दोस्रो कार्यकालको ट्रम्प प्रशासनले विश्व शान्ति, जलवायु परिवर्तन र व्यापारको उदारीकरणमा सकारात्मक पहल गर्ने सम्भावना न्यून
राष्ट्रपतिमा डोनाल्ड ट्रम्पको विजय र संयुक्त राज्य अमेरिकामा हुने सबै आयातमा कर लगाउने उनको धम्कीले विश्व अर्थतन्त्रका लागि एउटा महत्वपूर्ण समस्यालाई प्रकाश पार्छ । संयुक्त राज्य अमेरिका एक प्राविधिक पावरहाउस हो । यसले अनुसन्धान र विकासमा अन्य कुनै पनि देशभन्दा बढी खर्च गर्दछ । पछिल्लो पाँच वर्षमा अन्य सबै देशको तुलनामा अमेरिकाले धेरै नोबेल पुरस्कार जित्दै आएको छ । तर, बाँकी विश्वले अमेरिकामा धेरै निर्भर हुनबाट बच्नका लागि आफ्नो शक्तिमा सक्दो सबै प्रयत्न गर्न आवश्यक छ । र, ह्यारिसले जितेको भए यो अवस्था धेरै फरक हुने थिएन ।
डोनाल्ड ट्रम्पको ‘अमेरिका पहिला’ दृष्टिकोण वास्तवमा द्विपक्षीय नीति हो । कम्तीमा अघिल्ला राष्ट्रपति बराक ओबामाको ऊर्जा स्वतन्त्रताको नीतिदेखि अमेरिकाले औद्योगिक रोजगारीलाई विदेशमा लगानी गर्ने वातावरण अन्त्य गर्दै प्राविधिक सर्वोच्चता कायम राख्ने प्रायः भित्री खोजमा रहेको छ । ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा गरेका प्रमुख छनोटमध्ये एक भनेको अमेरिकी उपभोक्ताहरूका लागि उच्च मूल्य स्वीकार गर्नु थियो, जसमा राष्ट्रिय उत्पादकहरूलाई सुरक्षा गर्न लगभग सबै व्यापारिक साझेदारमा उच्च शुल्क लगाइएको थियो ।
उदाहरणका लागि विश्वभरका वासिङ मेसिनहरूमा ट्रम्पको कार्यकालमा २०१८ मा लगाइएको शुल्कको अर्थ अमेरिकी उपभोक्ताले यी उत्पादनका लागि १२ प्रतिशत बढी तिरिरहेका छन् । राष्ट्रपति जो बाइडेनले त्यतिवेला ट्रम्पका केही शुल्क बढाए, इलेक्ट्रिक सवारीमा १०० प्रतिशतसम्म वृद्धि गरे, सौर्य सेलहरूमा ५० प्रतिशत र चीनबाट आउने ब्याट्रीहरूमा २५ प्रतिशत शुल्क लगाए । जलवायु आपत्कालको समयमा यो अमेरिकी उत्पादनको सुरक्षा गर्न ऊर्जा संक्रमणलाई सुस्त पार्ने स्पष्ट विकल्प थियो ।
जब बाइडेनले युरोपसँग शुल्कबारे हस्ताक्षर गरे, यसले अनुदानको प्रतिस्पर्धा प्रारम्भ गरेर सायद अझ बढी हानिकारक लडाइँ सुरु गर्यो । उदाहरणका लागि अमेरिकी मुद्रास्फीति न्यूनीकरण ऐनले विद्युतीय सवारीसाधन वा नवीकरणीय ऊर्जाजस्ता क्षेत्रमा ३६९ अर्ब अमेरिकी डलर (२८६ बिलियन युरो) अनुदान समावेश छ । र, चिप्स ऐनले सेमिकन्डक्टर र कम्प्युटर चिप्सको उत्पादनमा अनुदान दिन ५२ अर्ब अमेरिकी डलर प्रतिबद्ध गरेको छ ।
चीन, युरोप र बाँकी संसार
यो अमेरिकी औद्योगिक नीति उनीहरूमाझ धेरै रोचक देखिन्छ,, तर बाँकी विश्वका लागि यसका स्पष्ट परिणाम छन् । निर्यातमा आधारित वृद्धि भएको दशकौँपछि चीनले अब औद्योगिक क्षमताको ठुलो समस्याको सामना गर्नुपर्नेछ । देशले अब थप घरेलु उपभोगलाई प्रोत्साहित गर्न र आफ्ना व्यापारिक साझेदारलाई विविधीकरण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ ।
युरोपले धेरै कसिलो बजेट सीमाका बाबजुद अनुदान दौडमा धेरै पैसा खर्च गर्छ । सुस्त वृद्धि र आफ्नो औद्योगिक मोडेलमा ठुला शंकाहरूको सामना गरिरहेको देश जर्मनी अमेरिकी अनुदान मिलाउन प्रतिबद्ध छ । उदाहरणका लागि उसले स्विडेनी ब्याट्री निर्माता नर्थभोल्टलाई देशमा उत्पादन जारी राख्न ९०० मिलियन युरो प्रस्ताव गरेको छ ।
