म्याक्रोँको समस्या बल्ल सुरु भएको छ, उनले अब सहकार्यको सुरुवात गर्नुपर्नेछ , जुन त्यति सहज छैन
एक साताअघिको चुनावी नतिजाले प्रमुख विश्वव्यापी शक्ति फ्रान्सलाई उथलपुथल बनाएको छ । निर्वाचनले एउटा त्रिशंकु संसद् बनाएको छ । पेरिस ओलम्पिक आयोजना हुनुभन्दा केही हप्ताअघि निर्वाचन परिणाम आएको छ । फ्रान्समा ओलम्पिक आयोजना हुनु एउटा अभूतपूर्व विषय हो । सबै अपेक्षाविरुद्ध अति दक्षिणपन्थी राष्ट्रिय र्याली (आरएन) एक हप्ताअघि पहिलो राउन्डमा स्पष्ट पहिलो स्थानबाट दोस्रो चरणको निर्वाचनमा तेस्रो स्थानमा धकेलियो । समाजवादी, ग्रिन्स र कम्युनिस्टहरूको गठबन्धन न्यु पपुलर फ्रन्ट (एनएफटी)ले चुनावी परिणाम नै उल्टाइदिएको थियो । पहिलो चरणमा तेस्रो पार्टीको रूपमा खुम्चिएको राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँको मध्यमार्गी गठबन्धनले दोस्रो चरणमा उल्लेख्य प्रगति गरको थियो ।
अति–दक्षिणपन्थीको आरोहणलाई रोक्न अन्य सबै दलहरूको मतदान र आह्वानले धेरै प्रभावकारी काम गर्यो । एक हप्ताअघि पहिलो चरणमा मरिन ले पेनको आरएन ३० प्रतिशत भोटको साथ पहिलो बन्यो । पार्टीले फ्रान्स र बाहिरका सबै ठाउँमा अनौठो झड्का दियो । यसले आरएनका राजनीतिक विरोधीहरूलाई अति दक्षिणपन्थी पार्टीलाई हराउन एकजुट हुन प्रेरित गर्यो । दोस्रो र निर्णायक राउन्डमा पार्टीसँग एकल भिड्नलाई अनुमति दिन २०० भन्दा बढी उम्मेदवारहरू पछि हटेका छन् । यस सम्झौताको सफलताले ले पेनका विश्वसपात्र तथा शिष्य २८ वर्षीय जोर्डन बर्डेलालाई अब फ्रान्सको अर्को प्रधानमन्त्री नहुने कुरा सुनिश्चित गरेको छ । पहिलो राउन्डको नतिजा दोस्रोमा दोहोरिएको भए बर्डेला फ्रान्सको सबैभन्दा कान्छो प्रधानमन्त्री मात्र नभई एडल्फ हिटलरको नेतृत्वमा नाजी जर्मनीले कब्जा गरेपछि देशको पहिलो अति दक्षिणपन्थी नेता पनि हुने थिए ।
म्याक्रोँका लागि दु:स्वप्न
निर्वाचन परिणामले फ्रान्सलाई अनिश्चिततातर्फ धकेलिदिएको छ । कुनै पनि समूहको बहुमत छैन र सम्भावित प्रधानमन्त्रीका रूपमा कुनै स्पष्ट आँकडा देखा परेको छैन । यो राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँ र उनको देशका लागि एक दु:स्वप्न हो, जुन एक प्रमुख वैश्विक शक्ति, नाटोको सदस्य र संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को स्थायी सदस्य हो । युरोपेली संसद्मा अति दक्षिणपन्थीले आफ्नो गठबन्धनलाई पीडादायी पराजय दिएपछि म्याक्रोँले ‘स्पष्टीकरण’ खोज्न एक महिनाअघि मध्यावधि चुनावको आह्वान गरेका थिए । उनको निर्णयलाई लिएर सर्वत्र आलोचन भयो, किनकि म्याक्रोँले ठूलो जोखिम मोलेका थिए । तथापि बर्डेला भने खुसी थिए, किनकि उनले नै चुनावको माग गरेका थिए । म्याक्राँेको जुवा अन्ततः असफल भएको थियो, किनकि यसले आरएनलाई पहिलेभन्दा शक्तिको नजिक ल्यायो ।
अप्राकृतिक गठबन्धन
चुनावको अन्तिम चरणपछि भने बर्डेलाले ‘अप्राकृतिक’ र ‘अपमानजनक गठबन्धन’को आलोचना गरेका छन्, जसले ‘फ्रान्सेली जनतालाई आरएनको जितबाट वञ्चित’ गरेको छ । उनले भने, ‘अहिले महिनौँदेखि आशाको हावा बढेको छ र यो कहिले पनि बहन रोकिनेछैन ।’
