कोभिडपछि विश्वलाई नै प्रभावित पारेको आर्थिक मन्दीले नेपालको बिमा क्षेत्र पनि प्रभावित बनेको छ । फलस्वरूप जीवन बिमा कम्पनीको व्यवसाय सामान्य बढे पनि सरेन्डर दर भने ह्वात्तै बढेको छ । गत वर्ष जीवन बिमा कम्पनीहरूको सवा १४ अर्ब रुपैयाँबराबरको बिमा पोलिसी सरेन्डर भएको छ । नेपाल बिमा प्राधिकरणका अनुसार गत आर्थिक वर्ष ०७९/८० मा मात्रै विभिन्न जीवन बिमा कम्पनीका एक लाख चार हजार पाँच सय ६ वटा पोलिसी सरेन्डर भएका छन् । यो संख्या अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा २७ प्रतिशतले बढी हो । अघिल्लो वर्ष बिमा कम्पनीका ८१ हजार आठ सय ६० वटा पोलिसी सरेन्डर भएको प्राधिकरणको तथ्यांक छ ।
बिमा पोलिसी सरेन्डर भएसँगै कम्पनीहरूले बिमितलाई एकै वर्षमा १४ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ भुक्तानी गरेका छन् । यो रकम गत आवको तुलनामा १७ प्रतिशतले बढी हो । अघिल्लो आवमा सरेन्डरबापत कम्पनीहरूले १२ अर्ब १८ करोड भुक्तानी गरेका थिए ।
बिमा पोलिसी सरेन्डर सामान्य प्रक्रिया हो । तर, धेरै पोलिसी सरेन्डर हुँदा बिमा कम्पनीहरू जोखिममा पर्ने नेपाल बिमा प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक एवं प्रवक्ता राजुरमण पौडेलले बताए । ‘बिमा पोलिसी सरेन्डर गर्नबाट कसैलाई रोक्न सकिँदैन । तर, सरेन्डर गर्दा कम्पनी र बिमित दुवैलाई घाटा हुन्छ,’ उनले भने । अहिले मानिसहरूको क्रयशक्ति नै घटेका कारण बिमा क्षेत्रमा पनि यसको असर देखिएको उनको भनाइ छ । ‘गत वर्ष नेपालको बिमा व्यवसाय वृद्धि नै धेरै खुम्चिएको छ । यसले पनि बिमा क्षेत्रमा आर्थिक मन्दीको प्रभाव परेको स्पष्ट देखिन्छ’ उनले भने । सरेन्डर गर्दा कम्पनीले केही रकम घटाएर फिर्ता गर्छ । यसअघि बिमा गरेको एक वर्षमा नै बिमितले पोलिसी सरेन्डर गर्न पाउँथे भने अहिले प्राधिकरणले बिमा गरेको तीन वर्षपछि मात्रै सरेन्डर गर्न पाउने व्यवस्था गरिदिएको छ ।
जीवन बिमा कम्पनीहरूमा गत वर्ष करिब चार गुणासम्मले बिमा पोलिसी सरेन्डर दर बढेको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा गत वर्ष पोलिसी सरेन्डर दरमा भएको वृद्धिका आधारमा सिटिजन्स लाइफ इन्स्योरेन्सको सबैभन्दा बढी पोलिसी सरेन्डर भएको देखिन्छ । प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार गत वर्ष कम्पनीको एक हजार दुई सय ९५ वटा पोलिसी सरेन्डर भएको छ । अघिल्लो आवमा तीन सय ३७ वटा पोलिसी सरेन्डर भएको तथ्यांक छ । पोलिसी सरेन्डर भएसँगै गत वर्ष कम्पनीले ११ करोड ८४ करोड भुक्तानी गरेको छ ।
त्यस्तै, आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्सको गत वर्ष बिमा पोलिसी सरेन्डर दर तीन गुणाभन्दा बढीले बढेको छ । गत वर्ष कम्पनीमा एक हजार ७१ वटा पोलिसी सरेन्डर भएका थिए । अघिल्लो वर्ष तीन सय २४ वटा पोलिसी सरेन्डर भएका थिए । गत वर्ष भएको पोलिसी सरेन्डरबाट कम्पनीले १० करोड २७ लाख भुक्तानी गरेको छ ।
प्रभु लाइफ इन्स्योरेन्सको भने दुई गुणाभन्दा बढीले पोलिसी सरेन्डर दर बढेको छ । गत वर्ष कम्पनीमा ६ सय ५९ वटा पोलिसी सरेन्डर भए भने अघिल्लो आवमा दुई सय ८६ वटा पोलिसी सरेन्डर भएका छन् । रिलायबल लाइफ इन्स्योरेन्सको पनि बिमा पोलिसी सरेन्डर दर दुर्ई गुणाभन्दा धेरैले बढेको छ । गत आवमा एक हजार पाँच सय आठवटा पोलिसी सरेन्डर भएका छन् भने अघिल्लो आवमा सात सय १३ वटा सरेन्डर भएका थिए ।
