- ताकाइचीलाई छनोट गरेर एलडिपीले इतिहास रचे पनि पार्टीमा रूपान्तरणको सट्टा केवल निरन्तरतालाई संकेत गरेको छ
युद्धपछिको इतिहासमा जापानले पहिलोपटक महिलालाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा निर्वाचित गर्दै छ । अनुभवी रुढिवादी राजनीतिज्ञ साने ताकाइचीले सत्तारुढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी (एलडिपी) को अध्यक्षता सुरक्षित गरिन् । यदि डाइट (जापानको संसद्) ले प्रधानमन्त्री पदका लागि अनुमोदन गर्यो भने उनले लगभग आठ दशकदेखिको अवरोध तोड्नेछिन् । विभिन्न जनमत सर्वेक्षणले युवा कृषिमन्त्री तथा सुधारवादी स्टार कोइजुमी सिन्जिरो अग्रपंक्तिमा देखा पर्ने अनुमानका बाबजुद एलडिपीको अध्यक्ष पदमा उनको विजय धेरैका लागि अचम्मको विषय थियो । पुस्तागत नवीकरणको प्रतिनिधित्व गरेकी कोइजुमीले बलियो समर्थन प्राप्त गरेकी थिइन् । तैपनि, एलडिपीको गुटगत अंकगणित, तल्लो तहको बफादारी र रुढिवादी प्रवृत्तिले फरक नतिजा ल्यायो । एलडिपीको अध्यक्ष पद दुई चरणको प्रतिस्पर्धामा तय हुन्छ । पहिलो चरणमा संसद् सदस्य (२९५ मत) र देशभरका तल्लो तहका सदस्य (२९५ मत) दुवैले मतदान गर्छन् । यदि कुनै पनि उम्मेदवारले बहुमत प्राप्त गर्न सकेनन् भने शीर्ष दुईजना दोस्रो चरणमा अगाडि बढ्छन् । यस दोस्रो चरणमा सांसदहरूले फेरि मतदान गर्छन् भने तल्लो तहको भूमिका ४७ मतमा संकुचित हुन्छ ।
कोइजुमीले आफ्नो सुधारवादी छविमार्फत संसद् सदस्य र सहरी मतदातालाई अपिल गरे, तर ताकाइचीले पार्टीको मेरुदण्ड मानिने रुढिवादी प्रिफेक्चरल (प्रान्त)को बफादारी सुरक्षित गरिन् । तथापि, ताकाइचीको विजय जापानी राजनीतिमा लैंगिक क्रान्तिको प्रमाण होइन । बरु, यसले हालैका चुनावी झट्कापछि पार्टीको एकीकरणको आवश्यकतालाई प्रतिबिम्बित गर्छ । एलडिपी एकजना यस्तो नेतातर्फ फर्कियो, जसले आफ्नो रुढिवादी आधारलाई कायम राख्न सक्छ र सान्केई–टु जस्ता लोकप्रिय प्रतिद्वन्द्वी दललाई रोक्न सक्छ । ताकाइचीलाई छनोट गरेर एलडिपीले इतिहास रचे पनि रुपान्तरणको सट्टा निरन्तरताको संकेत गर्यो । अब उनको चुनौती भनेको लोकप्रिय प्रतिद्वन्द्वीलाई रोक्न गुटहरूलाई एकताबद्ध गर्नु र कोइजुमी शैलीको सुधारवादलाई बढी आकर्षक ठान्ने युवा र सहरिया मतदाताको मन जित्नु रहेको छ ।
ताकाइचीलाई स्वर्गीय प्रधानमन्त्री सिन्जो आबेको वैचारिक क्याम्पसँग दृढतापूर्वक मिल्ने एक कट्टर रुढीवादी मानिन्छिन् । विवादास्पद यासुकुनी तीर्थस्थलको नियमित आगन्तुक ताकाइचीले चीन र दक्षिण कोरियाबाट कडा आलोचनाका बाबजुद आफ्नो राष्ट्रवादी पहिचानलाई बलियो बनाएकी छिन् । रक्षाको सन्दर्भमा उनले जापानलाई कुल गार्हस्थ उत्पादन (जिडिपी) को कम्तीमा दुई प्रतिशत खर्च गर्न आह्वान गर्छिन्, यसको लामो समयदेखिको एक प्रतिशत सीमा दोब्बर बनाउँछिन् र घरेलु हतियार उद्योगको विकासलाई समर्थन गर्छिन् । आर्थिक रूपमा ताकाइची आक्रामक घाटा खर्चका लागि आफ्नो पूर्ववत् समर्थनबाट थप सतर्क अडानमा सरेकी छिन् । उनी एलडिपीको विश्वसनीयता पुनस्थार्पित गर्न र बढ्दो जीवनयापन लागत र रोजगारीको असुरक्षाबारे मतदाताको चिन्तालाई सम्बोधन गर्न जोड दिन्छिन् । ‘कार्य र जीवनबिचको सन्तुलन’लाई अस्वीकार गर्दै उनी मन्त्रिपरिषद्बाट समान प्रतिबद्धताको माग गर्छिन् । उनको यस बकबास शैलीले काम गर्ने उमेरका नागरिक र वृद्धवृद्धा दुवैलाई अपिल गर्दछ ।
