दुई वर्षको प्रतिबन्धपछि सागमा स्वर्ण जितेर मात्रै दशरथ रंगशाला टेकेँ

सन् २००६ मा श्रीलंकामा भएको दसौँ दक्षिण एसियाली खेलकुदमा राजेन्द्र भण्डारीले दुई स्वर्ण पदक जित्नै इतिहास बनाएका थिए । सागको एकै संस्करणको एथलेटिक्समा दुई स्वर्ण जित्ने भण्डारी त्यसवेलासम्म एक्लो नेपाली खेलाडी थिए । तर, प्रतियोगिताको दुई महिनापछि उनी डोपिङमा असफल भए । अन्तर्राष्ट्रिय खेल संस्थाले प्रतिबन्ध लगाएको औषधि सेवन गरी उनले कोलम्बो सागमा स्वर्ण जितेको राखेपले गठन गरेको छानबिन कमिटीको निष्कर्ष रह्यो । उनका दुवै स्वर्ण खोसिएनन् मात्र, दुई वर्ष प्रतिबन्धमा पनि परे । भण्डारीले हरेस खाएनन्, आत्मबल राख्दै प्रतिबन्ध फुकुवाको प्रतीक्षा गरे । र, सन् २०१० मा बंगलादेशमा भएको सागमा फुल म्याराथनमा सहभागी हुँदै स्वर्ण मात्र जितेनन्, आफूमाथि लागेको दाग केही हदसम्म हटाउन सफल भए । प्रतिबन्धको समयमा सामना गरेको मानसिक तनावसँगै ढाका सागमा स्वर्ण जित्दाको स्मरण उनले नयाँ पत्रिकाका श्रीलोचन राजोपाध्यायलाई सुनाए :

मैले इमानदारपूर्वक र मिहिनेतपूर्वक श्रीलंकामा भएको १०औँ साग गेममा दुई स्वर्ण जितेको थिएँ । एकै संस्करणमा एथलेटिक्स विधामा दुई स्वर्ण जित्ने त्यसवेला मैले एक्लो नेपाली खेलाडीका रूपमा इतिहास बनाएको थिएँ । कोलम्बोको ट्र्याकमा पाँच हजार र १० हजार मिटर दौडमा सबैलाई आश्चर्यमा पार्दै स्वर्ण चुमेको थिएँ । सागमा इतिहास रचेपछि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा खुबै चर्चा कमाइयो । कोलम्बोबाट फर्किँदा विभिन्न क्षेत्रबाट सम्मान थापेँ । दमौलीमा सम्मान कार्यक्रम सकेर साँझ काठमाडौं फर्किरहेको थिएँ । बीचबाटोमा मिडियाकर्मीले मसँग यस्तो प्रश्न गर्नुभयो । कस्तो हावादारी प्रश्न गरेको होला ? जुन कल्पनाविपरीतको उहाँले प्रश्न राख्नुभएको थियो, ‘हजुरलाई थाहा छ । तपाईँ डोपिङ टेस्टमा असफल हुनुभयो नि ।’ 

मैले उल्टै प्रश्न राखेँ, ‘हैन तपाईँले के भन्नुभएको हो, यस्तो नि हुन्छ र ?’ आधिकारिक रूपमा सम्बन्धित निकायका एकजनाले पनि मलाई ‘राजेन्द्र तिमी डोपिङमा असफल भयौ है’ भन्दै जानकारी दिएका थिएनन् । दमौलीदेखि काठमाडौंसम्मको यात्रामा विभिन्न कुरा खेलिरहे । यो के भएको होला ? मैले प्रतिबन्धित औषधि सेवन गरी स्वर्ण जितेको पक्कै थिएन । वर्षौँदेखिको मिहिनेतको प्रतिफल कोलम्बो साग थियो । काठमाडौं आउँदा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्मा ठूलै पत्रकार सम्मेलन आयोजनाको तयारी भइरहेको थियो । अच्चम के छ भने डोपिङको नतिजा २४ घण्टाभित्र आउने गर्छ । मेरो हकमा दुई महिनापछि नतिजा आएको थियो, जसमाथि आरोप वा दोषी देखाइएको छ । ती व्यक्तिलाई केही जानकारी नदिई पत्रकार सम्मेलन हुँदै थियो । 