ती सबै अनुदानले विश्व अर्थतन्त्रलाई चोट पुर्याइरहेका छन् र सोलार प्यानल र ब्याट्रीसहित सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपको विद्युतीकरणजस्ता तत्काल आवश्यकतालाई सजिलैसँग वित्तपोषण गर्न सक्छ । यसैबिच चीनले प्राकृतिक स्रोतसाधनमा आफ्नो स्वार्थ पछ्याउँदै अफ्रिकामा सबैभन्दा ठुलो लगानीकर्ता अमेरिका र युरोपलाई विस्थापित गरेको छ । भर्खरै प्राप्त ट्रम्प जनादेश विचारहरू ठिक गर्ने एउटा अवसर हुन सक्छ ।
कसैले तर्क गर्न सक्छन् कि यदि बाइडेन प्रशासनले आक्रमणको नतिजाबारे रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई स्पष्ट पारेको भए, युद्धअघि किभलाई आधुनिक हतियार उपलब्ध गराएको भए युक्रेनमा पूर्ण मात्रामा आक्रमण र हजारौँको मृत्यु र त्यसपछिको ऊर्जा संकटबाट बच्न सकिन्थ्यो ।
तर, दोष धेरैजसो युरोपमाथि लाग्ने गरेको छ । त्यो हो रुसी ग्यासमा धेरै निर्भर हुने रणनीतिक समस्या । ट्रम्पले आफ्नो पहिलो जनादेशको क्रममा जर्मनीलाई स्पष्ट रूपमा चेतावनी पनि दिएका थिए । त्यहाँ अगाडि स्पष्ट बाटो छ, युरोपले चीनलाई सोलार प्यानल र इलेक्ट्रिक कारहरू जस्ता चिनियाँ प्रविधिमा आफ्नै शुल्क युद्धको अन्त्य गर्न वार्ता गरेर आफ्नो क्षमताको समस्या समाधान गर्न मद्दत गर्न सक्छ ।
त्यसको बदलामा युरोपले अमेरिकाबाट कीर्तिमानी मात्रामा तरल ग्यास आयात गर्नुको सट्टा आफ्नै स्वच्छ ऊर्जा उत्पादन गरेर केही सार्वभौमसत्ता पुनः प्राप्त गर्नेछ । युरोपले चिनियाँ कम्पनीसँग उत्पादन गरेर केही कुरा पनि सिक्न सक्छ, र चीनले युक्रेनमाथिको आक्रमण अन्त्य गर्न रुसमाथि आफ्नो ठुलो लाभ उठाउन सक्छ । युरोपेली संघले आफूले सबैभन्दा राम्रो गर्ने काममा अझ कडा परिश्रम गर्न सक्छ, व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने र विश्वभर कार्बन उत्सर्जन घटाउने उपायको रूपमा प्रयोग गर्ने ।
यो युरोप र चीनको मात्र होइन । मानव जीवनका सबै ठुला आयाममा दशकौँको निरन्तर सुधारपछि संसार पछाडि सर्दै छ । भोकमरीको सामना गर्ने मानिसको संख्या बढ्दै गएको छ, जसले हामीलाई २००८–२००९ को स्तरमा पुर्याउँछ । गाजा, सुडान, म्यानमार, सिरिया र अहिले लेबनानमा युद्ध चलिरहेको छ । सन् २०१० यता विश्वले यति धेरै नागरिक हताहत भएको देखेको थिएन ।
यो असम्भव छ कि ट्रम्प प्रशासनले अमेरिकी हस्तक्षेपवादको मार्गलाई उल्ट्याउनेछ । यसले शान्ति, जलवायु परिवर्तन वा व्यापारको उदारीकरणमा कुनै ठुलो पहल गर्ने सम्भावना पनि छैन । संसार एक्लो छ, र अमेरिका यसलाई बचाउन आउँदैन ।
हामीलाई थाहा छैन अमेरिकालाई के हुन्छ ? ट्रम्पको फिर्ती प्रायः विगत दश वर्षको निरन्तरता हुनेछ । निषेधात्मक शुल्क वा संस्थालाई नष्ट गर्ने प्रयत्नले अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई कम सान्दर्भिक बनाउनेछ । तर, यो अमेरिकीहरूले रोजेको कुरा हो, बाँकी विश्वले केवल सहनुपर्ने विषय हो । यसबिचमा, संसारले गर्न सक्ने एउटै कुरा भनेको एक–अर्कामा धेरै निर्भर नभई कसरी राम्रोसँग काम गर्ने भनेर सिक्नु हो ।
– द कन्भर्सेसनबाट
