नेपाली अलैँचीको तेस्रो देशमा छैन पहिचान : भारतीय ‘ब्रान्ड’मा बिक्छ नेपाली अलैँची

विगतका ओरालो लागेको अलैँचीको मूल्य गत वर्ष बढेर प्रतिमन ५० हजारसम्म पुगेपछि किसानहरू उत्साहित भए । केही सस्तो मूल्यमा अलैँची खरिद गरेर महँगोमा बेच्ने आसमा व्यवसायीले गोदाममा ‘स्टक’ गरे । गत वर्ष मूल्य बढेपछि क्रमशः मूल्य बढिरहने आशाले उत्पादनको ६० प्रतिशतभन्दा बढी अलैँची व्यापारीले किसानबाट खरिद गरेर स्टक गरे । तर, पुसदेखि मूल्य घट्न थालेपछि घाटा खाएर भारततर्फ निर्यात गर्नुपरेको अलैँची व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष निर्मल भट्टराईले बताए ।

गत वर्ष प्रतिमन ५० हजार मूल्य पुगेको अलैँचीको मूल्यमा गिरावट आउँदै अहिले प्रतिमन ३२ हजारमा कारोबार भइरहेको छ । ‘मूल्य बढ्ने आसमा अलैँची व्यवसायीले उत्पादनको करिब ६० प्रतिशत अलैँची गोदाममा स्टक गरे । गत पुसदेखि क्रमशः मूल्य घट्दै गयो,’ उनले भने, ‘त्यसपछि घाटा खाएर व्यवसायीले अलैँची भारत निर्यात गरे । अहिले पनि २० हजार बोरा अलैँची गोदाममा स्टक छन् ।’ नेपालबाट उत्पादित अलैँचीको ९५ प्रतिशत अलैँची भारतीय बजारमा निर्यात हुन्छ ।

गत आर्थिक वर्ष ०७८/७९ मा नेपालबाट करिब ९० हजार बोरा अलैँची भारत निर्यात भएको उनले बताए । नेपालको ४३ जिल्लामा उत्पादन हुने अलैँची पूर्वीनाका काँकडभिट्टा भएर भारत निर्यात हुने गरेको छ । अलैँचीको राजधानीका रूपमा बिर्तामोडलाई लिइन्छ । गत वर्ष उत्पादन घटेको र माग बढेका कारण अलैँचीले राम्रो मूल्य पाएको थियो । ‘अलैँचीको मूल्य मागमा निर्भर गर्छ । गत वर्ष खडेरीका कारण अलैँची उत्पादन कम भएको थियो । व्यवसायीले सुरुमा अलैँची होल्ड गरेका थिए । त्यसकारण पनि अलैँचीको मूल्य बढ्यो,’ अध्यक्ष भट्टराई भन्छन्, ‘तर, पछि व्यवसायीले घाटा खाएर आफैँ बेच्न थाले । ५० हजार प्रतिमन किनेको अलैँची ३५ हजारसम्म पनि बेचे ।’ 

यसपटक अलैँचीको उत्पादन बढ्ने भएका कारण अलैँचीको मूल्य घटेको उनले बताए । भारतको असाम क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै अलैँची उत्पादन हुन्छ । यसपटक त्यहाँ पनि अलैँचीको उत्पादन बढेकाले मूल्य घटेको उनले बताए । ‘अलैँचीको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि भरपर्छ । माग बढ्यो भने मूल्य बढ्छ । 

 ९५ प्रतिशत अलैँची भारतीय बजारमा
नेपालमा उत्पादित अलैँचीमध्ये ९५ प्रतिशत अलैँची भारतीय बजारमा निर्यात हुन्छ । नेपालबाट निर्यात हुने कृषि उत्पादनको ठूलो हिस्सा अलैँचीले ओगटेको छ । मेची भन्सार काँकडभिट्टाका अनुसार वर्षमा अर्बसम्मको अलैँची भारत निकासी भएको छ ।

