्ता हो, तर चीन नै सौर्य र वायु प्रविधिमा विश्वमै अग्रणी स्थानमा छ । चीनको हरित ऊर्जाको तीव्र विकासले फ्रान्सको यो वर्षको विद्युतीय आवश्यकतालाई पूर्ति गरेको थियो । र, अर्को वर्ष चीनले ऊर्जा क्षेत्र उत्सर्जनमा पहिलोपटक गिरावट ल्याउने ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गर्न सक्छ । दोस्रो ठूलो उत्सर्जन गर्ने चीन र अमेरिकाबीच नोभेम्बरमा सम्पन्न सन्निल्यान्ड वक्तव्य आएको अवस्थामा भएको कोप— २८ जलवायु सम्मेलन सकारात्मक देखिएको छ । अमेरिका–चीनको सहकार्य सीमित हुने विगतको जलवायु सम्मलेनविपरीत यसपटक यी दुई मुलुक धेरै हदसम्म एक ठाउँमा आएको देखिन्छ । वक्तव्यले सन् २०२० सम्ममा जीवाश्म इन्धनलाई प्रतिस्थापन गर्ने उद्देश्यले विश्वव्यापी नवीकरणीय ऊर्जामा तीन गुणा वृद्धि गरेर मिथेन र प्लास्टिक प्रदूषणलाई सम्बोधन गर्ने लक्ष्य लिएको छ ।

तत्कालै पहलकदमी लिनुपर्ने : अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले पदभार ग्रहण गरेदेखि नै चीनले जलवायुमा अमेरिकासँग राम्रो समन्वयको खोजी गरिरहेको छ । जलवायु एक त्यस्तो क्षेत्र हो, जहाँ यी दुई प्रमुख प्रतिस्पर्धी शक्तिले साझेदारी गर्न सक्छन् । दुबईमा सम्पन्न कोप– २८ सम्मेलनले संयुक्त पहलकदमीका लागि ढोका खोल्न सक्छ । अर्को वर्ष अमेरिकाले जलवायु मामिलामा भिन्न मत राख्ने फरक राष्ट्रपति चयन गर्न सक्छ । त्यसैगरी, चीनका प्रतिष्ठित वरिष्ठ विशेष जलवायु दूत झि जेनहुआ अवकाश लिनेवाला छन् ।

चीनले लामो समयदेखि कोइलाबाट चल्ने विद्युतीय परियोजना विस्तार गरेका कारण निरन्तर आलोचित हुँदै आएको छ । तर, विस्तार भइरहेका सन्दर्भमा सरकारी स्वामित्वमा रहेका पाँचवटा ठूला कोइलाबाट चल्ने विद्युतीय कम्पनी ठूलो आर्थिक घाटाको मारमा परेका छन् । परम्परागत र दिगो ऊर्जा स्रोत दुवैमा किन लगानी गर्ने ? यो प्रश्नको जवाफ लामो समयदेखिको राष्ट्रिय रणनीति हो, अर्थात नवीकरणीय क्षमता विस्तार गर्नुअघि पर्याप्त मात्रामा आधारभूत विद्युत् आपूर्तिका निर्माण गर्नु हो । तर, कोप– २८ मा झिले नयाँ अवधारणा पेस गरेका छन् । उनले जीवाश्म इन्धनलाई विस्तारै नवीकरणीय ऊर्जाले प्रतिस्थापन गर्नु चिनियाँ प्रतिबद्धता रहेको बताएका छन् ।

इन्जिनियरको मुलुक : विकसित मुलुकमा धेरै स्वच्छ ऊर्जासम्बन्धी कार्यलाई ऊर्जा अर्थशास्त्रीले हेर्छन् र यिनले व्यवहार परिवर्तनको प्रोत्साहनमा जोड दिन्छन् । चीन इन्जिनियरको मुलुक हो जसले जलवायु चुनौतीलाई आर्थिक नभई प्राविधिक रूपमा हेर्छ । सन् २००७ मा चीनले जलवायु समस्याको प्राविधिक समाधानका लागि आह्वान गर्दै जलवायुसम्बन्धी राष्ट्रिय कार्य योजना जारी गरेको थियो । निजी र सरकारी स्वामित्वका कम्पनीले यसमा सक्रिय ढंगले सकारात्मक प्रतिक्रिया जनाएका थिए । १५ वर्षपछि चीन प्रत्येक न्यून कार्बन उत्सर्जन पहलकदमीमा अग्रणी स्थानमा छ । नवीकरणीय ऊर्जा क्षमतामा चीनको अवस्थामा अचम्मलाग्दो छ, अर्थात् विश्वको कुल नवीकरणीय उर्जाको एकतिहाइ हिस्सा चीनले ओगटेको छ । त्यसैगरी, चीन विद्युतीय इलेक्ट्रिक वाहन उत्पादन र बिक्रीमा विश्वमै अग्रणी स्थानमा छ । सन् २०२३ मा जलविद्युत्, वायु, सौर्य, जैविक ऊर्जा र आणविक क्षेत्रजस्ता न्यून कार्बन स्रोतले चीनको विद्युत् उत्पादन क्षमताको ५३ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा ओगटेको छ ।