म्याक्रोँको समस्या भर्खरै सुरु भएको छ । उनले अब फ्रान्समा सहकार्यको सुरुवात गर्नुपर्नेछ । राष्ट्रपति राज्यको प्रमुख हो, तर प्रधानमन्त्री संसद्प्रति जवाफदेही हुन्छन्, सरकारको नेतृत्व गर्छन् र विधेयकहरू पेस गर्छन् । फ्रान्सको संविधानअनुसार राष्ट्रपति सशस्त्र बलको प्रधानसेनापति हुने भए पनि संविधानले प्रधानमन्त्रीलाई पनि राष्ट्रिय सुरक्षाको जिम्मेवारी दिएको छ ।
चौतर्फी अनिश्चितता
म्याक्रोँका प्रधानमन्त्री गेब्रियल अटलले यसअघि नै राजीनामाको घोषणा गरिसकेका छन् । न्यूनतम साझा कार्यक्रमको वरिपरि गठबन्धन निर्माणमा बार्गेनिङ गर्ने समय हुनेछ । यो हप्ताँै लाग्न सक्छ । म्याक्रोँले आफू कट्टर वामपन्थी पार्टीसँग काम नगर्ने तर समाजवादी र ग्रिन्सलाई साथ दिन सक्ने बताएका छन् । तर, तिनीहरू उनीसँग सहमत नहुन सक्छन् । पार्टीहरूले अर्को सरकार गठन गर्ने निर्णय गरेपछि पनि म्याक्रोँ आफ्नो मध्यमार्गी गठबन्धनमा आबद्ध नभएको र फरक राजनीतिक एजेन्डा बोकेको पार्टीबाट प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न बाध्य हुनेछन् । यसले म्याक्रोँ र नयाँ सरकारबीचको टकराव निम्त्याउनेछ ।
फ्रान्समा सहकार्यको इतिहास भए पनि यहाँका राष्ट्रपतिले कहिल्यै पनि त्रिशंकु संसद् र अल्पसंख्यक सरकारसँग काम गरेका छैनन् । आधुनिक फ्रान्सेली गणतन्त्रमा तीन सहकार्य छन् । पछिल्लो समय सन् १९९७ देखि २००२ सम्म समाजवादी प्रधानमन्त्री लियोनेल जोस्पिनको साथमा कन्जर्भेटिभ राष्ट्रपति ज्याक सिराकले नेतृत्व गरेका थिए । तर, एनएफटीसँग बहुमत नभएकाले देशमा शासन गर्न म्याक्रोँको गठबन्धनसँग मिलेर काम गर्नुपर्नेछ, जसले दुबैका लागि चिजहरू थोरै सजिलो बनाउन सक्छ । तर, नीतिका सवालमा दुई समूह धेरै टाढा छन् ।
विवादित मुद्दा
एनएफटी गठबन्धन पार्टीहरूले इजरायल–हमास द्वन्द्वमा म्याक्रोँको अडानलाई समर्थन गर्ने सम्भावना छैन र उनलाई इजरायलविरुद्ध थप आलोचनात्मक लाइन लिन दबाब दिनेछ । उनीहरूले उनलाई आफ्ना केही घरेलु नीतिहरू (जस्तै पेन्सन सुधार) उल्टाउन पनि दबाब दिने प्रयास गर्नेछन्, जुन गहिरो अलोकप्रिय छ र गत वर्ष हप्तौँ लामो आन्दोलनलाई उक्साएको थियो । आफ्नो चुनावी अभियानमा एनएफपीले निवर्तमान फ्रान्सेली सरकारले पारित गरेको निवृत्तिभरण र अध्यागमन सुधार खारेज गर्ने र कागजातविहीन आप्रवासीका लागि उद्धार एजेन्सी स्थापना गर्ने वाचा गरेको थियो । यसले आधारभूत वस्तुमा मूल्य नियन्त्रण गर्न र न्यूनतम ज्याला बढाउन चाहन्छ ।
फ्रान्सेली अर्थतन्त्र (जर्मनीपछि इयूमा दोस्रो ठूलो) उपर्युक्त आकारमा छैन र म्याक्रोँ केही माग स्वीकार गर्न बाध्य हुनेछन्, जसलाई उनले वित्तीय हिसाबले व्यावहारिक मान्दैनन् ।
नयाँ गठबन्धन बनेपछि पनि फ्रान्सका लागि सहज यात्रा हुने सम्भावना छैन । आरएनले नवनिर्वाचित संसद्मा आफ्नो प्रतिनिधित्व धेरै बढाएको छ, जसले यसलाई हौसला प्रदान गर्नेछ र अर्कोपटक थप मिहिनेत गर्न प्रेरित गर्नेछ । तीनपटक असफल फ्रान्सेली राष्ट्रपतीय चुनाव लडेकी ले पेनले सन् २०२७ को चुनाव अझ उत्साहका साथ लड्नेछिन् । यदि नयाँ फ्रान्सेली सरकारले जनताको अपेक्षा पूरा गर्न सकेन भने उनी फ्रान्सको राष्ट्रपति बन्न सक्छिन् ।
कसरी ले पेनले उग्र दक्षिणपन्थीलाई बलियो बनाइन् ?
