एक अध्ययनमा देशका पाँच सयभन्दा धेरै क्याम्पसमा विद्यार्थीको अभाव देखिएको छ । विश्वविद्यालय अनुदान आयोगले एक साताअघि तयार पारेको प्रतिवेदनअनुसार एक सयभन्दा थोरै विद्यार्थी रहेका देशभर सबै विश्वविद्यालयमातहतका पाँच सय पाँचवटा क्याम्पस छन् । देशभर कुल २१ विश्वविद्यालय छन् । तीमध्ये १४ विश्वविद्यालयमातहत चलेका सामुदायिक र आंगिक क्याम्पसमा पछिल्लो समय विद्यार्थीको संख्या असाध्यै न्यून हुँदै गएको छ । खास गरेर कक्षा १२ को पढाइपछि बिदेसिने विद्यार्थीको संख्या बढ्दै जाँदा त्यसको असर नेपालका क्याम्पसहरूमा देखिएको हो । आयोगले यी क्याम्पस गाभ्न वा बन्द गर्न विश्वविद्यालयहरूलाई सुझाव दिएको छ ।
कम विद्यार्थी भएका क्याम्पस मर्जर वा बन्द प्रक्रियामा जान सक्छन् : शंकरप्रसाद भण्डारी सदस्यसचिव, विश्वविद्यालय अनुदान आयोग
हामी विश्वविद्यालय र क्याम्पसको अवस्थाबारे हरेक वर्ष अध्ययन गर्छौँ । अध्ययनमा पाँच सय पाँच क्याम्पसमा सयभन्दा कम विद्यार्थी देखिएका छन् । यस वर्षको अध्ययन प्रतिवेदन विश्वविद्यालयहरूलाई दिइसकिएको छ । सोका आधारमा विश्वविद्यालयले बन्द तथा मर्जर प्रक्रिया पनि अपनाउन सक्छन् ।
अनुदान आयोगका सदस्यसचिव शंकरप्रसाद भण्डारीका अनुसार आयोगले हरेक वर्ष विद्यार्थी र क्याम्पस संख्याबारे अध्ययन गर्छ । यसमा सबै विश्वविद्यालय समेटिन्छन् । यस वर्षको अध्ययनबाट पाँच सय पाँच क्याम्पसमा सयभन्दा कम विद्यार्थी रहेको तथ्यांक पाइएको उनले बताए । ‘हामी विश्वविद्यालय र क्याम्पसको अवस्थाबारे हरेक वर्ष अध्ययन गर्छौँ । अध्ययनमा पाँच सय पाँच क्याम्पसमा सयभन्दा कम विद्यार्थी देखिएका छन्,’ उनले भने, ‘यस वर्षको अध्ययन प्रतिवेदन विश्वविद्यालयहरूलाई दिइसकिएको छ । सोका आधारमा विश्वविद्यालयले बन्द तथा मर्जर प्रक्रिया पनि अपनाउन सक्छन् ।’
अध्ययनअनुसार एक सयभन्दा कम विद्यार्थी हुनेमा त्रिविका सामुदायिक क्याम्पस बढी छन् । अन्य विश्वविद्यालयको तुलनामा त्रिविका सामुदायिक संख्या बढी भएकाले कम विद्यार्थी हुनेमध्ये त्रिविकै बढी रहेको आयोगको अध्ययनले देखाएको छ ।
बिदेसिने युवाको संख्या बढ्दै गएकाले पनि त्यसको असर उच्च शिक्षामा देखिएको उनको भनाइ छ । हाल त्रिविका क्याम्पसहरूमा करिब चार लाख ९१ हजार र अन्य विश्वविद्यालयमातहतका क्याम्पसमा दुई लाखहाराहारी विद्यार्थी छन् । अन्यको तुलनामा त्रिविमा विद्यार्थी संख्या बढी भए पनि हरेक वर्ष विद्यार्थी संख्या खस्कँदो छ । यस वर्ष स्नातकोत्तर तहको भर्नादेखि नै त्रिविका क्याम्पसमा विद्यार्थी संख्या कम हुन थालेको छ ।
चाबहिलमा रहेको पशुपति बहुमुखी क्याम्पस, लैनचौरको सरस्वती क्याम्पस, कोटेश्वर बहुमुखी क्याम्पस, पाटन संयुक्त क्याम्पस, भक्तपुर बहुमुखी क्याम्पसलगायतमा विद्यार्थी संख्या घट्दो छ । यी क्याम्पसमा विगतका वर्षमा विद्यार्थी चाप धेरै हुने गरे पनि यस वर्ष पहिलो वर्षमा भर्ना हुन आउने विद्यार्थी संख्या निकै कम देखिएको छ ।