समग्र आर्थिक मन्दीले नेपालको बिमा क्षेत्रलाई प्रभावित बनाएको सिटिजन्स लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत एवं नेपाल जीवन बिमक संघका उपाध्यक्ष पोषकराज पौडेलले बताए । ‘यतिवेला सबै वित्तीय क्षेत्रबाट मानिसले रकम निकाल्न थालेका छन् । सहकारीमा देखिएको समस्याले पनि बिमा कम्पनीबाट पनि मानिस सशंकित बनेका छन्,’ उनले भने ।
प्राधिकरणका अनुसार सरेन्डर भएका बिमा पोलिसी संख्या र रकमको परिमाणका आधारमा गत आवमा लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीको सबैभन्दा बढी ३२ हजार एक सय २६ वटा पोलिसी सरेन्डर भएका छन् । यो संख्या अघिल्लो आवको तुलनामा ४ प्रतिशतले बढी हो । सो संख्याको पोलिसी सरेन्डर हुँदा कम्पनीले चार अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ गुमाएको छ । यो रकम अघिल्लो आवको तुलनामा करिब २१ प्रतिशतले बढी हो ।
त्यस्तै, लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेसन (नेपाल)का २० हजार एक सय ८० वटा पोलिसी सरेन्डर भएका छन् । यो संख्या अघिल्लो आवको तुलनामा १९ प्रतिशतले बढी हो । पोलिसी सरेन्डरका कारण कम्पनीको तीन अर्ब ५१ करोड रुपैयाँबराबरको व्यवसाय गुमेको छ । यो रकम अघिल्लो आवको तुलनामा २० प्रतिशतले बढी हो । नेसनल लाइफ इन्स्योरेन्समा भने गत आवमा नौ हजार नौवटा पोलिसी सरेन्डर भएको छ । यो संख्या अघिल्लो आवको तुलनामा १९ प्रतिशतले बढी हो । पोलिसी सरेन्डर हुँदा कम्पनीको एक अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ व्यवसाय गुमेको छ । यो रकम अघिल्लो आवको तुलनामा ६७ प्रतिशतले बढी हो ।
मिस सेलिङले बढायो सरेन्डर
बिमितलाई बिमाप्रतिको वितृष्णा नै बिमा पोलिसी सरेन्डरको मूल कारण भएको बिमा विज्ञ एवं स्वास्थ्य बिमा बोर्डका कार्यकारी प्रमुख डा. दामोदर बसौला बताउँछन् । अभिकर्ताले बिमा पोलिसीका बारेमा बिमितलाई राम्रोसँग बुझाउन नसक्दा बिमितहरू बिमाप्रति नकारात्मक भएका हुन् । अभिकर्ताले बिमितभन्दा पनि आफ्नो कमिसनलाई केन्द्रमा राखेर व्यापार गर्दा पोलिसी सरेन्डर हुने उनले बताए । नेपालमा आवश्यकताभन्दा बढी कम्पनी हुँदा अभिकर्ताबीच नै प्रतिस्पर्धा भएको उनको भनाइ छ । अभिकर्ताले आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्न र कमिसनको लोभमा बिमितलाई गलत सूचना दिएर पोलिसी बिक्री गर्छन् । केही हदसम्म भने बिमितको आम्दानीको स्तर खस्केर वा मुलुकमा आर्थिक मन्दी लागेको अवस्थामा पनि बिमा पोलिसी सरेन्डरलाई प्रभाव पार्ने प्राधिकरणका बिमितिका बिमाविज्ञ भोजराज शर्माले बताए ।
क्रयशक्ति घट्दा सरेन्डर बढ्यो
राजुरमण पौडेल, कार्यकारी निर्देशक, नेपाल बिमा प्राधिकरण
आर्थिक मन्दीका कारण मानिसको क्रयशक्तिमा ह्रास आएको छ । फलस्वरूप मानिसले पोलिसी सरेन्डर गर्न थालेका हुन् । अर्को कारण भनेको जथाभावी पोलिसी बिक्री गर्नुले पनि पोलिसी सरेन्डरलाई बढावा दिएको छ ।
आर्थिक मन्दीको प्रभाव
पोषकराज पौडेल, सिइओ, सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी
आर्थिक मन्दीले सम्पूर्ण वित्तीय क्षेत्र प्रभावित भएका छन् । सहकारी संस्थामा जोखिम देखिन थालेको छ । जसका कारण मानिसहरूले वित्तीय क्षेत्रमा भएको पैसा निकाल्न थाले । फलस्वरूप बिमा कम्पनीमा पनि सरेन्डरको दर बढेको हो ।
