विश्व अर्थतन्त्र सुस्त हुँदै गएको र विभिन्न देशले बढ्दो ऋण सामना गरिरहेका वेला धेरै विकासशील देशका सरकार गरिबी निवारण कार्यक्रमलाई पछि सार्ने वा धकेल्ने प्रलोभनमा पर्न सक्छन् । त्यस्तो कदम चालिएमा गम्भीर गल्ती हुनेछ । गरिबीसँग लड्नु केवल नैतिक अनिवार्यता मात्र होइन, यो आर्थिक स्थिरता, द्वन्द्व रोकथाम र दीर्घकालीन विकासका लागि पनि अति नै महत्वपूर्ण छ ।
हालैको अनुसन्धानले गरिबी घटाउने आर्थिक मामिलालाई समर्थन गर्छ, जसले गरिबी दरमा दश प्रतिशत बिन्दुको कमीले प्रतिव्यक्ति वृद्धि वार्षिक १.२ प्रतिशतसम्म बढाउन सक्छ । प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगो (डिआरसी) र पाराग्वेजस्ता देशका लागि यसको अर्थ वार्षिक प्रतिव्यक्ति वृद्धिमा २५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी वृद्धि हुनेछ ।
यसबाहेक, अफ्रिका, ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन देशको अनुभवले देखाउँछ कि गम्भीर बजेट अवरोधमा पनि अर्थपूर्ण गरिबी न्यूनीकरण हासिल गर्न सकिन्छ । यसका लागि सरकारले तीन प्रमुख क्षेत्रमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ । पहिलो ऊर्जा हो । उत्पादन र कृषिका लागि किफायती बिजुलीमा पहुँच विस्तार गर्नु आवश्यक छ । यसरी गरिबी घटाउन दिगो विकास आवश्यक छ । यस सन्दर्भमा एक प्रमुख कदम मिसन ३०० हो, जुन विश्व बैंक र अफ्रिकी विकास बैंक (एएफडिबी) को नेतृत्वमा एक अभूतपूर्व पहल हो, जसले २०३० सम्ममा ३० करोड अफ्रिकीलाई बिजुली प्रदान गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।
दोस्रो प्राथमिकता मानव पुँजीमा लगानी गर्नु हो । अध्ययनले निरन्तर रूपमा देखाएका छन् कि प्रारम्भिक बाल्यकाल कार्यक्रम, गुणस्तरीय शिक्षा र पहुँचयोग्य स्वास्थ्य सेवामा लगानीले उच्च प्रतिफल दिन्छ । उदाहरणका लागि, जमैकामा २०२१ को एक अध्ययनअनुसार प्रारम्भिक हस्तक्षेपले आयमा ३७ प्रतिशतले वृद्धि ग¥यो । त्यस्तैगरी २०२४ को विश्व खाद्य कार्यक्रमको एक अध्ययनले स्कुल पोषण कार्यक्रमले क्रस–सेक्टर लाभमा नौ डलरसम्म उत्पादन गर्न सक्ने पत्ता लगाएको छ ।
उल्लेखनीय रूपमा केन्याको होम–ग्रोन स्कुल फिडिङ प्रोग्राम, (जसले शिक्षा, पोषण र स्थानीय कृषिलाई जोड्छ) ले विद्यालयमा विद्यार्थीको उपस्थिति बढाएको छ, स्वास्थ्य परिणाममा अभूतपूर्व सुधार ल्याएको छ र विद्यार्थीको दीर्घकालीन आम्दानी क्षमता बढाएको छ । अन्तमा, ठुलो मात्रामा सीमापार पूर्वाधारमा लगानीले आर्थिक एकीकरणलाई गति दिन, रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्न र गरिबीलाई तीव्र रूपमा घटाउन सकिन्छ । ३३ करोड जनसंख्या भएका पाँच पश्चिम अफ्रिकी देशलाई जोड्ने १५.६ अर्ब डलरको अबिडजान–लागोस सुपर–करिडोरले २०३० सम्ममा पश्चिम अफ्रिकाको ७५ प्रतिशत भाग समेट्नेछ । यस्तै परियोजनामा मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र डिआर कंगो र चाडलाई जोड्ने प्रस्तावित ५३१ मिलियन डलरको करिडोर र ५७६ मिलियनको एएफडिबीले वित्त पोषण गरेको नाकाला रोड कोरिडोर (जसले पहिले नै जाम्बिया, मलावी र मोजाम्बिकका २० लाखभन्दा बढी मानिसलाई फाइदा पुर्याइरहेको छ) छन् ।
