यसपटक थपिएका ९० प्रतिशत मतदाता १८ देखि २५ वर्ष उमेरसमूहका भए पनि प्रमुख दलको रोजाइमा युवा उम्मेदवार परेनन्
चिरिबाबु महर्जन ६३ वर्षका भए । दोस्रोपटकका लागि ललितपुर महानगरपालिकाको प्रमुख बन्न उनी चुनावी मैदानमा छन् । उनका प्रतिस्पर्धी हरिकृष्ण व्यञ्जनकार ६७ वर्षका भए । एमालेबाट चुनावी मैदानमा उत्रिएका उनी वृद्ध नेता हुन् ।
काठमाडौं महानगरपालिकाको प्रमुखमा उम्मेदवारी दिएका केशव स्थापित ६३ वर्षका भए । उनी एमालेबाट चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन् । गठबन्धनबाट काठमाडौं महानगरपालिकाकी अर्की प्रत्याशी कांग्रेस नेतृ सिर्जना सिंह ६० वर्षकी भइन् ।
पोखरा महानगरपालिकाको प्रमुखमा उम्मेदवारी दिएका धनराज आचार्य ५७ वर्षका भए । उनी एकीकृत समाजवादीका नेता हुन् । उनका प्रतिस्पर्धी कृष्ण थापा ६३ वर्षका भए । उनी एमालेबाट चुनावी मैदानमा भिडेका छन् ।
वीरगन्ज महानगरपालिकामा एमालेबाट प्रमुखमा उम्मेदवारी दिएका विजय सरावगी ५४ वर्षका भए । उनका प्रतिस्पर्धी जसपाका राजेशमान सिंह ५१ वर्षका भए । उनी गठबन्धनबाट चुनावी मैदानमा छन् ।
प्रा.डा. रामकृष्ण तिवारी, प्रमुख, त्रिभुवन विश्वविद्यालय राजनीतिशास्त्र विभाग
मुलुकमा स्थानीय निर्वाचन हुँदै छ । मैदानमा उत्रिएका प्रतिस्पर्धी हेर्दा युवाको जमात निकै कम छ । हामीकहाँ हुर्किएको दलीय प्रणाली विचित्रको छ । दलको नेतृत्वमा जो पुग्छ, ऊ बाँचुन्जेल नेतृत्वमै रहिरहन चाहन्छ । दलको विधान सोहीअनुसार बनेका छन् । यो अवस्था नियालिरहेका युवा बरु विदेश पलायन हुन चाहन्छन्, राजनीति प्रवेश गर्न होइन । स्थानीय तहमा युवा नेतृत्व नहुनुको कारण यही हो ।
गठबन्धनबाट प्रमुखमा उम्मेदवारी दिएका कांग्रेसका नागेश कोइराला ४८ वर्षका भए । उनका प्रत्यासी सागर थापा ४६ का हुन् । उनी एमालेबाट चुनावी मैदानमा जुटेका छन् ।माओवादी नेतृ रेनु दाहाल गठबन्धनबाट भरतपुर महानगरपालिका प्रमुखको प्रत्यासी हुन् । उनी ४८ वर्षकी भइन् । उनका प्रतिस्पर्धी एमालेका विजय सुवेदी ५५ वर्षका भए । परिभाषालाई आधार मान्दा दुवै प्रत्यासी युवाभित्र पर्दैनन् ।
देशका ६ महानगरपालिका आ–आफ्नै विशेषताका कारण महत्वपूर्ण छन् । जसले कुनै न कुनै रूपमा समग्र मुलुकको प्रतिनिधित्व गर्छ । आगामी ३० वैशाखमा महानगरपालिकामा कसले बाजी मार्ला भन्ने टुंगो लाग्दै छ । नेतृत्वका लागि मैदानमा उत्रिएका उम्मेदवार ४६ देखि ६७ वर्षसम्मका छन् । कानुनतः उनीहरूमध्ये कोही पनि युवा होइनन् । किनकि, युवा नीति ०६६ ले १६ देखि ४० वर्ष उमेरसमूहकालाई मात्रै युवा मान्छ । यस आधारमा माथि उल्लिखित ६ महानगरपालिकाको मात्रै होइन, अपवादबाहेक बाँकी रहेका सात सय ४७ वटै स्थानीय तहको अवस्था उस्तै छ । अर्थात्, सात सय ५३ स्थानीय तहमा अबको पाँच वर्षका लागि छानिने ३५ हजार दुई सय १७ नेतृत्वमध्ये अधिकांश बुढापाका छन् ।
राजनीतिप्रति युवामा बढ्दो वितृष्णाले बुढापाकाको हातमा नेतृत्व
राजनीतिक विश्लेषक तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालय राजनीतिशास्त्र विभागका प्रमुख प्रा.डा. रामकृष्ण तिवारी राजनीतिप्रति युवामा बढ्दो वितृष्णाले यस्तो अवस्था सिर्जना गरेको बताउँछन् । शैक्षिक पाठ्यक्रम परिमार्जन नगरी समस्या समाधान नहुने उनको तर्क छ । ‘मुलुकमा स्थानीय चुनाव हुँदै छ । मैदानमा उत्रिएका प्रतिस्पर्धी हेर्दा युवाको जमात निकै कम छ । यसमा केही खास कारण छन् । एउटा त युवा शक्तिलाई राजनीतिक दलले विश्वास नगर्न‘ । अर्को युवा जमातमा राजनीतिप्रति बढ्दो वितृष्णा,’ उनी भन्छन्, ‘एउटा योग्य युवा बरु बिदेसिन चाहन्छ, तर राजनीतिमा आउनै चाहँदैन । समस्या हामीमा छ । यहाँको शैक्षिण प्रणालीभित्र छ । यसलाई बदल्न जरुरी छ ।’