आर्थिक वर्ष ०७५/७६ मा ३६ लाख ७६ हजार किलो अलैँची भारत निकासी भएको थियो । जसको मूल्य दुई अर्ब ९७ करोड ८९ लाख ६३ हजार ६ सय रहेको मेची भन्सारले जनाएको छ । यस्तै, आर्थिक वर्ष ०७६/७७ मा चार अर्ब १९ करोड ७० लाख मूल्यको ५० लाख किलो अलैँची भारत निकासी भएको थियो । आव ०७७/७८ मा झन्डै सात अर्बको अलैँची भारत निकासी भएको मेची भन्सार कार्यालय काँकडभिट्टाले जनाएको छ । गत आर्थिक वर्षमा चार अर्ब ७६ करोडको अलैँची भारत निर्यात भएको छ । 

भारत र भुटानमा भन्दा धेरै अलैँची नेपालमा उत्पादन हुने महासंघका अध्यक्ष भट्टराई बताउँछन् । यस्तै, भारतको असाममा उत्पादन भएको भन्दा गुणस्तरीय अलैँची नेपालमा उत्पादन हुने गरेको छ । तर, तेस्रो देशमा नेपाली अलैँची भारतले आफ्नै ब्रान्ड र प्याकेजिङमा बजारीकरण गर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।‘नेपालबाट भारतमा अलैंची जान्छ । उसले भारतकै ब्रान्ड र प्याकेजिङमा आफ्नो देश र अन्य देशमा पनि बजारिकरण गर्ने गरेको छ । नेपालको पहिचान अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भएन । नेपालको आफ्नो ब्रान्डमा जानु र भारतीय ब्रान्डमा जानु त फरक छ,’ अध्यक्ष भट्टराईले भने, ‘हामीले आफैंले प्रोडक्ट अफ नेपालमा तेस्रो देश लान सक्दा हाम्रो भनेर पहिचान हुन्छ । अहिले तेस्रो देशमा नेपालको पहिचान न्यून छ । धेरै मनिसलाई नेपालमा पनि अलैंची हुन्छ र भन्ने छ ।’

 तेस्रो देश निर्यातमा  झमेलै–झमेला
नेपाली अलैँची तेस्रो देश निर्यातमा झमेलै–झमेला छ । नेपालसँग स्थलमार्गको पहुँचमा रहेको बंगलादेशसँग पनि अलैँचीको व्यापार हुन सकेको छैन । बंगलादेशले ३५ प्रतिशतसम्म भन्सार शुल्क लगाउँदा व्यापार हुन नसकेको पूर्वउपाध्यक्ष दीपक नेपाल बताउँछन् । ‘बंगलादेशले भन्सारमा छुट गर्ने भए त्यहाँ अलैँचीको राम्रो व्यापार हुन सक्छ । राज्यले यसमा ध्यान दिए व्यापारका लागि निकै सहज हुने थियो,’ उनले भने, ‘सरकारलाई पनि भनेका हौँ । तर, हालसम्म बंगलादेशसँग व्यापार हुन सकेको छैन ।’ 

बंगलादेशमा भन्सार छुट हुँदा अलैँचीको राम्रो बजार हुन सक्ने महासंघका अध्यक्ष निर्मल भट्टराई बताउँछन् । बंगलादेशमा हाल भुटानबाट अलैँची गइरहेको उनले बताए । ‘बंगलादशेमा ड्युटीका कारण पठाउन सकेका छैनौँ । भुटानबाट गइरहेको छ,’ उनी भन्छन्, ‘नेपालबाट भारत, भारतबाट भुटान हुँदै नेपाली अलैँची बंगलादेश गइरहेको छ । यसलाई समाधान गर्न सरकारलाई विगतदेखि नै आग्रह गरिरहेका छौँ । सरकारले यो सम्बोधन गर्नुपर्छ ।’ अन्य देश लैजानका लागि पनि झमेला रहेको उनी बताउँछन् । नेपाललाई तेस्रो देशको व्यापारका लागि भारतले कोलकाता बन्दरगाह दिएको छ । 

यहाँबाट अलैँची पठाउँदा समय लाग्ने अध्यक्ष भट्टराई बताउँछन् । ‘कोलकाता पोर्टबाट ढिला हुन्छ । हामीले तेस्रो देश व्यापार गर्न कार्गोबाट सम्भव छैन । सिप वा स्थलमार्गबाट लैजाँदा धेरै ढिलो हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘अलैँची किन्नेले छिटो चहान्छ । हामीले छिटो पु¥याउन सकेका छैनौँ । यदि तेस्रो देश निर्यात गर्न सक्ने हो भने अलैँचीको मूल्यमा १५–२० प्रतिशत फरक आउने थियो ।’