कम्युनिस्ट पार्टीहरूमा मात्र होइन, विघटित प्रतिनिधिसभाको सबैभन्दा ठुलो दल कांग्रेसमा पनि महाधिवेशनको मिति र प्रक्रियालाई लिएर आन्तरिक भाँडभैलो मच्चिएको छ । केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिमा लामो प्रयास र शीर्ष नेताहरूबिचको अनौपचारिक संवादपछि पनि समझदारी नबनेपछि केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा संस्थापन र इतर पक्षले महाधिवेशनको अलग–अलग मिति र कार्यतालिका प्रस्ताव गरेका छन् ।
बैठकमा महामन्त्री गगन थापाले आगामी १६ देखि १९ पुसमा १५ औँ महाधिवेशन गर्ने गरी प्रस्ताव पेस गरेका छन् । जबकि संस्थापन पक्षबाट सहमहामन्त्री महेन्द्र यादवले २७ देखि ३० वैशाख ०८३ मा महाधिवेशन आयोजना गर्ने कार्यतालिका पेस गरेका छन् । कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको चारवर्षे कार्यकाल आगामी मंसिरमा सकिने भए पनि विधानअनुसार एक वर्ष लम्ब्याउन सम्भव हुन्छ ।
बैठकमा प्रस्तावहरू महामन्त्रीले पेस गर्ने अभ्यास रहे पनि कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले थापाले पेस गरेको प्रस्तावलाई औपचारिक एजेन्डा बनाएका छैनन् । उनले थापा र यादव दुवैलाई महाधिवेशनका सम्बन्धमा धारणाका रूपमा अलग–अलग कार्यतालिका पेस गर्न अनुमति दिएका हुन् । कांग्रेस केन्द्रीय कार्यालयको विज्ञप्तिमा बैठकमा कुन एजेन्डामा छलफल भयो भन्ने खुलाइएको छैन, धारणा राख्ने नेताको मात्र नाम उल्लेख छ ।
कांग्रेसमा संस्थापन पक्ष वैशाख र महामन्त्री थापा र विश्वप्रकाश शर्मा तथा शेखर कोइराला पक्ष पुसभित्रै महाधिवेशन गर्नुपर्ने पक्षमा छन् । दुवै समूहबिच अलग–अलग र केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिमा समेत सहमति नजुटेपछि कार्यवाहक सभापति खड्काले बहुमत–अल्पमत विधिबाट महाधिवेशनको मिति टुंगो लगाउने गरी छलफल अगाडि बढाएका छन् । संस्थापन पक्ष केन्द्रीय समितिमा बहुमतको बलमा इतर समूहलाई गलाउने रणनीतिमा छ । इतर पक्षले विशेष महाधिवेशनका लागि ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले बुझाएको हस्ताक्षरलाई दबाबको हतियार बनाएको छ । तैपनि दुवै पक्ष सहमतितिर उन्मुख छैनन् ।
बैठकपछि कांग्रेस नेता कृष्णप्रसाद सिटौलाले महामन्त्री थापा र सहमहामन्त्री यादवले व्यक्तिगत रूपमा महाधिवेशनको कार्यतालिका पेस गरेको बताए । उनका अनुसार कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले एजेन्डाबारे केही बताएका छैनन् । ‘कार्यवाहक सभापतिले महामन्त्री र सहमहामन्त्री दुवैलाई व्यक्तिगत धारणाका रूपमा महाधिवेशनको कार्यतालिका राख्न दिनुभएको हो, पार्टीका तर्फबाट कहिले महाधिवेशन गर्ने सवालमा औपचारिक एजेन्डा प्रस्तुत भएको होइन,’ नेता सिटौलाले भने, ‘कार्यवाहक सभापतिले केही पनि बोल्नुभएको छैन, अहिलेलाई छलफल प्रक्रिया मात्र अगाडि बढेको छ ।’
