काठमाडौं चक्रपथ दोस्रो खण्ड अर्थात् कलंकी–वसुन्धाराको निर्माणमा नेपाल सरकारले चीनलाई सबै प्रकृतिको करमा छुट दिने भएको छ । चिनियाँ अनुदानमै बनेको चक्रपथको विस्तार पनि चीनकै आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा हुँदै छ । त्यसमा सरकारले पहिलो खण्ड कोटेश्वर–एकान्तकुना–कलंकीमा जस्तै दोस्रो खण्डको विस्तारमा पनि सबै प्रकृतिको कर छुट दिने भएको हो ।
हालै अर्थ मन्त्रालयले कर छुट दिने गरी भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयलाई सहमति प्रदान गरेको छ । सहमति प्राप्त भएसँगै भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले ‘कार्यान्वयन सम्झौता’को मस्यौदा मन्त्रिपरिषद् पठाउनेछ । मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृति आएपछि नेपाल र चीन सरकारबिच कार्यान्वयन सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनेछ । त्यसपछि चीन आफैँले ठेकेदार छनोट गरेर निर्माणको काम गर्न पठाउनेछ ।
भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका सहसचिव सुशीलबाबु ढकालले चक्रपथ दोस्रो खण्डको निर्माणमा चिनियाँ पक्षलाई कर छुट दिने गरी अर्थ मन्त्रालयबाट सहमति प्राप्त भएको बताए । ‘यो कार्यान्वयन सम्झौताको महŒवपूर्ण पक्ष हो । कार्यान्वयन सम्झौताका अन्य प्राविधिक विषयमा हाम्रै मन्त्रालयले टुंगो लगाएको छ । कर छुटको विषयमा भने अर्थ मन्त्रालयकै सहमति आवश्यक थियो । त्यसमा अर्थ मन्त्रालयले सबै प्रकृतिका कर छुट दिने गरी सहमति प्रदान गरेको छ,’ उनले भने, ‘अब योसहित सर्तसहितको कार्यान्वयन सम्झौताको मस्यौदा स्वीकृतिका लागि मन्त्रिपरिषद् पेस गर्नेछौँ । सम्भवत: आइतबार नै मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव पेस हुन्छ ।’
सरकारले पहिलो खण्डको विस्तारमा पनि कर छुट दिएको थियो । सोहीअनुसार दोस्रो खण्डमा पनि कर छुट प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको हो । ढकालका अनुसार निर्माण सामग्री, मेसिनलगायतका कुनै पनि वस्तु आयात गर्दा भन्सार विन्दुमा लाग्ने सबै प्रकृतिका करमा छुट दिइनेछ । यसैगरी तलब, निर्माण सामग्री खरिदलगायतका शीर्षकमा आन्तरिक रूपमा लाग्ने करमा पनि छुट दिइनेछ । अनुदान भएका कारण कर छुट दिनुपर्ने दायित्व नेपाल सरकारको रहेको उनको भनाइ छ ।
चीनसँग ‘कार्यान्वयन सम्झौता’ गर्नुपर्ने प्रक्रिया पूरा नगर्दा चक्रपथ दोस्रो खण्डको काम रोकिएको थियो । यो प्रक्रिया पूरा नहुँदा चिनियाँ पक्ष काममा आउन सकेको छैन । चीनले तयार भइसकेको यसको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) पनि बुझाएको छैन । तर, अब यसलाई अन्तिम टुंगो लगाएर काम अघि बढाउने नेपालको तयारी छ ।
चीनको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा बन्ने यो परियोजना सात वर्षदेखि अलपत्र छ । सोही क्रममा पछिल्लोपटक ६ भदौ ०८१ मा ८.२ किलोमिटर लामो उक्त सडकखण्ड विस्तार गर्न चीन र नेपालबिच सम्झौता भएको थियो । त्यसपछि चीनको सिसिसिसी फस्र्ट हाइवे कन्सल्ट्यान्ट्स कम्पनी लिमिटेडले परियोजनाको डिपिआर बनाउने प्रक्रिया अघि बढाएको थियो । यसका लागि उक्त कम्पनी गत वैशाखदेखि फिल्डमा थियो । कम्पनीले परियोजनाको डिपिआर तयार गरिसकेको छ ।
