वाल स्ट्रिट जर्नल (डब्लुएसजी)को हालैको ‘किन चीनले नयाँ व्यापार युद्ध सुरु गर्दै छ’ भन्ने सनसनीखेज लेखले चीनले उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्न निर्माण गरिरहेको दबाबले विश्वव्यापी व्यापारमा तनाव निम्त्याउन सक्ने संकेत गरेको छ । यो तर्क, ‘अधिक क्षमता’मा केन्द्रित पुरानो समाचार हो । डब्लुएसजीको ‘वैश्विक व्यापार युद्ध’ बिल्लाको प्रयोग ताजा विश्लेषणभन्दा सनसनी फैलाउन निर्माण गरिएको देखिन्छ ।
डब्लुएसजीको विकृत पक्षपातअनुसार चीनलाई आफ्नो खुलापनका लागि ‘दोषी’का रूपमा चित्रण गरी अमेरिकाको संरक्षणवादी अडानलाई ‘उचित’ मानिएको छ । घरेलु उपभोग बढाउने पक्षमा उत्पादन र निर्माणमा भारी निर्भरताबाट टाढा सर्दै चीनले आफ्नो आर्थिक रणनीतिमा पुनर्विचार गर्नुपर्ने सुझाव लेखले दिएको छ । यो परिवर्तनले चीनको वृद्धिलाई स्थिर बनाउन र यसलाई अमेरिकी मोडेलसँग थप पंक्तिबद्ध गर्न सक्ने सुझाव दिएको छ ।
चीनले अमेरिकाबाट के सिक्न चाहन्छ भनेर डब्लुएसजीले स्पष्ट पारेको छैन । के चीनले मुद्रास्फीति न्यूनीकरण ऐनमा जस्तै भेदभावपूर्ण अनुदान अपनाउनुपर्छ ? वा विश्व व्यापार संगठन (डब्लुटिओ)को पुनरावेदन निकाय न्यायाधीश नियुक्ति अवरुद्ध गर्न अमेरिकालाई पछ्याउनुपर्ने हो ? वा अमेरिकामा न्यूनतम निर्यात हुने चिनियाँ विद्युतीय सवारीसाधनमा शतप्रतिशत भन्सार कर लगाउनु हो ? के डब्लुएसजीले अमेरिकालाई अन्य राष्ट्रका लागि ‘मानक’ मान्दा आत्मालोचना गर्न सक्ने साहस राख्छ ?
चीनको उत्पादन क्षेत्रको प्रगति कुनै संयोग होइन । सन् २००० देखि अनुसन्धान र विकासमा चीनको लगानी औसत वार्षिक १४.२ प्रतिशतले बढेको छ जुन अमेरिकाको भन्दा चार गुणाले बढी हो । १५ वर्षदेखि चलिरहेको सामान व्यापार निर्यातमा चीनले विश्वव्यापी विश्वको नेतृत्व गरेको छ र सोही अवधिमा सामानको दोस्रो ठूलो आयातकर्ता बनेको छ ।
चीनको उत्पादन विकासले अन्य देशलाई क्षति पुर्याइरहेको छैन, तर अमेरिकी संरक्षणवादले भने अन्य मुलुकलाई क्षति पुर्याइरहेको छ
अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, जसलाई विश्वव्यापीकरण र बजार–सञ्चालित वातावरणले आकार दिन्छ त्यसमा निर्यात प्रदर्शन मुख्य रूपमा तुलनात्मक लाभ र बाह्य मागमा निर्भर हुन्छ । चिनियाँ अर्थतन्त्रमा डब्लुएसजीको दीर्घकालीन रूपमा ध्यान दिने गरेको भए पनि यसले चीनको उत्पादन क्षेत्रका सन्दर्भमा मौजुदा कारकबारे सचेत भएर पनि तिनलाई बेवास्ता गर्छ ।
डब्लुएसजीले गर्ने तथ्यको विकृतीकरण र भ्रामक विचारको प्रसारले व्यावसायिक निष्ठाको कमी र सम्भावित बद्नियतपूर्ण उद्देश्य झल्काउँछ । यस वर्ष डब्लुएसजी प्रकाशनले लगातार चिनियाँ अर्थतन्त्रबारे नकारात्मक लेखको शृंखला नै जारी गरेको छ । चीनको कथित अत्यधिक क्षमताविरुद्धको हालको अमेरिकी अभियानमा डब्लुएसजीले अमेरिकी व्यापार संरक्षणवाद र आर्थिक राष्ट्रवादको औचित्य प्रदान गर्ने र चीनको नयाँ ऊर्जा क्षेत्रलाई दबाउन अमेरिकी सरकारको प्रयासलाई समर्थन जुटाउने ‘मुखपत्र’का रूपमा काम गरेको छ ।
