लामो समयदेखि कर्जा विस्तार गर्न नसकेर अधिक तरलता (लगानीयोग्य पुँजी थुप्रिने) व्यहोरिरहेका बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई वस्तु आयातमा भएको वृद्धिले लाभ पु¥याएको छ । वस्तु आयात गर्दा व्यवसायीले लिने कर्जा प्रवाहमा भएको वृद्धिसँगै समग्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कर्जा प्रवाह विस्तार बढेको हो ।
चालू आर्थिक वर्ष ०८१/८२ को ६ महिनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट निजी क्षेत्रमा दुई खर्ब ६५ अर्ब ५६ करोड कर्जा विस्तार भएको छ । समीक्षा अवधिमा ५.२ प्रतिशतले कर्जा विस्तार भएको हो । केन्द्रीय बैंकका अनुसार यो अवधिमा ७.१ प्रतिशतले बढेर आठ खर्ब २२ अर्बको वस्तु आयात भएको छ ।
सेवा क्षेत्रले लिने आयात कर्जा १३५ प्रतिशतले बढ्यो
आयात गर्दा निजी क्षेत्रले लिने ट्रस्ट रिसिप्ट कर्जामा ५६.६ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । यस्तो कर्जा लिँदा आयात गरिने वस्तु नै धितो राख्न पाइन्छ । आयात कर्जा बढी लिनेमा सेवा क्षेत्र र औद्योगिक क्षेत्रका कम्पनीहरू छन् । खासगरी भटमास, सूर्यमुखीजस्ता खानेतेल उद्योगहरूले कच्चा तेलको आयात बढाउँदा औद्योगिक क्षेत्रबाट लिने आयात कर्जामा वृद्धि भएको हो । अहिले चामल–धान, यातायात उपकरण, सवारीसाधन तथा अन्य सवारीसाधनका स्पेयर पार्टस्, स्पन्ज आइरन, खानेतेललगायतका वस्तुको आयात बढेको छ ।
त्यस्तै, औद्योगिक क्षेत्रमा गएको आयात कर्जा ३६ अर्ब २७ करोडले बढेको छ । यो अघिल्लो आवको सोही अवधिको तुलनामा ८४ प्रतिशतको वृद्धि हो । सेवा क्षेत्रका संस्थाहरूले ६ महिनामा तीन अर्ब २५ करोडको आयात कर्जा लिएका छन् । यो १३५ प्रतिशतको वृद्धि हो । गत आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा यस्तो कर्जा ४६.२ प्रतिशतले घटेको थियो ।
केन्द्रीय बैंकका अनुसार ६ महिनामा निक्षेप संकलनमा भएको वृद्धिदरको तुलनामा कर्जा प्रवाह वृद्धिदर बढी छ । ६ महिनामा निक्षेप संकलन ३.७ प्रतिशतले बढ्दा कर्जा प्रवाह ५.२ प्रतिशतले बढेको छ । पछिल्लो समय आयातमा भएको वृद्धि नै कर्जा प्रवाह वृद्धि हुनुको प्रमुख कारण रहेको राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता रामु पौडेलको भनाइ छ । उनले भने, ‘निक्षेप संकलनभन्दा कर्जा विस्तारको रफ्तार बढ्दै गएकाले समग्र मागमा सुधारको संकेत देखिएको बुझ्न सकिन्छ ।’
खराब कर्जा वृद्धि र पुँजीकोषको दबाबमा बैंकहरूलाई रेमिट्यान्सको आडभरोसा
