सरकारले भुक्तानी गर्न पाउने समय नौ दिन मात्रै बाँकी रहँदा खर्च गर्न बाँकी बजेट भने पाँच खर्ब ३५ अर्ब ३२ करोड ८२ लाख रुपैयाँ देखिएको छ । महालेखा नियन्त्रकको कार्यालयले सार्वजनिक गरेको १६ असारसम्मको तथ्यांकले यस्तो देखाएको हो ।
आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व नियमावली, २०७७ अनुसार आर्थिक वर्ष सकिनुभन्दा एक साताअघि भुक्तानी रोकिनुपर्छ । ‘विनियोजन ऐनले फ्रिज नहुने भनी तोकेको शीर्षकको रकमबाहेक भुक्तानी दिनुपर्ने अन्य रकम आर्थिक वर्ष समाप्त हुनुभन्दा कम्तीमा सात दिनअगावै भुक्तानी दिई निकासा र खर्चको लेखा अद्यावधिक गरी भुक्तानी निकासा बन्द गर्नुपर्नेछ,’ नियम ३० को उपनियम १ मा भनिएको छ । असारको महिना ३२ दिनको रहेका कारण सरकारले २५ गतेसम्म भुक्तानी गर्न पाउँछ । सरकारले चालू आर्थिक वर्षका लागि १९ खर्ब ६४ अर्ब ११ करोड रुपैयाँको बजेट कार्यान्वयन गरिरहेको छ । त्यसमा १६ असारसम्म १४ खर्ब २८ अर्ब ७८ करोड १८ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ, जुन लक्ष्यको ७२.२४ प्रतिशत हो ।
तर, सरकारले यो वर्ष लक्ष्यअनुसार बजेट खर्च भने गर्न सकेन । आगामी आवको बजेट वक्तव्यअनुसार यो वर्ष १६ खर्ब ९६ अर्ब ३२ करोड ६८ लाख रुपैयाँ खर्च हुने संशोधित अनुमान छ । त्यो लक्ष्य प्राप्ति गर्न पनि बाँकी अवधिमा दुई खर्ब ६७ अर्ब ५४ करोड ५० लाख रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्छ । बाँकी अवधिमा त्योअनुसार भुक्तानी हुन कठिन हुने देखिन्छ । पछिल्लो ११ महिनामा सन्तुलित र व्यवस्थित सरकारी खर्च गर्न नसक्दा अहिले अन्तिम महिनामा सरकारलाई खर्च बढाउन दबाब छ । यद्यपि, यो पुरानै प्रवृत्ति हो । नयाँ शक्तिको रूपमा उदय भएको रास्वपाको दुईतिहाइ जनमतमा बनेको बालेन शाह नेतृत्वको सरकारले समेत तोड्न नसकेको देखिएको छ ।
मंगलबार एकै दिन १४ अर्ब ८८ करोड खर्च
सरकारले मंगलबार एकै दिन १४ अर्ब ८८ करोड एक लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरेको छ । विगतका महिनामा सन्तुलित खर्च गर्न नसकेको सरकारले असार मसान्त नजिकिँदै गएपछि उच्चदरमा खर्च गर्न थालेको हो । महालेखा नियन्त्रक कार्यालयको तथ्यांकअनुसार मंगलबार १२ अर्ब २९ करोड ८० लाख चालू, ८३ करोड २९ लाख पुँजीगत र एक अर्ब ७४ करोड ९२ लाख वित्तीय व्यवस्थापनबापतको खर्च गरेको छ ।
चालू खर्च ८२.१३ प्रतिशत
समीक्षा अवधिमा सरकारले ८२.१३ प्रतिशत चालू खर्च गरेको छ । यो वर्ष चालूतर्फ ११ खर्ब ८० अर्ब ९८ करोड चालू खर्च विनियोजन गरिएको थियो । त्यसमा १६ असारसम्म ९ खर्ब ७९ अर्ब ९७ करोड ७० लाख खर्च भएको छ । यसमा अब २ खर्ब ११ अर्ब बजेट खर्च गर्न बाँकी छ ।
