६० मेगावाटाको खिम्ती जलविद्युत् आयोजनाका कारण दोलखाको तामाकोसी गाउँपालिकास्थित सहरे गाउँका पाँचवटा बस्तीमा खानेपानी अभाव भएको छ । हिमाल पावर लिमिटेड प्रवर्द्धक रहेको जलविद्युत् आयोजनाले दोलखा र रामेछापको सिमानामा रहेको खिम्ती खोलाको पानी भूमिगत सुरुङमार्ग हुँदै सहरे गाउँका बस्तीमुनिबाट तामाकोशी नदीको किनारमा विद्युत्गृह निर्माण गरेको छ ।
पछिल्लोपटक विद्युत् उत्पादनमा पानी कम भएको भन्दै सुरुङमार्गबाट वितरण गरिएको पानीको लाइन काटिदिएपछि सहरे गाउँका पाँचवटा बस्तीका ६८ परिवारले खानेपानी अभाव झेलिरहेका छन् । च्यानडाँडाका पाँच, फुँयालथुम्काका तीन तथा ज्यामिरे र पौवा खिम्तीडाँडाका एउटा–एउटा मुहान सुकेका हुन् ।
२० वर्षअघि सञ्चालनमा आएको खिम्ती जलविद्युत् आयोजनामा निर्मित भूमिगत सुरुङका कारण ०७२ को भूकम्पसँगै बस्तीका मुहान सुक्दै गएका थिए । मुहान सुकेर खानेपानी संकट सुरु भएपछि आयोजनाले भोटेछाप सुरुङ हुँदै बगेको पानी प्रविधि प्रयोग गरी बस्तीमा वितरण गरेको थियो । तर, पछिल्लो समय विद्युत् उत्पादनमा पानी कम भएको भन्दै सुरुङमार्गबाट वितरण गरिएको पानीको लाइन काटिदिँदा ६८ परिवार मारमा परेको स्थानीय चन्द्रबहादुर बस्नेतले बताए ।
सुरुङमार्गबाट वितरण गरिएको पानी सहरेको फुँयालथुम्का र खिम्तीडाँडाका २२–२२, पौवाका ११, ज्यामिरेका नौ र च्यानडाँडाका चार घरपरिवारले प्रयोग गर्दै आएका थिए । तर, आयोजनाले खानेपानी लाइन काटिदिएपछि अहिले बस्ती काकाकुल बनेको खिम्ती ग्रामीण विद्युत् सहकारीका उपाध्यक्षसमेत रहेका स्थानीय भुवन केसीले बताए ।
स्थानीय ८० वर्षीय अम्बरबहादुर सुवेदीका अनुसार यहाँ आयोजना बन्नुअघि पर्याप्त पानी थियो । तर, बस्तीमा सुरुङ बनेपछि बिस्तारै घट्दै गएकामा भूकम्पपछि पूर्ण रूपमा बन्द भएको उनको भनाइ छ । भएका मुहान सुकेको र खाइरहेको पानीसमेत आयोजनाले बन्द गरिदिएपछि बस्ती काकाकुल बनेको ७८ वर्षीय उत्तरबहादुर सुवेदीले बताए ।
तामाकोशी गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष सिर्जना सुवेदीले पानी अभाव भएका स्थानीयमाथि आयोजनाले चरम लापरबाही गरेकोे बताइन् । प्राकृतिक स्रोत दोहन गरी पानीको मुहान सुकाउने आयोजनामाथि कानुनी कारबाही हुनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
भूकम्पका कारण मुहान सुकेको हो : आयोजना
खिम्ती जलविद्युत् आयोजनाका प्लान्ट मेनेजर श्याम भट्टले आयोजनाका कारण नभई भूकम्पपछि बस्तीका मुहान सुकेको दाबी गरे । यद्यपि, बस्तीका मुहान सुकेपछि स्थानीयलाई सुरुङमार्फत टनेलको पानी खुवाउँदै आएकामा टनेलको पानी पनि पिउनयोग्य नभएकाले वैकल्पिक व्यवस्था गर्न आवश्यक बजेट व्यवस्था गरेर मात्र काटिएको बताए । मेनेजर भट्टले डिप बोरिङको पानीलाई प्रशोधन गरेर खान सकिने बताए । ‘आयोजनाका कारण मुहान सुकेको होइन, तैपनि बस्तीमुनि सुरुङ भएकाले हाम्रो दायित्व छ, त्यसैले वैकल्पिक बजेटको व्यवस्था गरेका हौँ । स्थानीयले समाधानसहितको विकल्प ल्याए अध्ययन गर्छौँ र निकासका लागि छलफल गर्छौँ,’ उनले भने ।
खिम्ती जलविद्युत् आयोजनाको ५० लाख बजेटमा सहरे रंगशालानजिकैको खोल्सीमा डिप बोरिङ निर्माण गरिएको थियो । पाँचवटा बस्तीमा खानेपानीको वैकल्पिक व्यवस्था गर्न बृहत् सहरे खानेपानी उपभोक्ता समितिले डिप बोरिङ बनाएको हो । तर, बोरिङबाट सफा पानी निस्कन सकेको छैन । थोरै काम गरेर उपभोक्ता समितिले आर्थिक अनियमितता गरेको आरोप स्थानीयको छ ।
स्थानीय शिवकुमार श्रेष्ठले उपभोक्तासँग विनाछलफल, सार्वजनिक सुनुवाइसमेत नगरी, सडकछेउमा एककोठे भवन बनाई, अन्दाजी ७० फिट गहिरो डिप बोरिङ खनेर रकम भुक्तानी लिएको आरोप लगाए । भट्टले भने यसबारे आफूलाई जानकारी नभएको बताए । बृहत् सहरे खानेपानी उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष उद्धव खातीले ५० लाख बजेटमध्ये ३३ लाख भुक्तानी भएको बताए । सोही बजेटले डिप बोरिङ निर्माण, ट्यांकी निर्माण र २८ सय मिटर पाइप तथा अन्य सामग्री खरिद गरिएको बताउँदै उनले अनियमितताको आरोपको खण्डन गरे ।