वास्तवमा अमेरिका नयाँ विश्वव्यापी व्यापार युद्धको चिन्ताको प्रमुख स्रोत हो । सन् २०२३ मा अमेरिका एक्लैले डब्लुटिओ सदस्यले गरेका चार हजारभन्दा बढी प्राविधिक नियम मिचाइमा चार सय ५४ नियम मिचेको छ, जुन अन्य पाँच देशका संयुक्त कुल नियम मिचाइभन्दा बढी हो ।
जुलाईको डब्लुटिओको प्रतिवेदनले संरक्षणवादी दबाबको बाबजुद पनि अधिकांश सदस्यले व्यापारलाई प्रोत्साहन गरेका छन्, भन्सार कर घटाएका छन्, आयात प्रतिबन्ध कम गरेका छन् र व्यापार सहजीकरणका उपायले प्रतिबन्धात्मक नीतिलाई माथ दिन्छ । यसले व्यापार प्रवाह कायम राख्ने र डब्लुटिओ संयन्त्रमार्फत विवाद समाधान गर्ने प्रतिबद्धतालाई संकेत गर्छ । डब्लुएसजीद्वारा चित्रण गरिएको व्यापार घर्षण अतिरञ्जित छ, वास्तवमा विश्वव्यापीकरण जारी छ र अमेरिका उल्ट्याउने बाटोमा छ ।
चीनको उत्पादन विकासले अन्य देशलाई क्षति पुर्याउँदैन, तर वास्तवमा अमेरिकी संरक्षणवादले भने अन्य मुलुकलाई क्षति पुर्याइरहेको छ । श्रमको विशेष विभाजनका आधारमा निर्मित स्वतन्त्र व्यापारले सबै व्यापारिक साझेदारको हितलाई अधिकतम बनाउँदै मुलुकलाई तिनले आर्जन गरेको तुलनात्मक लाभलाई पूर्ण रूपमा प्रयोग गर्न अनुमति दिन्छ । अर्कातर्फ संरक्षणवादले प्रायः उच्च मुद्रास्फीति बढाउँछ, उत्पादन क्षमतामा कमी ल्याउँछ र उत्पादन एवं जीवनयापन लागत बढाउँछ । व्यापार अवरोधले टाट पल्टिएका कम्पनीले प्राविधिक नवप्रवर्तन र लागत अनुकूलनका लागि प्रोत्साहन गुमाउँछन् । गुणस्तरीय उत्पादन र सेवाविना बजारको मागलाई उत्तेजित गर्न सकिँदैन यदि गरियो भने यसले व्यापार–व्यवसायलाई थप तल झार्छ ।
डब्लुएसजीको लेखले डब्लुटिओलाई एकपटक पनि उल्लेख नगरेकोबारे हामी राम्रैसँग अवगत छौँ । त्यसैगरी, यसअघिका सम्बन्धित लेखले पनि डब्लुटिओलाई विरलै उल्लेख गरेका छन् । विश्वव्यापी व्यापार हालको स्तरमा पुगेको अवस्थामा केही स्थानीयकृत घर्षण अपरिहार्य नै हुने गर्छ, तर मुख्य कुरा डब्लुटिओका नियम र संयन्त्रमार्फत नै यी समस्या वा तनाव समाधान गर्नुपर्छ । न त डब्लुएसजी न वासिङ्गटनसँग डब्लुटिओलाई उपेक्षा गर्ने र अन्य देशलाई बेवास्ता गर्ने अधिकार छ ।
यस वर्षको पहिलो सात महिनामा चीनको आयात र निर्यातको मात्राले कीर्तिमानी स्तर कायम गरेको छ भने गैरवित्तीय बाह्य प्रत्यक्ष लगानी वार्षिक रूपमा १६.२ प्रतिशतले बढेको छ । यसका पछाडि चीनको खुलापनको सक्रिय नीति जिम्मेवार छ । केही अमेरिकी मिडिया र सञ्चारमाध्यमले चिनियाँ निर्यातमा आएको गिरावटले एक महिना ‘विश्वलाई खतरा’मा पा¥यो र अर्को महिना चिनियाँ निर्यातमा भएको वृद्धिले पनि ‘विश्वलाई खतरा’ भएको दाबी गरेका छन् । यदि यी माध्यमले व्यक्तिगत रूपमा चिनियाँ आयात, निर्यात र लगानीको फाइदा महसुस गरेका छैनन् भने यो तिनको आफ्नै मानसिकता र सरकारी नीतिको परिणाम हो । यी सञ्चारमाध्यमले अरूलाई दोष लगाउनुको सट्टा आत्मचिन्तनमा संलग्न हुन आवश्यक छ ।
(२३ अगस्ट, २०२४ को ग्लोबल टाइम्सको सम्पादकीय)