कार्यान्वयन सम्झौता गरेपछि डिपिआर बुझाउने चीनको तयारी छ । डिपिआर सडक विभागबाट स्वीकृति भएपछि काम सुरु गर्ने चीनको योजना छ । त्यसका लागि चीन आफैँले छिटो कार्यान्वयन सम्झौता गर्न दबाब दिएको छ । अब छिट्टै यसलाई अन्तिम टुंगोमा पुर्याइनेछ ।
चीनकै अनुदानमा सन् १९७७ मा २७ किलोमिटर लामो चक्रपथ निर्माण गरिएको थियो । त्यसलाई चीनकै अनुदानमा विस्तार गर्ने गरी पहिले नै द्विपक्षीय सम्झौता भएको थियो । सोहीअनुसार चीनले पहिलो चरणमा चक्रपथको कोटेश्वर–सातदोबाटो–एकान्तकुना–कलंकी खण्डको विस्तार गर्ने काम ०७५ मै सम्पन्न गरिसकेको छ । त्यसलगत्तै दोस्रो खण्ड विस्तार गर्ने गरी २०७५ मै नेपाल र चीनबिच सम्झौता भएको थियो । दोस्रो चरणमा कलंकी–धोबीखोला खण्ड (११.६ किलोमिटर)लाई विस्तार गर्ने भनिएको थियो । तर, नारायणगोपाल चोकदेखि धोबीखोलासम्म साइट क्लियरेन्स हुन नसकेपछि चीनले कलंकी–वसुन्धारा खण्ड (८.२ किलोमिटर) मात्रै विस्तार गर्दै छ । त्यो पनि कोरोना काललगायतका कारण अघि बढ्न सकेको थिएन । अब भने यो परियोजना अघि बढ्ने मामिलामा आशावादी रहेको विभागका अधिकारीहरू बताउँछन् । ८.२ किलोमिटर क्षेत्रमा साइट क्लियरेन्स भने भइसकेको छ ।
कस्तो बन्दै छ दोस्रो खण्ड ?
चीनले डिजाइनको प्रारम्भिक अवधारणा अर्थात् ‘टेक्निकल कन्फर्मेसन’ यसअघि नै पठाएको छ । त्यसअनुसार पहिलो खण्डको भन्दा फरक डिजाइनमा दोस्रो खण्डको विस्तार गरिँदै छ । चक्रपथ विस्तारको पहिलो (कलंकी–एकान्तकुना–कलंकी) खण्डमा कुल आठ लेनको सडक छ । त्यसमा बिचमा दुई–दुई लेनको मुख्य सडक र दायाँ–बायाँ दुई–दुई लेनको सर्भिस लेन छ । साथै, मेन लेन र सर्भिस लेनको बिचमा फुटपाथ छ ।
दोस्रो खण्ड त्योभन्दा फरक बनाउने गरी यसअघि नै डिजाइनको प्रारम्भिक अवधारणा आएको थियो । त्यसमा दोस्रो खण्डको चौडाइ ६२ मिटर हुनेछ । त्यसमा बिचमा तीन मिटरको सेन्टर मिडियन (बिचमा खाली ठाउँ) राखिनेछ । सोही मिडियनको दायाँ–बायाँ चार–चार लेनको मुख्य सडक बनाइनेछ । त्यसपछि दायाँ–बायाँ पौने तीन मिटरको फुटपाथ निर्माण गरिनेछ । मिडियनदेखि फुटपाथसम्मको चौडाइ ३८.८ मिटरको हुनेछ । फुटपाथपछि दायाँ–बायाँ चार–चार मिटरको ग्रिन बेल्ट (हरियाली क्षेत्र) बनाइनेछ । हरियाली क्षेत्रपछि दुवै साइटमा ६–६ मिटरको सर्भिस लेन बनाइनेछ । सर्भिस लेनपछि दुवै साइटमा थप पाँच–पाँच फिटको फुटपाथ बनाइनेछ । यद्यपि, यो चीनले बुझाउने अन्तिम डिपिआरमा निर्भर रहनेछ ।
भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका सहसचिव सुशीलबाबु ढकाल भन्छन्–
चक्रपथ दोस्रो खण्डको निर्माणमा चिनियाँ पक्षलाई कर छुट दिने गरी अर्थ मन्त्रालयबाट सहमति प्राप्त भएको छ । यो कार्यान्वयन सम्झौताको महŒवपूर्ण पक्ष हो । अन्य प्राविधिक विषयमा हाम्रै मन्त्रालयले टुंगो लगाएको छ । कर छुटको विषयमा भने अर्थ मन्त्रालयकै सहमति आवश्यक थियो । त्यसमा अर्थ मन्त्रालयले सबै प्रकृतिका कर छुट दिने गरी सहमति प्रदान गरेको छ । अब योसहित सर्तसहितको कार्यान्वयन सम्झौताको मस्यौदा स्वीकृतिका लागि मन्त्रिपरिषद् पेस गर्नेछौँ । सम्भवत: आइतबार नै मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव पेस हुन्छ ।