महाधिवेशनलाई आत्मसमीक्षा र पुनर्जन्मको अवसरका रूपमा अथ्र्याउँदै महामन्त्री थापाले १६ पुसमा नियमित महाधिवेशन नगर्ने हो भने विशेष महाधिवेशनको विकल्प नहुने बताए । ‘राष्ट्रिय राजनीतिमा आएको उथलपुथलपछि हुन लागेको महाधिवेशनलाई साधारण अधिवेशनजस्तो केवल आन्तरिक प्रक्रिया ठान्न मिल्दैन । यो नै हाम्रो नैतिक पुनर्जन्मको अवसर हो,’ थापाले प्रस्ताव राख्दै भनेका छन्, ‘त्यही मञ्चबाट हामी देशलाई भन्न सक्छौँ–हामीले गल्ती गरेका थियौँ, हामीले जनआवाज सुनेका छौँ, अब हामी सुधार गर्न तयार छौँ । र, यो अधिवेशनमार्फत कांग्रेसले सन्देश दिन सक्छ– अब पार्टीभित्र भ्रष्टाचार र स्वार्थको कुनै स्थान छैन, पारदर्शिता र जवाफदेहिता अनिवार्य हुनेछ, नेतृत्वको हस्तान्तरण र पुस्तान्तरण नियमित र स्वाभाविक हुनेछ ।’
प्रतिनिधिसभा निर्वाचनअगावै महाधिवेशन गर्नुपर्नाका कारण खुलाउँदै थापाले मतदाता कहिले कांग्रेसको उम्मेदवार भोट माग्न आउँछन् भनेर पर्खेर नबस्ने बताए । साथै उनले दुई महामन्त्रीले भाग नलिने सर्तमा भए पनि महाधिवेशन आयोजना गर्नुपर्ने भन्दै चुनौतीको भाषा प्रयोग गरेका थिए । ‘यदि तिमीहरू दुईजनाले यसपटकको महाधिवेशनको रेसमा भाग लिन पाउँदैनौ भनेर महाधिवेशनतिर लैजाने हो भने पनि हामी तयार छौँ । त्यो कुराले गाँठो खुल्छ भनेर वाचाबन्धन गरेर जाऊँ,’ बैठकमा उनले भनेका थिए ।
थापालगत्तै संस्थापनका तर्फबाट सहमहामन्त्री यादवले महाधिवेशनको काउन्टर कार्यतालिका प्रस्ताव प्रस्तुत गर्दै अहिलेको अवस्थामा पार्टी चुनावमा होमिनुको विकल्प नभएको बताए । लगत्तै उनको प्रस्तावलाई नेता सिटौलाले समर्थन जनाउँदै आफ्ना धारणा प्रस्तुत गरेका थिए । सरकारले चुनाव घोषणा गरिसकेको अवस्थामा सम्पूर्ण तयारीका साथ कांग्रेसजस्तो पार्टी नहोमिँदा देशमा चुनावको वातावरण नै नबन्ने सिटौलाको भनाइ थियो ।
नेता सिटौलाले अहिलेलाई महाधिवेशनको एजेन्डा स्थगित गरी चुनावलाई मात्र एजेन्डा बनाएर छलफल गर्न प्रस्ताव गरेका थिए । ‘निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गरेको कार्यतालिका फटाफट अगाडि बढिरहेको छ, अब केही समयमै समानुपातिकतर्फका उम्मेदवारहरूको बन्दसूची बुझाउने वेला आउँछ, त्यसवेला महाधिवेशन गर्ने कि उम्मेदवारहरूबारे छलफल चलाउने ? निर्वाचनमा जानका लागि पार्टीले घोषणापत्र बनाउनुपर्छ, कार्यक्रम तय गर्नुपर्छ, देशमा भएको यत्रो घटनाको समीक्षा गरेर जनतामा जानुपर्छ,’ सिटौलाले भने, ‘कांग्रेसजस्तो ठुलो दल नै चुनावमा नहोमिएर महाधिवेशनका नाममा आन्तरिक झगडा र प्रतिस्पर्धामा लाग्ने हो भने देशमा कसरी चुनावी वातावरण बन्छ ? अनि झगडा गरेर चुनावमा जाँदा कांग्रेसको हालत के हुन्छ ? त्यसैले अहिलेको एजेन्डा महाधिवेशन होइन, पार्टीलाई माथिदेखि तलसम्म एकताबद्ध बनाएर चुनावमा होमिने हो ।’