कठिन अवस्थामा रहेका क्याम्पसलाई मर्ज गर्न सुझाव दिइए पनि मर्ज हुने संख्या न्यून रहेको उनले बताए । आयोगकै प्रतिवेदनका आधारमा त्रिविअन्तर्गतका ३५ वटा क्याम्पस गत वर्ष गाभिएका थिए । यो वर्ष पनि केही क्याम्पस गाभिन सक्ने भण्डारीले बताए । क्याम्पस गाभिँदा कार्यक्रम हेरेर अनुदान आयोगले शुल्क पनि दिने गर्छ । गाभिएमा न्यूनतम २५ लाख रकम आयागले दिन्छ । कार्यक्रम हेरेर यो अनुदान बढ्न पनि सक्छ ।
पछिल्लो समय आयोगले सामुदायिक क्याम्पसकेन्द्रित अनुदान बाँड्ने गरेको छ । सामुदायिक क्याम्पसले आम्दानी आर्जन गर्न नसकेको र कतिपयले नाफा आर्जन गरे पनि सरकारकै हुने भएकाले सामुदायिक क्याम्पस आयोगको प्राथमिकतामा पर्छन् । आयोगले क्याम्पसहरूको नतिजा, कार्यक्रम र विद्यार्थी संख्याको आधारमा हरेक वर्ष अनुदान दिने गर्छ ।
विश्वविद्यालय अनुदान आयोगले क्याम्पसहरूको नतिजा, कार्यक्रम र विद्यार्थी संख्या हेरेर सातदेखि ३२ लाखसम्म अनुदान दिन्छ । विश्वविद्यालयबाट अनुदान पाउन योग्य हुन हिमाली क्षेत्रमा रहेको सामुदायिक क्याम्पसमा कम्तीमा ५०, पहाडका क्याम्पसमा ७५, तराईका क्याम्पसमा एक सय र उपत्यकाका क्याम्पसमा १५० विद्यार्थी संख्या हुनुपर्छ । यदि योभन्दा कम संख्या भएमा अनुदान दिइँदैन ।
आयोगले विश्वविद्यालयको मापदण्ड पालना गरेका, भौतिक संरचना व्यवस्थित भएका, नतिजा राम्रो भएका, विद्यार्थी धेरै भएका, विज्ञान संकाय पढाउने क्याम्पसलाई बढी अनुदान दिन्छ । आयोगले गत वर्ष ४८४ सामुदायिक क्याम्पसलाई अनुदान दिएको थियो । यसपटक पाँच सय क्याम्पसले अनुदानका लागि आयोगमा फारम भरेका छन् । तर, छनोट गर्न भने बाँकी छ ।
देशभर कति क्याम्पस ?
आयोगको तथ्यांकअनुसार हाल देशभर जम्मा एक हजार ४३२ वटा क्याम्पस छन् । हाल सयभन्दा कम विद्यार्थी भएका क्याम्पसमध्ये १७८ वटा सामुदायिक, १९ वटा आंगिक र ३०८ वटा निजी क्याम्पस छन् । तीमध्ये ५०५ मा सयभन्दा थोरै विद्यार्थी छन् । हाल विश्वविद्यालयहरूका आंगिक क्याम्पस १६४ छन् । सम्बन्धन प्राप्त सामुदायिक क्याम्पसको संख्या ५४० भन्दा बढी छन् । ७२३ निजी क्याम्पस छन् ।
विद्यार्थी खोज्न बिचौलिया !
त्यस्तै, भवन चिरिच्याट्ट भए पनि विद्यार्थी भर्ना हुन नआउँदा क्याम्पसप्रमुखहरू चिन्तामा छन् । उनीहरूले विद्यार्थी घट्दै गएमा क्याम्पसको जग नै कमजोर हुन सक्ने भन्दै विद्यार्थी खोज्ने नयाँ तरिका अपनाउन थालेका छन् । कतिपय क्याम्पसले ‘कमिसन’ दिने गरी बिचौलियामार्फत विद्यार्थी खोज्न थालेका छन् । कतिपय क्याम्पसले कक्षा १२ को परीक्षा दिएर बसेका विद्यार्थीलाई नतिजा नआउँदै आफ्नो कलेजमा भर्ना गर्न दबाबसमेत दिने गरेका छन् । त्यस्तै, अधिकांश क्याम्पसमा पढाउने प्राध्यापक स्कुल तहमा पनि पढाउने र कतिपयले स्कुल नै चलाउँछन् पनि । उनीहरूमार्फत पनि विद्यार्थी ल्याउने प्रयास गरिन्छ । विद्यार्थी आकर्षण गर्न केही क्याम्पसले भर्ना शुल्क घटाएका छन् ।
