भारतबाट सय रुपैयाँभन्दा बढीको सामान किनेर ल्याउँदा भन्सार महसुल तिर्नुपर्ने व्यवस्था लागू भएपछि नेपाली उपभोक्ताले खचाखच हुने धनगढीसँग सीमा जोडिएको भारतीय बजार बनगाउँ यति वेला सुनसान छ । बनगवा बजार पुग्दा नेपाली उपभोक्ताको आवागमन घटेको र सुनसान अवस्था देखिन्थ्यो ।
त्रिनगर नाकाबाट दैनिक एकदेखि डेढ हजार नेपाली बनगाउँ बजारमा किनमेल गर्न जाने गरेका थिए । शनिबार र सार्वजनिक बिदाको दिन त्यो संख्या अझ बढी हुन्थ्यो । कतिपय उपभोक्ता ४३ किलोमिटर टाढा रहेको भारतीय बजार पलियासम्म पुग्ने गर्थे । तर, नाकामा खटिएका सुरक्षाकर्मीका अनुसार सीमावर्ती बजारमा किनमेल गर्न जानेको संख्या अहिले करिब ९० प्रतिशतले घटेको छ ।
नाकामा रहेको सशस्त्र प्रहरीको त्रिनगर गुल्मका सशस्त्र प्रहरी नायब उपरीक्षक मोहन कार्कीका अनुसार जानेलाई पनि सय रुपैयाँभन्दा बढीको सामान ल्याउन नपाइने व्यवस्थाबारे जानकारी गराइँदै आएको छ । जानकारी नपाएर जाने सर्वसाधारणलाई व्यावहारिक रूपमा साना सामान ल्याउन दिने गरिएको उनले बताए । भारतीय रोजगारीबाट फर्किनेहरूले बोकेर ल्याउने प्रयोग भइसकेका सामान भने व्यावहारिकता हेरेर ल्याउन दिने गरिएको छ ।
स्थानीयले उक्त सीमा बढाउन माग गरेका छन् । सीमापारिबाट सामान ल्याउन नपाइने भएपछि महँगोमा दैनिक उपभोग्य वस्तु किन्नुपर्ने अवस्था आएको धनगढी–विशालनगरका भरत विक बताउँछन् । ‘लुगाकपडा, दाल, चिनीजस्ता केही सामान पारि सस्तो पाइन्थ्यो, दुई–चार रुपैयाँ भए पनि बच्थ्यो,’ उनले भने ।
कतिपय स्थानीय उपभोक्ताले भने सय रुपैयाँको सीमाले दैनिक लाखौँ रुपैयाँ बिदेसिनबाट जोगिएको बताउँछन् । धनगढी–५ का महेन्द्र बोगटीका अनुसार सस्तोको लोभमा सीमावर्ती बजार जाँदा कतिपय नेपाली ठगिने गरेका थिए । सरकारले ल्याएको व्यवस्थाले खर्च नियन्त्रण हुनुका साथै राजस्व वृद्धि हुने उनको भनाइ छ ।
त्यस्तै, कञ्चनपुरसँग सीमा जोडिएको बनबासा र नेपालगन्जसँग सीमा जोडिएको रुपइडिहा बजार पनि उस्तै सुनसान छ । कञ्चनपुरको बेलौरी नगरपालिका–७, पहुलाहका दीपेश चौधरीले सीमावर्ती क्षेत्रका जनतामाथि अन्याय भएको बताए । ‘नेपालमा नपाइने सामान भारतबाट ल्याउनुपर्छ । खेतीपातीका वेला मलखादसमेत सहजै पाइँदैन, भारतबाट ल्याएर प्रयोग गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘सरकारले स्वदेशमै आवश्यक वस्तु सहज रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ ।’
रुपइडिहाबाट ५ किलो चामलसमेत ल्याउन नदिँदा दैनिक गुजारा गर्न समस्या भएको नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–१६ जयसपुरका सलाउद्दिन शेषले बताए ।
‘मैले दिनमा सात सय कमाउँछु । सस्तो पाइने भएकोले भारतमा गएर पाँच सय रुपैयाँको सामान ल्याउथे,’ उनले भने, ‘अब त ल्याउन दिँदैनन् । पेट पाल्न समेत गाह्रो हुने भयो ।’
त्यस्तै, धनगढीकी स्थानीय झुमा चौधरीले सय रुपैयाँभन्दा बढीमा कर लगाउँदा आफूहरू मारमा परेको बताइन् । ‘वनगाउँमा दाल, चिनी, तरकारी, साबुन धनगढीभन्दा सस्तो पाइन्छ । दुई–चार रुपैयाँ भए पनि बचत हुन्छ । तर, सरकारले भन्सार लगाएपछि धनगढीमै महँगोमा किन्नु पर्ने भयो । हामीजस्ता विपन्न मारमा परेका छौं,’ उनले भनिन् ।
खुला सीमाबाट अवैध रूपमा सामान आयात हुन थालेको कतिपय स्थानीय बताउँछन् । ‘त्रिनगर नाकाबाट साइकलमा सामान बोकेर ल्याउनेहरूले खुला सीमा प्रयोग गर्न थालेका छन्,’ एक स्थानीयले सुनाए । पछिल्लो सात दिनको अवधिमा त्रिनगर गुल्मले करिब १४ लाख रुपैयाँबराबरको सामान बरामद गरेको सशस्त्र प्रहरी नायब उपरीक्षक कार्कीले बताए ।
नेपालगन्जको जमुनाहा नाका सुनसान बनेको छ । नाकाबाट ५–१० किलो चामलसमेत ल्याउन नदिँदा दैनिक गुजारा गर्न समस्या भएको नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–१६, जयसपुरका सलाउद्दिन शेषले बताए । ‘मैले दिनमा सात सय कमाउँछु । सस्तो पाइने भएकाले भारत गएर पाँच सय रुपैयाँको सामान ल्याउँथे,’ उनले भने, ‘अब त ल्याउन दिँदैनन् । पेट पाल्नसमेत गाह्रो हुने भयो ।’
किनमेल गर्न रुपइडिहा जानेको संख्या ८० प्रतिशतले घटेको इलाका प्रहरी कार्यालय जमुनाहाका इन्चार्ज प्रहरी निरीक्षक किरणप्रकाश मल्लले बताए । भन्सार कार्यालय, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरीले नाकामा कडाइ गरेपछि भन्सार शुल्क तिर्नेको संख्यामा वृद्धि भएको नेपालगन्ज भन्सार कार्यालयका प्रमुख जनार्दन पौडेलले बताए । ‘भन्सार शुल्क नतिर्दासम्म यात्रु शाखाको गेट पार गर्न दिन्नौँ । गेट पार गर्न नपाएपछि बाध्य भएर भन्सार शुल्क तिर्नुपर्छ,’ उनले भने ।
त्यसैबिच नेपालगन्जमा किराना, तरकारी र जुत्ता, चप्पलको व्यवसाय बढेको छ । नेपालगन्ज भन्सार कार्यालयले न्यूनीकरण गरेपछि नेपालगन्जको व्यापार, व्यवसायमा सकारात्मक असर परेको नेपालगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष टंक धामीले बताए ।
