दसैँको समयमा प्रदेशको अस्थायी राजधानीसमेत रहेको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र धनगढीमा उतिसाह्रो चहलपहल छैन, तर सीमावर्ती भारतीय बजार वनगावामा भने भिड नै लागेको छ । दैनिक सयौँ नेपाली उपभोक्ता दसैँका लागि खाद्यान्नलगायत उपभोग्य वस्तु किनमेल गर्न धनगढीबाट नजिक पर्ने वनगावा बजार पुग्ने गरेका छन् । कतिपय नेपाली धनगढीबाट करिब ४० किलोमिटरको दूरीमा रहेको भारतीय बजार पलियासमेत पुगेका छन् ।
त्रिनगर नाकामा खटिएका सुरक्षाकर्मीका अनुसार दसैँका वेला अहिले सीमावर्ती बजारमा किनमेल गर्न जानेको संख्या दैनिक करिब दुई हजार छ । सामान सस्तो पाइने बुझाइका कारण नेपालका ग्राहक सीमावर्ती बजारमा जाने गरेको धनगढीका व्यवसायी देवराज पाण्डेयले बताए । ‘दसैँका वेला पनि यहाँ खासै व्यापार छैन । ग्राहक सस्तो पाइने बुझाइले भारतीय बजार गइरहेका छन्,’ उनले भने, ‘कुनै सामान उता दुई–चार रुपैयाँ सस्तो पनि होला । तर, आउने–जाने भाडा जोड्ने हो भने सामानको मूल्य त्यहाँ र यहाँ एउटै पर्न आउँछ ।’
सीमावर्ती बजारमा लेबल टाँस नगरिएका र गुणस्तर जाँच नगरिएका सामान बिक्री हुने भएकाले उपभोक्ता ठगिने किराना व्यवसायी संघ धनगढीका अध्यक्षसमेत रहेको उनको भनाइ छ । ‘त्यस्ता सामान गुणस्तरीय हुँदैनन््,’ उनले भने, ‘ग्राहकमा गुणस्तर हेर्ने बुझाइ भएन । पारिभन्दा यतै गुणस्तरीय सामान पाइन्छन् ।’ उपभोग्य अवधि सकिएका कतिपय सामान सीमावर्ती बजारमा ल्याएर बिक्री गर्ने गरिएको र त्यहाँका व्यवसायीले एउटा सामान सस्तो दिएर अर्को सामानमा बढी पैसा असुल्ने गरेको विषय वेला–वेला उठ्ने गरेको छ ।
वनगावा जानेको बिहानैदेखि सीमानाकामा लाइन हुन्छ । जेन–जी आन्दोलनका क्रममा नेपालका विभिन्न कारागारबाट धेरै कैदीबन्दी फरार भएपछि भारतीय सीमा सुरक्षा बल एसएसबीले चेकजाँचमा कडाइ गर्दै नागरिकता वा परिचयपत्र बोकेकालाई मात्र भारत जान दिने गरेको छ । तर, नाकामा लामो समय लाइनमै बसेर भए पनि नेपाली उपभोक्ता भारतीय बजार पुगिरहेका छन् ।
धनगढीका अर्का व्यवसायी लक्ष्मणराज पन्त पारि सस्तो सामान पाइन्छ भन्ने ग्राहकको बुझाइ स्थानीय व्यवसायीले चिर्न नसक्दा पनि भारतीय बजारमा घुइँचो लाग्ने र धनगढी सुनसान हुने अवस्था रहेको बताउँछन् । ‘लेबल नटाँसिएका र गुणस्तर जाँच नगरिएका सामान किन्दा ठगिन्छ भन्ने बुझाइ भएन । भन्सारले सहज आयात गर्न दिनुले पनि यता सुनसान हुने र सीमावर्ती भारतीय बजारमा भिड लाग्ने स्थिति बनेको हो,’ उनले भने ।
भन्सार कार्यालयले घरायसी प्रयोजनका सामान ल्याउन छुट दिने गरेको छ । एक सय रुपैयाँभन्दा माथिको सामान ल्याउँदा कर तिर्नुपर्ने ऐनमा व्यवस्था भए पनि लागू भएको छैन । दैनिक सयाैँ नागरिक भारतीय बजारमा गएर किनेमल गर्दा सरकारले राजस्वसमेत गुमाइरहेको छ । सोही कारण स्थानीय व्यवसायीले सय रुपैयाँ नभए पनि कम्तीमा पाँच सयभन्दा बढीको सामान ल्याउनेले कर तिर्नुपर्ने व्यवस्था गर्न भन्सार र प्रशासनको ध्यानाकर्षण गराउँदै आएका छन् ।
कैलाली उद्योग वाणिज्य संघका महासचिव ओम विष्टले पारिबाट घरायसी प्रयोजनका लागि सर्वसाधारणले ल्याउने सामानमा न्यूनतम भए पनि भन्सार महसुल असुल गर्न सरोकारवाला निकायलाई बारम्बार आग्रह गर्दै आएको बताए । उनले नेपाली उपभोक्ता भारतीय बजारमा जाँदा यहाँको व्यापार चौपट बनेको, ठुलो पैसा विदेश गएको र राज्यले ठुलो राजस्व गुमाइरहेको बताए । ‘पारिबाट सामान ल्याउँदा तौलमा ठगिएको हुन्छ, उपभोग्य अवधि सकिएका सामान आउछन्,’ विष्टले भने, ‘तर, ग्राहकले सस्तो मात्र हेर्छन्, सामानको गुणस्तर, तौल, आवतजावतमा लाग्ने खर्च, समय हेर्दैनन् ।’
