दसैँमा सबैभन्दा बढी किनमेल संस्कृति भएकाले व्यापार पनि बढी हुने गरेको छ, आन्दोलनमा व्यापारिक प्रतिष्ठानहरू पनि तारो बनेका थिए, त्यसका बाबजुद घटस्थापनायता बजारमा चहलपहल भने बढेको छ । तर, विगतका दसैँजस्तो कारोबार भने नभएको व्यवसायी बताउँछन् ।
कोभिडयता अर्थतन्त्र सुस्ताएको छ । जसकारण उपभोक्ताको क्रयशक्तिमा समेत ह्रास आएको छ । यद्यपि, दसैँका वेला नेपाली उपभोक्ताले क्रय क्षमता बढाउने गरेका छन् । विगतको तुलनामा यसपालि उपभोक्ताको भिड बढ्ने आसमा रहेका व्यवसायीलाई २३ र २४ भदौको जेन–जी आन्दोलनले निराश तुल्याएको छ । ठुला व्यापारिक कम्प्लेक्स र व्यापारिक केन्द्र जेन–जी आन्दोलनको निसानामा परे, जसकारण आगजनी र तोडफोडबाट ठुलो क्षति भएको छ ।
उद्योग वाणिज्य महासंघले गरेको प्रारम्भिक अध्ययनअनुसार निजी क्षेत्रतर्फ ८० अर्बभन्दा बढी क्षति भएको छ । त्यस्तै, सरकारी कार्यालयतर्फ झन् ठुलो क्षति भएको छ । प्रमुख व्यापारिक कम्प्लेक्स भाटभटेनी सुपर स्टोरका विभिन्न स्थानमा रहेका कम्प्लेक्समा आगजानी भएको घटनाले समग्र निजी क्षेत्र स्तब्ध छ । त्यस्तै, भाटभटेनीको किनमेल संस्कृतिसँग हुर्किएका उपभोक्तालाई पनि बजारमा पुगेर किनमेल गर्न दुःख भएको छ ।
दसैँको मुखमा भएको जेन–जी आन्दोलनका कारण केही दिन उपत्यकाको प्रमुख व्यापारिक क्षेत्र न्युरोड, दरबारमार्ग, कुमारीपाटीलगायतका स्थानमा भएको कफ्र्युले व्यापार नै ठप्प भएको थियो । कफ्र्यु हटेपछि पनि तत्काल व्यापारमा उल्लास आएन । तर, घटनास्थापनादेखि भने बिस्तारै बजारमा चहलपहल बढेको राष्ट्रिय व्यापार महासंघका अध्यक्ष हेमराज खरालले जानकारी दिए । उनका अनुसार पछिल्लो दिन व्यापारिक केन्द्रमा भिड बाक्लिएको छ, तर विगतको तुलनामा न्यून हो । ‘गत वर्षको तुलनामा व्यापार ४० प्रतिशत खस्किएको छ, तीन वर्षअघिसँग तुलना गर्ने हो भने ६० प्रतिशतसम्म व्यापारमा ह्रास आएको छ,’ उनले भने ।
व्यवसायीले यसपटक दसैँका लागि भनेर नयाँ लत्ता–कपडासमेत ल्याएका छैनन् । साउनमा आएको रसुवा बाढीले केरुङ नाकासँग विच्छेद गरेका कारण ढुवानीमा अवरोध छ । तातोपानी नाका पनि साउनदेखि अवरुद्ध थियो, सोमबार साँझबाट मात्रै सञ्चालनमा आएको छ । सोमबारबाट सञ्चालनमा आउँदा दसैँका लागि सामान ल्याउन ढिला भइसकेको थियो । त्यसैले बजारमा नयाँ मोडेलका लत्ता, कपडा, जुत्ता, बच्चाका खेलौनालगायतका सामग्री उपलब्ध नभएको खरालले बताए ।
स्वदेशी उद्योगमा लत्ता, कपडा उत्पादनको अवस्था सुदृढ भइसकेको छ । त्यसैले अहिले बजारमा धेरै स्वदेशी उत्पादन नै उपलब्ध गराइएको छ।
‘सुरुमा त व्यापार नै कसरी गर्ने होला भन्ने चिन्ता भयो,’ उनले भने, ‘अहिले व्यापारिक चहलपहल त सुरु भएको छ, तर नयाँ मोडेलका सामग्री उपलब्ध गराउन सकेका छैनौँ ।’ उनका अनुसार स्वदेशी उद्योगमा लत्ता, कपडा उत्पादनको अवस्था सुदृढ भइसकेको छ । त्यसैले अहिले बजारमा धेरै स्वदेशी उत्पादन नै उपलब्ध गराइएको छ । उपभोक्ताले पनि बजारमा रहेकामध्येबाटै छनोट गरेर सन्तुष्ट भइरहेको खरालले बताए । लत्ता, कपडालगायतको मूल्य पनि खासै फरक नरहेको उनले बताए । ‘विगतको मूल्य नै यसपालि कायम गरेका छौँ, कुनै पनि सामग्रीमा मूल्य बढेको छैन,’ उनले भने । नयाँ मोडेलका सामग्री नआए पनि बजारमा उपभोक्ताले मागेजति सामान दिन सक्ने गरी मौज्दात रहेको उनले जानकारी दिए ।
दसैँमा सबैभन्दा बढी किनमेल गर्ने संस्कृति भएकाले व्यापार पनि सबैभन्दा बढी हुने गरेको छ । वर्षभरको व्यापारमा दसैँ–तिहारमा भएको कारोबारले मात्रै ३० प्रतिशतसम्म हिस्सा ओगट्ने गरेको व्यापारीहरू बताउँछन् । दसैँमा राम्रो व्यापार हुन सके लगत्तै आउने जाडो सिजनका लागि नयाँ लुगा खरिद गरेर पसलमा राख्न पनि नगदको जोहो हुने गर्छ । त्यस्तै, व्यापार राम्रो हँुदा व्यवसायीले दसैँ पनि राम्ररी मनाउने गरेका छन् ।
देशभरका व्यवसायीका संघीय प्रतिनिधिमूलक छाता संस्थाहरू उद्योग वाणिज्य महासंघ, उद्योग परिसंघ र चेम्बर अफ कमर्सले जेन–जी आन्दोलनबाट भएको क्षतिलाई भुलेर अर्थतन्त्रको पुनरुत्थानमा जुट्ने संकल्प गरेका छन् । उनीहरूले सरकारसँग सहकार्य गरेर निजी क्षेत्रको भौतिक संरचना निर्माणलाई अघि बढाएर अर्थतन्त्रको विकासमा टेवा पु¥याउने पनि बताएका छन् । सरकारले पनि निजी क्षेत्रको मनोबल खस्कन नदिन विभिन्न सहुलियत उपलब्ध गराइसकेको छ ।
त्यसैले, आगामी दिनमा अर्थतन्त्रले गति लिएर ठुला–साना सबै बजार गुल्जार हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । अर्थतन्त्र लयमा आएको खण्डमा सर्वसाधारणको आयस्तर पनि सुध्रने र किनमेल गर्ने क्षमता पनि बढ्ने गर्छ । जसकारण बजारहरूमा फेरि पहिलेकै जस्तो भिडभाड बढ्ने र उपभोक्ता तथा व्यवसायीले खुलेर कारोबार गर्ने समय आउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।