त्यस्तै, सिटौलाले महामन्त्री थापाले पार्टीलाई कमजोर बनाएर आफू मात्र पपुलिस्ट बन्न सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न अभियान चलाउने गरेको र अरू नेताहरूको मानमर्दन गर्ने गरेको आरोपसमेत लगाएका थिए ।
मंगलबार बैठकमा महामन्त्री थापा र सहमहामन्त्री यादवले अलग–अलग कार्यतालिका पेस गरेपछि कोषाध्यक्ष उमेश श्रेष्ठ, नेता कृष्णप्रसाद सिटौलासहित डा. चन्द्रकान्त भण्डारी, कर्णबहादुर बुढा, डा. रणबहादुर रावल, दिलमान पाख्रिन, कुन्दनराज काफ्ले, राधा घले र शारदा पौडेलले धारणा राखेका थिए । बैठक बुधबार बिहान ११ बजे बस्ने गरी स्थगित भएको मुख्यसचिव कृष्णप्रसाद पौडेलले बताए ।
थापानिकट केन्द्रीय सदस्य अजयबाबु सिवाकोटीले बैठकमा महामन्त्रीले प्रस्ताव राख्ने कांग्रेस परम्परा रहेको बताए । ‘महामन्त्रीले राख्ने प्रस्ताव पार्टीको प्रस्ताव हो, व्यक्तिको होइन, अरूले महामन्त्रीले राखेको प्रस्तावमाथि छलफलमा भाग लिने हो, त्यसैले अरू कसैले प्रस्ताव भन्दै दाबी गरेको छ भनेचाहिँ बरु व्यक्तिगत धारणा हो,’ उनले भने ।
सिवाकोटीले ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिको माग कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने विषयमा निर्णय नगरी अरू जुनसुकै विषयमा छलफल गरे पनि त्यसको वैधानिकता नहुने बताए । ‘विधानअनुसार विशेष महाधिवेशन माग गरेर ५४ प्रतिशतभन्दा बढी महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको हस्ताक्षर बुझाइएको छ, त्यसलाई विधानअनुसार टुंगो नलगाई अरू विषयमा छलफल गरियो भने वैधानिक हैसियत शून्यबराबर हुन्छ,’ उनले भने ।
सिटौलासहित पूर्वपदाधिकारीहरू गोपालमान श्रेष्ठ, प्रकाशमान सिंह, विमलेन्द्र निधि, डा. शशांक कोइराला, डा. प्रकाशशरण महतलगायतका नेताहरू तत्काल महाधिवेशन नगर्ने पक्षमा छन् । उनीहरू अहिलेलाई महाधिवेशन कम्तीमा वैशाखसम्म सारेर आफूहरूमध्येबाटै सर्वसम्मत देउवाको उत्तराधिकारी छनोट गरेर अनुकूल वातावरणमा मात्र महाधिवेशनमा जाने योजनामा छन् । त्यसका लागि उनीहरूले गृहकार्यका लागि पर्याप्त समय खोजिरहेका छन् ।
उनीहरूको त्यही स्वार्थको दबाबले कार्यवाहक सभापति खड्का दबाबमा परेका छन् । खड्का पनि नेतृत्वको भावी आकांक्षी भएकाले तत्काल नियमित वा विशेष महाधिवेशन आयोजना गर्न हच्किएका छन् । उता, महामन्त्री थापा र शर्मा तथा इतर पक्षका नेता डा. कोइराला भने देउवा पक्ष एकीकृत नभएको र संस्थापन पक्षको शक्ति क्षयीकरण भएकै अवस्थामा महाधिवेशन गराउने पक्षमा छन् । शर्माले थापालाई पनि नेतृत्वमा स्विकार्न तयार रहेको संकेत गरिसकेका छन् ।
