नेपाल राष्ट्र बैंकले प्रचलनमा ल्याउन नमिल्ने झुत्रो, मैलो, पुरानो तथा च्यातिएका नोटलाई जलाई ब्रिकेट बनाउने प्रविधि भित्र्याएको छ। नेदरल्यान्डसबाट पहिलोपटक भित्र्याइएको सो प्रविधिको प्रयोगबाट अब प्रचलनमा ल्याउन नमिल्ने नोटलाई भट्टीमा डढाएर निस्कने खरानीबाट इन्धनका रूपमा प्रयोग हुने ब्रिकेट बनाउन थालिएको छ। चलनचल्तीमा ल्याउन नमिल्ने नोटलाई विगतमा जलाएर नष्ट गरिन्थ्यो।
सो देशको एक कम्पनीसँग सन् २०२० भएको सम्झौताअनुसार आठ मेसिन ल्याउने सहमतिअनुसार हालै आइपुगेका चार मेसिनबाट पहिलो चरणमा काठमाडौं, विराटनगर, वीरगन्ज र नेपालगन्जमा जडान गरी जलाइएका नोटबाट ब्रिकेट उत्पादन गरिने नेपाल राष्ट्र बैंक, मुद्रा व्यवस्थापन विभागमा प्रमुख रेवतीप्रसाद नेपालले जानकारी दिए। उनका अनुसार सो मेसिनबाट काठमाडौंमा ब्रिकेट उत्पादन गर्न सुरु भइसकेको छ भने आजै नेपालगन्जबाट पनि थालनी गरिनेछ र छिट्टै अन्य दुई स्थानबाट पनि उत्पादन हुनेछ। ‘आगामी असोजसम्म बाँकी चारवटा मेसिन पनि झिकाई जनकपुर, पोखरा, भैरहवा र धनगढीबाट उत्पादन सुरु हुनेछ,’ उनले भने।
चलनचल्तीमा ल्याउन नमिल्ने नोटलाई जलाउन झन्झटिलो हुने तथा धुवाँधुलोले वातावरण प्रदूषण हुने भएकाले आधुनिक प्रविधिअनुसार धुलाउने र त्यसलाई अन्य प्रयोजनमा ल्याउन सकिने भएकाले बैंकले उपकरण खरिद गरेको जनाएको छ। प्रमुख नेपालका अनुसार उपकरणको पहिलो भागले नोटलाई टुक्य्राउने काम गर्दछ भने दोस्रो भागले ब्रिकेट तयार गर्दछ। यसरी उत्पादन गरिएका ब्रिकेटलाई इँटाभट्टा वा कोइला प्रयोग हुने उद्योग, कारखानादेखि घरायसी प्रयोजनमा ल्याउन सकिने उनले जानकारी दिए। बैंकले प्रतिवर्ष करिब रु. ४०–४५ अर्बको नोट नष्ट गर्ने गर्दछ। रासस