यी रणनीति लागतका दृष्टिले प्रभावकारी भए पनि विश्वभर सार्वजनिक बजेट
बढ्दो तनावमा रहेको वेला तिनीहरूलाई बढाउन बढ्दो वित्तपोषण आवश्यक पर्छ । एफडिबी र अन्तर–अमेरिकी विकास बैंक (आइडिबी) द्वारा विकसित अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको विशेष रेखाचित्र अधिकार (एसडिआर) र आइएमएफको आरक्षित सम्पत्तिमा आधारित हाइब्रिड पुँजी उपकरणले आशाजनक समाधान प्रदान गर्छ ।
गत वर्ष आइएमएफले देशहरूलाई एएफडिबी र आइडिबीमार्फत विकासशील देशलाई स्वेच्छाले आफ्नो विद्यमान एसडिआर पुनः परिवर्तन गर्न अनुमति दियो, जसको ट्रिपल–ए क्रेडिट मूल्यांकन र प्रमाणित ट्र्याक रेकर्डले तिनीहरूलाई यी अतिरिक्त स्रोतको प्रभावलाई अधिकतम बनाउन विशिष्ट रूपमा सक्षम बनाउँछ । प्रभाव परिवर्तनकारी हुन सक्छ, किनभने एसडिआरको प्रत्येक डलरबराबर एफडिबी र आइडिबीले अर्ध–इक्विटीको रूपमा गणना प्राप्त गर्छ, जसले गर्दा हाम्रो अनुमानअनुसार तिनीहरूको मूल्य ३–८ गुणाले वृद्धि गर्न सक्षम हुन्छ ।
त्यसैले, एसडिआरहरूको लाभ उठाएर हामी पूर्वाधार, हरित प्रविधि र कृषिमा निजी लगानी आकर्षित गर्ने कम ब्याजदरको ऋण, ग्यारेन्टी र मिश्रित–वित्त उपकरण प्रयोग गर्न सक्छौँ । ल्याटिन अमेरिकामा आइडिबीले अनुमान गरेको छ कि एसडिआरमा एक अर्ब डलर परिचालन गर्नाले ७–८ अर्ब डलरको विकास कोष खोल्न सक्छ, जुन एक करोड बालबालिकालाई स्कुल खाना, १३ लाख महिला र बालबालिकालाई स्वास्थ्य सेवा र एक वर्षका लागि ४० लाख घरपरिवारलाई प्रत्यक्ष नगद स्थानान्तरण प्रदान गर्न पर्याप्त छ र अन्ततः यसले २०३० सम्ममा चरम गरिबी उन्मूलन गर्ने प्रयासलाई अगाडि बढाउँछ ।
यस दृष्टिकोणअनुरूप आइडिबी पहिले नै भोकमरी र गरिबीविरुद्धको विश्वव्यापी गठबन्धनमा सामेल भइसकेको छ, जसले सरकारको नेतृत्वमा रहेका नीति र खाद्य सुरक्षा पहललाई समर्थन गर्न २५ अर्ब डलरसम्मको प्रतिबद्धता जनाएको छ । विशेषगरी, अफ्रिकामा सामान्य एसिडआर पुनर्विनियोजनले पनि ठुलो प्रतिफल दिन सक्छ । एएफडिबीको अनुमानअनुसार यदि कृषिमा लगानी गरियो भने एक करोड ६० लाख किसानको उत्पादकता दोब्बर बनाउन, खाद्य उत्पादन चार करोड टनले बढाउन र २०३० सम्ममा आठ करोड मानिसलाई गरिबीबाट बाहिर निकाल्न सकिन्छ ।
एक हजार ३०० किलोमिटर लोबिटो करिडोरसहित क्षेत्रीय पूर्वाधारमा थप ४.५ अर्ब डलर छुट्याउन सकिन्छ । अंगोलादेखि भूपरिवेष्टित, खनिजले धनी क्षेत्र जाम्बिया र डिआरसी जोड्ने रेलवेलाई आधुनिकीकरण गर्ने इयू समर्थित परियोजनाले एट्लान्टिक र एसियाबिचको ढुवानी समय कम्तीमा १० दिन घटाउनेछ । गरिबीविरुद्धको लडाइँ विश्वव्यापी प्राथमिकतामा रहनुपर्छ । सुव्यवस्थित लगानी र नवीन वित्तपोषणको माध्यमबाट विकासशील देशले आर्थिक मन्दीलाई सामना गर्न, जीवनस्तर उकास्न र सबैका लागि अझ स्थिर र समृद्ध भविष्यको जग बसाल्न सक्छन् ।
(गोल्डफेजन अन्तर–अमेरिकी विकास बैंक समूहका अध्यक्ष हुन् भने अदेसिना अफ्रिकी विकास बैंक समूहका पूर्वअध्यक्ष हुन् ।– प्रोजेक्ट सिन्डिकेटबाट