बढ्दो निष्क्रिय कर्जा र पुँजीकोषको दबाबमा पनि कर्जाको माग धान्न बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई रेमिट्यान्सले भरथेग गरेको देखिन्छ । केन्द्रीय बैंकका अनुसार ६ महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह सात खर्ब ६३ अर्ब आठ करोड पुगेको छ । यो ४.१ प्रतिशतको वृद्धि हो । मंसिरसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निष्क्रिय कर्जाको अनुपात ४.४२ प्रतिशत छ । चुलिँदो निष्क्रिय कर्जा र पुँजीकोषको दबाबमा पनि रेमिट्यान्समार्फत आएको रकमले लगानीयोग्य पुँजी बढाएका कारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले कर्जाको माग धान्न सकिरहेको प्रवक्ता पौडेलले बताए । उनले भने, ‘निष्क्रिय कर्जा बढ्दै जाँदा कर्जा नोक्सानी व्यवस्था पनि बढाउँदै लैजानुपर्ने हुन्छ । कर्जा असुली प्रभावित भएकाले यस्तो अवस्था आएको हो । अन्तिममा यसले बैंकको पुँजीमा दबाब सिर्जना भएको छ । रेमिट्यान्समा भएको वृद्धिले बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता उपलब्ध गराएको छ ।’ पर्याप्त तरलताकै कारण दबाबमा पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ब्याजदर बढ्न सकेको छैन । उनले भने, ‘अहिले सस्तो ब्याजदरमा कर्जा लिएर लगानी गर्ने अवसर पनि हो ।’
मुद्रास्फीति ५.४१ प्रतिशत
पुस महिनामा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति (मूल्यवृद्धिदर) ५.४१ प्रतिशत पुगेको छ । मंसिरमा ६.०५ प्रतिशतको मुद्रास्फीतिको तुलनामा पुसमा घटेको छ । यद्यपि, अघिल्लो वर्षको पुस महिनामा ५.२६ प्रतिशत थियो । खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ७.६७ प्रतिशत र गैरखाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ४.१९ प्रतिशत छ ।
बाह्य क्षेत्र सुविधाजनक
अर्थतन्त्रलाई चलायमान राख्न बाह्य क्षेत्र हालसम्मकै सुविधाजनक स्थितिमा छ । यद्यपि, बढ्दो आयात र घट्दो रेमिट्यान्स वृद्धिदरले बाह्य क्षेत्रको सुविधा कम हुने सम्भावना बढ्दै गइरहेको छ । बाह्य क्षेत्रका प्रमुख सूचकमध्ये चालू खाता एक खर्ब ४८ अर्ब १७ करोडले बचतमा छ । गत आवको ६ महिनामा चालू खाता एक खर्ब ६२ अर्ब ५६ करोडले बचतमा थियो ।
त्यस्तै, शोधनान्तर स्थिति बचतमा पनि कमी आएको छ । ६ महिनामा शोधनान्तर स्थिति दुई खर्ब ४९ अर्ब २६ करोडले बचतमा छ । अघिल्लो वर्ष ०८०/८१ को सोही अवधिमा शोधनान्तर स्थिति दुई खर्ब ७३ अर्ब ५२ करोडले बचतमा थियो । खुद सेवा आय ४३ अर्ब ५३ करोडले घाटामा पुगेको छ । यसमा नेपालमा आउने विदेशी पर्यटकले गर्ने खर्च (भ्रमण आम्दानी)भन्दा नेपालीले विदेश भ्रमणमा जाँदा गर्ने खर्च (भ्रमण व्यय) बढी हुँदा यसले सेवा आय नै घाटामा पु¥याएको हो । भ्रमण आय ५.१ प्रतिशतले वृद्धि भई ४१ अर्ब ८६ करोड पुगेकोमा भ्रमण खर्च ९.७ प्रतिशतले वृद्धि भई एक खर्ब एक अर्ब ९२ करोड पुगेको छ । चालू आवको ६ महिनाको अवधिमा ६ अर्ब ५० करोड प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भित्रिएको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लगानी आप्रवाह चार अर्ब ५४ करोड थियो । गत असार मसान्तको तुलनामा विदेशी विनिमय सञ्चिति १३.५ प्रतिशतले बढेर २३ खर्ब १६ अर्ब ८४ करोड पुगेको छ । अहिलेको सञ्चितिले १७.३ महिनाको वस्तु आयात धान्न पर्याप्त देखिन्छ ।