स्वच्छ ऊर्जामा चीनको फड्को : चीनको विशाल घरेलु बजार र वायु एवं सौर्यको व्यापक प्रयोगले नवीकरणीय लागत घटाउन योगदान पुर्याएको छ । चीनको यो किफायती हरित ऊर्जा विकासशील राष्ट्रका लागि पनि किफायती हुन्छ । सन् २०१२ मा छिङहाई प्रान्तमा चाइना पावर इन्भेस्टमेन्ट कर्पोरेसनले १५ दशमलव सात गिगावाटको सौर्य परियोजना स्थापना गर्यो जसले अन्तरिम विद्युत्को विश्वसनीयतालाई सुनिश्चित गर्यो । सन् २०२२ मा सरकारले सिनजियाङ, इनर मंगोलिया र गान्सुमा पर्ने गोबी मरुभूमिमा पाँच सय गिगावाटबराबरको सौर्य र वायु परियोजना स्थापना गर्ने योजना अघि सारेको थियो ।

यी पहलले चीनको स्वच्छ ऊर्जालाई प्रोत्साहन गर्नेछ र मरुभूमि विस्तारको सामना गर्नेछ । छिङहाई प्रान्तको सौर्य उर्जा योजनाले सौर्य प्यानलले बालुवाको गतिलाई स्थिर बनाउँछ, सूर्यको किरणलाई सोस्छ, पानीको वाष्पीकरण घटाउँछन् र बिरुवाको अस्तित्वलाई बढाउँछ भन्ने देखाएको छ । चीन प्राविधिकेन्द्रित हुनाले सौर्य ऊर्जा एवं नुन उत्पादनलाई एकैपटक सम्भव तुल्याएको छ, समुद्रमा तैरिने सौर्य परियोजना बनेको छ र विविध ऊर्जा भण्डारणको निर्माण भएको छ । कोप– २८ मा साझेदार बने पनि अमेरिकाले गत वर्षको मुद्रास्फीति न्यूनीकरण ऐनका कारण महत्वपूर्ण लगानी हासिल गरेर चीनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न खोज्दै छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार सन् २०५० सम्ममा नेट–जिरो उत्सर्जनमा पुग्नका लागि आवश्यक कटौतीको आधा हिस्सा हाल परीषण वा प्रारम्भिक विकासको चरणमा रहेका प्रविधिबाट आउने जनाएको छ । यी प्रविधिमा किफायती हरियो हाइड्रोजन, उन्नत आणविक ऊर्जा, सुधारिएको सौर्य एवं वायु ऊर्जा, र जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट आउने कार्बन कब्जा र भण्डारण गर्ने प्रभावकारी विधि समावेश छन् ।

कोप– २८ मा चीनको उपलब्धि : चीनले २०३० सम्ममा नवीकरणीय क्षमतालाई तीन गुणा बढाउन र विश्वव्यापी मिथेन उत्सर्जनलाई सम्बोधन गर्ने योजनालाई समर्थन गर्छ । यद्यपि, चीनले अमेरिकाको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनलाई आवश्यक ऊर्जाको ५० प्रतिशतभन्दा बढी र जापानको मामिलामा दुई गुणा बढी ऊर्जा प्रयोग गर्छ । र, चीनले अहिलेसम्म ऊर्जा खपत घटाउन उल्लेख्य लगानी गरेको छैन । अमेरिका र चीनले नोभेम्बरमा उद्योग, भवन, यातायात र उपकरणमा संयुक्त ऊर्जा दक्षता कार्य पुनः सुरु गर्न सहमत भएसँगै यसमा परिवर्तन भने आउन सक्छ ।

(छु ग्रिफिथ विश्वविद्यालयका गभर्नेन्स एन्ड पब्लिक पोलिसीका प्राध्यापक हुन्) 
द कन्भर्सेसनबाट

 

सुझावित समाचार