१३ वर्षअघि नै कुष्ठरोग निवारण तर, बर्सेनि दुई हजारभन्दा बढी नयाँ रोगी

मंगलबार, १७ माघ, २०७९
डिजिटल संस्करण

राष्ट्रियस्तरमा कुष्ठरोग निवारण गरिएको १३ वर्ष भइसक्दा पनि बर्सेनि दुई हजारभन्दा बढी नयाँ बिरामी थपिने गरेका छन् । जनस्वास्थ्य समस्याको रूपमा रहेको कुष्ठरोगलाई ५ माघ ०६६ मा प्रति १० हजारमा एकभन्दा कम व्यक्तिमा मात्रै देखिएको भन्दै निवारण भएको घोषणा गरिएको थियो । तर, हाल प्रति १० हजारमा ७.८१ जनामा देखिएको छ । 

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका अनुसार मधेस प्रदेशमा सबैभन्दा बढी प्रति १० हजारमा १.४३ जनामा कुष्ठरोग पाइएको छ । ०७९/८० मा देशभर दुई हजार दुई सय ८५ कुष्ठरोगी थपिएकामा झन्डै ४० प्रतिशत अर्थात् नौ सय १० जना मधेस प्रदेशका छन् । मधेस प्रदेशमा धेरै कुष्ठरोगी भेटिएसँगै यतिवेला कुष्ठरोगसँग काम गर्ने सरकारी तथा गैरसरकारी संस्था मधेसकेन्द्रित रहेर जनचेतना तथा निवारणका कार्यक्रम गरिरहेका छन् । 

त्यस्तै, लुम्बिनी प्रदेशमा प्रति १० हजारमा १.१२ जनामा कुष्ठरोग पुष्टि भएको छ । तथ्यांकअनुसार लुम्बिनीमा पाँच सय ८१, प्रदेश १ मा तीन सय ४५, सुदूरपश्चिममा दुई सय पाँच र कर्णालीमा ६८ जनामा कुष्ठरोग पुष्टि भएको छ । गण्डकी र बागमती प्रदेशमा भने अन्य प्रदेशको तुलनामा कुष्ठरोगीको संख्या न्यून छ । 

अपांग भइसकेपछि मात्रै अस्पताल पुग्दा दीर्घकालीन समस्या 
समयमै उपचार गरे पूर्ण निको हुने भए पनि अपांगता भइसकेपछि मात्रै अस्पताल आउने बिरामीले दीर्घकालीन समस्या भोग्नुपरेको चिकित्सकहरू बताउँछन् । कुष्ठरोग नियन्त्रण तथा अपांगता व्यवस्थापन शाखा प्रमुख डा. प्रसन्न नापितका अनुसार कुष्ठरोगबाट उच्च प्रभावित रहेका क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य तथा जनचेतनाका अभावले समयमै अस्पताल नपुग्दा केही बिरामीमा अपांगता देखिएको छ । गत वर्ष मात्रै दुई हजार दुई सय ८५ जनामा कुष्ठरोग पत्ता लागेकोमा ३.१९ प्रतिशत बिरामीमा अस्पताल पुग्दासम्म शारीरिक अपांगता देखिइसकेको थियो । 

‘कुष्ठरोगको प्रारम्भिक लक्षणलाई बेवास्ता गरेर उपचारका लागि पहल नगर्दा समस्या देखिएको छ । विशेषगरी कुष्ठरोगबाट प्रभावितलाई सामाजिक अपहेलना सहनुपर्ने भएकाले पनि रोगी खुल्न चाहँदैनन् । यसकारण अपांगता भएपछि मात्रै अस्पताल पुग्दा दीर्घकालीन समस्या बन्ने गरको छ,’ उनले भने ।

उपचारको पहुँचमा नपुग्नुको मुख्य कारणमध्ये कुष्ठरोग लाग्नबाट बचाउन दक्ष जनशक्ति, औषधि वा भ्याक्सिन उपलब्ध नहुनु पनि रहेको बताउँछन् डा. नापित । उनले भने, ‘रोग पत्ता लागेपछि उपचारका लागि प्रभावकारी औषधि हामीसँग उपलब्ध छन्, तर कुष्ठरोग मान्छेबाट मान्छेमा सर्ने भएकाले जोखिम समूहमा रोग लाग्नबाट बचाउन प्रभावकारी कुनै उपाय छैन । जसका कारण बिरामीको संख्या निवारण गर्न मुस्किल भइरहेको छ ।’ यसबाहेक संक्रमणको प्रारम्भिक चरणमै कुष्ठरोग पत्ता लगाउने र उपचारका लागि विशेषज्ञ चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको अभावका कारणसमेत कुष्ठरोग निवारण सफल बन्न नसकेको विज्ञ बताउँछन् । 

अझै कुष्ठरोगमुक्त हुन सकेनन् १६ जिल्ला
कुष्ठरोग निवारणका लागि निःशुल्क औषधि र जनचेतनाका कार्यक्रम चलिरहेका भए पनि १६ जिल्ला अझै प्रभावित छन् । झापा, मोरङ, सिराहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, रौतहट, बारा, पर्सा, परासी, रुपन्देही, बाँके, बर्दिया, कैलाली, कञ्चनपुर र अछाम कुष्ठरोगमुक्त हुन नसकेका हुन् । मधेस प्रदेशको सप्तरीबाहेक सबै जिल्लामा हाल कुष्ठरोगका बिरामी रहेको तथ्यांक छ । 

अपांग भइसकेपछि मात्रै अस्पताल पुग्दा दीर्घकालीन समस्या : डा. प्रसन्न नापित, प्रमुख, कुष्ठरोग नियन्त्रण तथा अपांगता व्यवस्थापन शाखा

कुष्ठरोगको प्रारम्भिक लक्षणलाई बेवास्ता गरेर उपचारका लागि पहल नगर्दा समस्या देखिएको छ । विशेषगरी कुष्ठरोगबाट प्रभावितले सामाजिक अपहेलना सहनुपर्ने भएकाले पनि रोगी खुल्न चाहँदैनन् ।

यसकारण अपांगता भएपछि मात्रै अस्पताल पुग्दा दीर्घकालीन समस्या बन्ने गरेको छ । रोग पत्ता लागेपछि उपचारका लागि प्रभावकारी औषधि हामीसँग उपलब्ध छन्, तर कुष्ठरोग मान्छेबाट मान्छेमा सर्ने भएकाले जोखिम समूहमा रोग लाग्नबाट बचाउन प्रभावकारी कुनै उपाय छैन । जसका कारण बिरामीको संख्या निवारण गर्न मुस्किल भइरहेको छ ।

सुझावित समाचार