पछिल्लो समय दसैँ–तिहार, विवाह तथा विशेष समारोहका अवसरमा मात्रै नभएर घरको बैठक कोठामा, ढोकाको प्रवेशद्वार, विवाह उत्सवको हल, सभाकक्ष, घरको भर्याङ, डाइनिङ टेबलसमेतमा फूल सजिन्छन् । अर्काे, कसैलाई बधाई, शुभकामना र प्रेम प्रकट गर्न पनि फूलकै प्रयोग गरिन्छ । अहिले फूलको बगैँचा बनाएर घर सिँगार्ने चलन बढ्दो छ ।
सहरी क्षेत्रमा बगैँचा बनाउनका लागि सबैसँग पर्याप्त जग्गा हुँदैन । यद्यपि, सानो ठाउँमा पनि आकर्षक बगैँचा तयार गर्न सकिन्छ । यसले घरको सुन्दरता पनि बढाउन सहयोग पुग्छ । तर, घरमा कुन मौसममा कस्तो फूल रोप्नेबारे अधिकांशलाई थाहा नहुन पनि सक्छ । त्यसैले घरमा सधैँ आकर्षक देखिने मौसम र माटोसुहाउँदो फूल रोप्नुपर्छ ।
काठमाडौं बुढानीलकण्ठस्थित एसआर नर्सरीका सञ्चालक सुनील स्याङ्तान सानो क्षेत्रफल भएको ठाउँमा धेरै प्रजातिका फूल लगाउन सकिने बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘जग्गाको क्षेत्रफल र मौसमअनुकूलताअनुसार फूलका प्रजातिको छनोट गर्नुपर्छ । त्यसमा पनि फूल फुल्ने र नफुल्ने बिरुवा मिलाएर रोप्नुपर्ने हुन्छ ।’ त्यस्तै, कीर्तिपुरस्थित थापा नर्सरीका सञ्चालक कृष्ण थापा पनि जग्गाको क्षेत्रफलअनुसार बगैँचाको डिजाइन गर्नुपर्ने बताउँछन् । ‘फुल्ने तथा नफुल्ने धेरै प्रजातिका फूल पाइन्छन् । तर, बगैँचामा सबै प्रजातिका फूल लगाउन सम्भव हुँदैन । त्यसैले मौसमी फूल वा एकपटक फुल्ने तर वर्षभरि रहने फूल पनि रोप्न सकिन्छ,’ उनले भने ।
थापाका अनुसार घरको बगैँचा बनाउँदा धेरै हेरचाह गर्नुनपर्ने जातका फूल छनोटमा विचार पुर्याउनुपर्छ । उनी भन्छन्, ‘घरको कुन स्थानमा गार्डेन बनाउने भन्ने कुराले पनि अर्थ राख्छ । घाम लाग्ने ठाउँमा र माटो मलिलो भएको ठाउँमा रोपेका फूल राम्ररी फस्टाउँछन् । कहाँ, कुन प्रजातिको फूल रोप्ने, मौसमी फूल वा बाह्रै मास फुल्ने फूल रोप्ने, कहाँ गमला राख्ने भन्नेबारे विचार गरेर मात्रै फूल रोप्नुपर्छ ।
स्याङ्तान पनि घरमा बगैँचा बनाउन ठाउँ र हावापानी पनि ख्याल नराखी नहुने बताउँछन् । ‘बजारमा फूल नफुल्ने आकर्षक बिरुवा पनि छान्न सकिन्छ । धेरैजसोको रोजाइमा मौसमी फूल पर्ने भए पनि केहीको चाहना बहुवर्षे फूलमा पनि देखिन्छ । यो मौसमा सजिलै सर्ने भएकाले यसको फैलावट गर्न सजिलो हुन्छ ।’
बगैँचामा एक सय २० जातका फूलका बिरुवा रोप्न मिल्छ । जाडोभन्दा गर्मी मौसममा दोब्बर संख्यामा फूलका बिरुवा भित्रिन्छ । स्याङ्तान थप्छन्, ‘अहिले बिरुवाको पुरानो पात झरेर नयाँ पात हरियो भएर आउने सिजन हो । जाडो महिनामा सुक्खा हुने भएकाले फूल फुलेको हुँदैन । गर्मीमा बिरुवाको प्रशस्तै वृद्धि विकास हुन्छ । फूलको प्रकार पनि जाडो महिनाभन्दा गर्मी मौसममा धेरै आउँछ ।’
कस्तो फूल रोप्ने ?
घरको बगैँचामा गार्डेनिया, हाइडेन्जिया, एजेलिया, क्यामेलियालगायत चमेलीका विभिन्न जातका फूल रोप्न सकिन्छ । अरब चमेली, सेतो चमेली, वन चमेली, शीतकालीन चमेली, स्पेनिस चमेलीलगायत विभिन्न प्रजाति र रङमा चमेलीका फूल पाइन्छन् । यो फूल वसन्त ऋतुको आगमनदेखि शरद ऋतुसम्म फुल्छ । यस्तै, सयपत्री, बोनान्जा, जिनिया, साल्भिया, सोलिसियालगायतका मौसमी फूल लगाउन सकिन्छ ।
अहिले जिरानियम, गुलाब, डेलिया, लालुपातेलगायतका फूलमा पनि मानिसको चाख बढ्दै गएको छ । रातो, सुन्तला, पहेँलो, निलो, हल्का पिंक, बैजनीजस्ता रङका फूल फुल्ने बिरुवामा अधिकांशको चासो हुने गरेको छ । सुन्दर र मगमग बास्ना आउने भएकाले धेरैले गमलामा लगाउने गरेका छन् ।
बगैँचामा अम्बा, एभोकाडो, स्याउ, कागती, जुनार, सुन्तला, स्ट्रबेरी, चेरी, लिजजस्ता हाइब्रिड फलफूलका बिरुवा पनि रोप्न सकिने थापा नर्सरीका सञ्चालक कृष्ण थापा सुझाउँछन् । उनी भन्छन्, ‘फूल रोप्दा फूलको प्रजातिअनुसार दूरीको ख्याल राख्नुपर्छ । फूलको बिरुवा र गार्डेनलाई कस्तो बनावट दिने भन्नेबारे पनि विचार पुर्याउनुपर्छ । मौसमी फूललाई हेरचाह पनि गरिहनुपर्छ । फूलसँग उम्रने झार हटाइदिनुपर्छ, नत्र झारका कारण फूलमा रोग लाग्ने जोखिम पनि हुन्छ । त्यसैले वेलावेलामा गोडमेल, मलजल गर्नुपर्छ ।’