निर्वाचन आयोगको तथ्यांकअनुसार देशभरका सात सय ५३ स्थानीय तहका लागि एक लाख ५१ हजार सात सय ५६ उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन् । जसमध्ये महिला उम्मेदवार ५७ हजार चार सय दुई छन् । पुरुषको संख्या ९४ हजार तीन सय ५४ छ । तथ्यांक विश्लेषण गर्दा अधिकांश उम्मेदवार ४० वर्षभन्दा माथि उमेरका छन् । प्रा.डा. तिवारी बुढा नेतालाई नै सर्वोपरी ठान्ने दलीय प्रणाली यसको दोषी रहेको ठान्छन् । ‘हामीकहाँ हुर्किएको दलीय प्रणाली विचित्रको छ । दलको नेतृत्वमा जो पुग्छ, ऊ बाँचुन्जेल नेतृत्वमै रहिरहन चाहन्छ । दलको विधान सोहीअनुसार बनेका छन् ।
यो अवस्था नियालिरहेका युवा बरु विदेश पलायन हुन चाहन्छन्, राजनीति प्रवेश गर्न होइन । स्थानीय तहमा युवा नेतृत्व नहुनुको कारण यही हो,’ उनले भने । स्थानीय सरकारको नेतृत्वका लागि स्वतन्त्र उम्मेदवार पनि चुनावी मैदानमा छन् । तथ्यांकअनुसार सबै पालिकामा १२ हजार ६ सय ४६ स्वतन्त्र उम्मेदवार चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका छन् । जसमध्ये पुरुषको संख्या १० हजार सात सय १२ र महिला एक हजार नौ सय ३४ छ । तथ्यांक हेर्दा यो पंक्तिबाट प्रतिस्पर्धामा उत्रिनेहरू पनि अधिकांश युवा उमेरका छैनन् ।
९० प्रतिशत मतदाता १८ देखि २५ वर्ष उमेरसमूहका
निर्वाचन आयोगका अनुसार ०७४ को निर्वाचनमा एक करोड ४० लाख ७२ हजार चार सय २४ मतदाता थिए । अहिले मतदाताको संख्या एक करोड ७७ लाख ३३ हजार सात सय ३२ पुगेको छ । अर्थात्, गएको पाँच वर्षमा नयाँ मतदाता ३६ लाख ६१ हजार तीन सय आठ थपिएका छन् । जसमध्ये ९० प्रतिशत मतदाता १८ देखि २५ वर्ष उमेरसमूहका युवा छन् । अब चुनिने नयाँ नेतृत्वले ती मतदाताका भवना, चाहना, आकांक्षा सम्बोधन गर्न‘पर्नेछ । युवा नेतृत्वले मात्रै उनीहरूको ‘स्प्रिट’ बुझ्न सक्छ । तर, राजनीतिक दलले केही अपवादबाहेक सबै तहमा बुढा नेतृत्व चुनावी मैदानमा उठाएका छन् ।
दलहरू अझै स्विकार्न तयार छैनन् वास्तविकता
राजनीतिक दलका नेता भने माथिको तथ्यलाई स्विकार्न तयार छैनन् । स्थानीय तह निर्वाचनमा युवालाई पर्याप्त स्थान दिएको उनीहरू दाबी गर्छन् । एमाले प्रचार विभागका उपप्रमुख विष्णु रिजाल स्थानीय तह निर्वाचनमा एमालेले युवालाई पर्याप्त स्थान दिएको बताउँछन् । काठमाडौं महानगरपालिकाको उपप्रमुखमा एमालेले उम्मेदवार बनाएको सुनिता डंगोलको उदाहरण दिँदै उनी भन्छन्, ‘एमालेले यसपटक स्थानीय तहको निर्वाचनमा उम्मेदवार टुंगो लगाउँदा सबै क्लस्टरलाई विचार गरेको छ । क्लस्टरभित्र युवा पनि पर्छ । त्यसैले एमालेले युवालाई न्याय हुने गरी ठाउँ दिएको छ । सुनिता डंगोललाई हेर्न सक्छौँ । उनी युवा हुन् । उनलाई एमालेले उम्मेदवार बनाएको हो ।’
सत्तारूढ दल कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य अजयबाबु शिवाकोटी स्थानीय तहको निर्वाचनमा पार्टीले युवालाई पर्याप्त स्थान दिएको बताउँछन् । पार्टीको विधान नै २० देखि ३० वर्ष उमेरसमूहका युवाको सहभागितालाई अनिवार्य बनाइएको उदाहरण पेस गर्दै उनी भन्छन्, ‘कांग्रेसले युवालाई स्थानीय तहको निर्वाचनमा पर्याप्त स्थान दिएको छ । धेरै ठाउँमा युवापंक्ति चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् । यो मुलुकको आवश्यकता हो । यसलाई कांग्रेसले सम्बोधन गरेको छ ।’
माओवादी केन्द्रका नेता लीलामणि पोखरेल पार्टीले युवाशक्तिलाई बुझेको र आवश्यक स्थान दिएको दाबी गर्छन् । ‘युवाशक्तिलाई माओवादी केन्द्रले बुझेको छ । आवश्यकताअनुसार उनीहरूलाई पार्टीले भूमिका दिएको छ । स्थानीय तहको निर्वाचनमा हामीले धेरै ठाउँमा युवालाई उम्मेदवार बनाएका छौँ,’ उनले भने ।