वित्तीय व्यवस्थातर्फ ८३.८८ प्रतिशत खर्च
वित्तीय व्यवस्थातर्फ भने सरकारले ८३.८८ प्रतिशत खर्च गरिसकेको छ । यो वर्ष{ वित्तीय व्यवस्थातर्फ तीन खर्ब १२ अर्ब ९९ करोड २३ लाख रुपैयाँ बजेट छ । त्यसमा असार १६ सम्म ३ खर्ब १४ अर्ब ७४ करोड १५ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ ।
सरकारको आम्दानी लक्ष्यको ७५ प्रतिशत
समीक्षा अवधिमा सरकारको आम्दानी भने लक्ष्यको ७५.०१ प्रतिशत देखिएको छ । यो वर्ष{ सरकारले कर, गैरकर र अनुदानबाट १५ खर्ब ३३ अर्ब ४४ करोड ६९ लाख आम्दानी गर्ने लक्ष्य लिएको थियो । त्यसमा १६ असारसम्म ११ खर्ब ५० अर्ब १७ करोड ११ लाख आम्दानी भएको छ । त्यसमा कर राजस्व १० खर्ब १५ अर्ब १४ करोड ९९ लाख, गैरकर राजस्व १ खर्ब ३ अर्ब १ करोड ६६ लाख, अनुदान २५ अर्ब ४६ करोड ४९ अर्ब र अन्य आम्दानी ६ अर्ब ५३ करोड ९७ लाख रहेको छ । लक्ष्य पूरा गर्न अब ३ खर्ब ८३ करोड २७ लाख ५८ लाख राजस्व उठाउन बाँकी छ ।
आव सकिन लाग्दा पनि पुँजीगत खर्च कमजोर
आर्थिक वर्ष सकिन लाग्दा पनि सरकारको पुँजीगत खर्च भने कमजोर छ । असार १६ गतेसम्म लक्ष्यको ३५.३२ प्रतिशत मात्रै पुँजीगत खर्च भएको छ । सरकारले यो वर्ष{ चार खर्ब सात अर्ब ८८ करोड ८० लाख रुपैयाँ पुँजीगत खर्च गर्ने लक्ष्य लिएको छ । त्यसमा १६ असारसम्म एक खर्ब ४४ अर्ब ६ करोड ३३ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ । १६ असारमा एकै दिन करिब १५ अर्ब खर्च हुँदा पुँजीगत खर्च भने ८३ करोड २९ लाख रुपैयाँ मात्रै छ ।
सरकारले लक्ष्यअनुसार पुँजीगत खर्च गर्न बाँकी अवधिमा दुई खर्ब ६३ करोड ८२ लाख ४७ हजार रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्नेछ । यद्यपि, सरकारले नयाँ बजेटमार्फत यो वर्ष{ दुई खर्ब ५१ अर्ब ३९ करोड ९० लाख रुपैयाँ पुँजीगत हुने अनुमान गरेको छ । त्यो लक्ष्य प्राप्ति गर्न पनि १ खर्ब सात अर्ब ३३ करोड ५७ लाख रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्ने दबाब छ ।
गत आवमा तीन खर्ब ४२ अर्ब ३५ करोडको पुँजीगत बजेट ल्याउँदा दुई खर्ब २३ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ खर्च भएको थियो । त्यसमा १६ असारसम्म एक खर्ब ५९ अर्ब ९२ करोड १२ लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो, जुन लक्ष्यको ४५.३९ प्रतिशत थियो । यस वर्ष{ असार १६ गतेसम्म रकम र अनुपात दुवैमा पुँजीगत खर्च कम छ । जेन–जी आन्दोलन, त्यसपछि गरिएको बजेट रोक्का तथा कटौती र चुनावलगायतका कारण पुँजीगत खर्च न्यून भएको छ । तेस्रो त्रैमासको अन्तिम समयमा सत्ता सम्हालेको रास्वपा सरकारले पनि पुँजीगत खर्च बढाउन सकेको छैन ।