राष्ट्रवादी विषयवस्तुहरू पनि बलियो रूपमा प्रस्तुत गरिएका छन् । उनले अनियन्त्रित आप्रवासन र सामूहिक पर्यटनविरुद्ध चेतावनी दिएकी छिन् । विशेषगरी उनको निर्वाचन क्षेत्रमा प्रचार गरिएको यस नाराले सांस्कृतिक स्थललाई तनावपूर्ण बनाएको छ । यस नाराका कारण देशबाहिर अलग्गिने सम्भावना भए पनि यस्तो बयानबाजीले घरेलु मतदाता लोकप्रिय विकल्पतर्फ झुक्न सक्छन् । विदेश नीतिमा अमेरिकी गठबन्धन जापानको सुरक्षाको आधारशिला बनेको छ । तैपनि, ट्रम्प प्रशासनअन्तर्गत सम्बन्ध तनावपूर्ण छ ( विशेषगरी शुल्क र रक्षा बोझ बाँडफाँडमा) । प्रधानमन्त्री कार्यालयमा ताकाइचीका पूर्ववर्ती सिगेरु इसिबाले शुल्क राहतको बदलामा जापानी लगानीमा ५५० अर्ब डलर समावेश गर्ने व्यापार प्याकेजमा वार्ता गरेका थिए, तर कार्यान्वयनमा देखा परेका विवाद कायमै छन् ।
ताकाइचीले कडा अडान लिने संकेत गरेकी छिन् । उनी व्यापार सम्झौताले जापानलाई फाइदा पुर्याउनुपर्छ भन्ने कुरामा जोड दिन्छिन् । उनको पहिलो कूटनीतिक परीक्षण क्वालालम्पुरमा हुने पूर्वी एसिया शिखर सम्मेलनमा हुनेछ, जहाँ उनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र अन्य क्षेत्रीय नेतालाई भेट्नेछिन् । ताकाइचीले जापानको प्रमुख ‘स्वतन्त्र र खुला इन्डो–प्यासिफिक’ (एफओआइपी) रणनीतिलाई बलियो बनाउने वाचा गरेकी छिन् । उनले कुनै पनि सम्भावित अमेरिका–चीन सम्झौताबाट जापानलाई किनारा नलागोस् भन्ने सुनिश्चित गर्ने चुनौतीको सामना गर्छिन् । भारत, अस्ट्रेलिया र दक्षिणपूर्वी एसियाली साझेदारसँग सुरक्षा र आर्थिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउनु उनको दृष्टिकोणको केन्द्रबिन्दु हुनेछ ।
यद्यपि, उनको हक्की स्वभावले चीन र दक्षिण कोरियासँगको सम्बन्धलाई जटिल बनाउनेछ । प्रधानमन्त्रीको रूपमा उनले केही इसारालाई नरम पार्न सक्ने भए पनि उनको राजनीतिक आधारले उनले राष्ट्रवादी अडान कायम राख्ने अपेक्षा गर्छ । क्षेत्रीय कूटनीतिसँग घरेलु वैधता सन्तुलन गर्नाले उनको नेतृत्वको परीक्षा हुनेछ । भारत र जापानले पूर्वाधार, डिजिटल प्रविधि र श्रम गतिशीलतालाई समेटेर आफ्नो रणनीतिक साझेदारीलाई निरन्तर गहिरो बनाएका छन् । अगस्टमा इसिबा र मोदीले पाँच वर्षमा पाँच लाख भारतीय कामदारलाई तालिम दिने र पचास हजारलाई जापान आउने सहमति जनाए । विदेशी कामदारप्रति ताकाचीको शंकाले कार्यक्रमको भविष्यबारे प्रश्न उठाउँछ । विश्लेषक उनको चिन्ता मुख्यतया चिनियाँ आप्रवासीमा निर्देशित रहेको बताउँछन्, तर अनिश्चितता यथावत् छ । कहिल्यै भारत भ्रमण नगरे पनि उनले टोकियोस्थित भारतीय दूतावाससँग घनिष्ठ सम्पर्क कायम राखेकी छिन् । एफओआइपीप्रति उनको प्रतिबद्धताले उनी नेतृत्वको जापानको रणनीतिक गणनामा भारत केन्द्रबिन्दु रहने कुरालाई सुनिश्चित गर्दछ ।
प्रतीकात्मक रूपमा ताकाइचीको विजय अभूतपूर्व छ । यसले केवल एक हठी, रुढिवादी महिलाले अनिश्चित समयमा स्थिरता प्रस्तुत गर्न सक्छिन् भन्ने एलडिपीको गणनालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । उनले प्रतीकात्मकतालाई प्रभावकारी शासनमा परिणत गर्न सक्छिन् कि सक्दिनन् भन्ने कुराले उनको विरासत मात्र होइन, आगामी दशकमा जापानी राजनीतिको मार्ग पनि परिभाषित गर्नेछ ।
सिंह जर्मनी, इन्डोनेसिया, इथियोपिया, आसियान र अफ्रिकी संघका लागि पूर्वराजदूत हुन्
– द हिन्दुस्तान टाइम्सबाट