मरिन ले पेनले आफ्नो बुबा जिन–मारी ले पेनबाट नेसनल फ्रन्टको जिम्मेवारी लिएपछि सन् २०१२ देखि यस लक्ष्यमा काम गरिरहेकी छिन् । जिन–मारी धेरैपटक घृणायुक्त भाषणमा दोषी ठहरिएका थिए । उनी सानो समूहभन्दा बाहिर देशमा कहिल्यै लोकप्रिय थिएनन् । उनकी छोरीले पार्टीको नाम परिवर्तन गरी राष्ट्रिय र्याली राखिन् र आफ्नो आधार फराकिलो बनाउन तुरुन्तै पार्टी परिवर्तन गर्न थालिन् । यसले धेरै बेरोजगार युवा र विश्वव्यापीकरण र अध्यागमनको बढ्दो स्तरबीच पछि परेको महसुस गर्नेहरूको समर्थन आकर्षित गर्यो ।
ले पेनले आफूलाई उत्तरी फ्रान्सेली सहर हेनिन–ब्युमोन्टमा आधार बनाइन्, जुन कुनै समय समाजवादीहरूको आधार थियो । यद्यपि समाजवादीहरू भ्रष्टाचार र बेरोजगारीका कारण बढ्दो अलोकप्रिय हुँदै गइरहेका थिए । उनले युवा बर्डेलालाई खडा गरिन् र आफ्नो डेपुटी बनाइदिइन् । यो सावधानीपूर्वक तयार गरिएको रणनीतिको एउटा हिस्सा थियो । उत्तर अफ्रिकाबाट बढ्दो आप्रवासनबाट दुःखी वृद्धहरूलाई मात्र आकर्षित गर्ने पार्टीले अहिले युवाहरूलाई आकर्षित गरेको छ ।
बर्डेलाले एउटा नयाँ कार्यक्रम घोषणा गरे । उक्त नयाँ कार्यक्रमले कानुन र व्यवस्थालाई प्रवर्द्धन गर्ने, बसाइँसराइका लागि नियमन कडा बनाउने र फ्रान्सेली नागरिकलाई मात्र आवास जस्ता केही सामाजिक लाभ सीमित गर्ने वाचा गरेको थियो । उनले दोहोरो नागरिकलाई रक्षा र सुरक्षा क्षेत्रमा राज्यका कर्मचारीजस्ता प्रमुख काममा रोक लगाइने बताए । उनले कर कटौती गर्ने प्रतिबद्धतासमेत जनाएका छन् । यी मुद्दाले समाजको ठूलो वर्गलाई अपिल गरेको छ, यद्यपि उनीहरूले फ्रान्सेली मूल्यसँग बाझिएको भन्दै धेरैलाई भयभीत पनि गराए । धेरै आप्रवासी र अन्य युरोपेली पृष्ठभूमिका मतदाताले आरएनको विरोध गर्ने निर्णय गरेपछि अन्तिम नतिजापछि पार्टी तेस्रो स्थानमा खुम्चिनुको एउटा मुख्य कारण थियो ।
फ्रान्समा अति–दक्षिणपन्थीहरूको पुनरुत्थान युरोपमा अन्यत्र भइरहेका कुरासँग मात्र मिल्दोजुल्दो छ । युरोपमा पहिले नै ६ कट्टर दक्षिणपन्थी सरकार छन् । इटलीको गभर्निङ ब्रदर्स अफ इटली पार्टीजस्ता युरोपेली अति–दक्षिणपन्थी पार्टीहरूको जरा फासीवादमा छ । देशका प्रधानमन्त्री जर्जिया मेलोनीले कुनै समय फासिस्ट तानाशाह बेनिटो मुसोलिनीको प्रशंसा गर्थिन् । तर, सत्तामा आउन उनले फ्रान्समा ले पेनजस्तै आफ्नो अपिल फराकिलो बनाउने काम गरिन् । मेलोनी सुधारिएको छवि बिगार्न नदिन सावधान रहन्छिन् । गत हप्ता पार्टीको युवा शाखाका केही सदस्यहरूले फासीवाद शैलीको सलामी दिने भिडियो खिचेपछि उनले त्यसको आलोचना गरिन् ।
कौशिक वरिष्ठ पत्रकार तथा लन्डनस्थित टिप्पणीकार हुन्
– एनडिटिभीबाट