फेरि डोपिङ टेस्टमा असफल हुनु संसारभरि कुनै नौलो थिएन । तर, नेपालमा मेरो हक तत्कालका पदाधिकारीले ठूलै स्क्यान्डलका रूपमा लिए । यसअघि पनि नेपालमा डोपिङमा असफल खेलाडीको चर्चा हुने गरेको थियो । उनीहरूको नाम गोप्य र मिडियामा खासै बाहिर ल्याइएन । मेरो हकमा किन यस्तो भयो भन्ने प्रश्न अझै पनि छ । डोपिङमा असफल खेलाडी भनेर नजिकका साथीहरू, खेलका पदाधिकारी तथा आफ्नै विभाग आर्मीका केही साथीहरूले मप्रति व्यवहार र हेराइ एकाएक परिवर्तन गरेका थिए । उनीहरूको बडी ल्यांग्वेजअनुसार राजेन्द्र भण्डारीले ठूलै पाप गरेको र देशको इज्जत बिगारेको जस्तो थियो । त्यसवेला मैले यस्तै मानसिक तनावको सामना गरेको थिएँ । आर्मीकै सुरक्षामा राखेपले गठन गरेको छानबिन कमिटीमा कैयौँ दिन सफाइ दिन पुगेको थिएँ । त्यहाँ धेरैपटक टर्चर खप्नुपरेको थियो । 

तत्काल आर्मीका प्रधानसेनापति रुकमांगद कटवालले मलाई साथ दिनुभएको थियो । जब प्रधानसेनापति मेरो अधिकारका लागि उभिनुभयो, आर्मीभित्र खासै समस्या भएन । जति पनि आए, राखेपको परिसरभित्र नै थियो । अहिले म जुन स्थानमा छु, उहाँकै कारण हो । यदि त्यसवेला मलाई उहाँले हौसला, आत्मविश्वास र लड्न सक्ने क्षमतामा विकास नगर्नुभएको भए, सम्भवतः आज म यो स्थानमा हुने थिइनँ । यसकारण म आजको दिनसम्म पनि उहाँलाई भगवान्कै रूपमा लिने गर्छु ।

स्वर्ण जितेपछि मात्रै रंगशालामा टेक्ने घोषणा गरेँ
करिअरमा मैले नखाएको विष लाग्यो । छानबिन कमिटीमा जति सफाइ दिँदा पनि मैले थाहा पाएरै प्रतिबन्धित औषधि सेवन गरेको जस्तो बुझाइ थियो । कारबाहीस्वरूप ममाथि दुई वर्षको प्रतिबन्ध लगाइयो । वास्तवमा म कसैको षड्यन्त्रमा सिकार भएँ । तत्काल खेलकुदका सबै निकाय मविरुद्ध नै उभिए । दुई वर्षसम्म खेलकुदमा सहभागी हुन नपाउने प्रतिबन्धको सजाय सुनाइएको थियो । यो घटनाले म झनै बलियो भएर निस्किएँ । म लडेको मान्छु हुँ । नलड्दासम्म व्यक्ति उठ्न सक्दैनन् । चोटैचोटले लडेको मान्छे म परेँ । अब यसरी उठनुपर्छ कि करिअरमा लागेको दाग र गुमेको सबै साख फिर्ता गर्नुपर्छ । यस्तै दृढ संकल्पका साथ दुई वर्ष मैले मिहिनेत गरेँ । 

यतिसम्म रह्यो कि ममाथिको कलंक हट्दैन र आगामी सागमा स्वर्ण पदक जित्दैन भन्ने नै भयो । त्यसवेलासम्म दशरथ रंगशालामा पाइला नराख्ने घोषणा नै गरेँ । यो भनिरहँदा धेरैजसोले ‘राजेन्द्र भण्डारी बौलाएछन्’ सम्म भने । एक किसिमले यो घमन्ड नै थियो । फेरि अरूबाट हुँदैन । जे गर्नुपर्छ एक्लै गर्नुपर्छ । किनभने खेल क्षेत्रमा अप्ठ्यारोमा परेको समयमा सहयोग र आत्मविश्वास बढाउने काम हुँदैन । दुई वर्ष खेलकुद क्षेत्रमा मात्र प्रतिबन्धमा परेको थिएँ । आर्मीभित्र ममाथि केही प्रतिबन्ध थिएन । यो समयलाई भरपूर प्रयोग गरेँ । जसरी पनि बंगलादेशमा हुने सागमा स्वर्ण जित्नुपर्छ भनी लागिरहेँ । संयोग मान्नुपर्छ, दुई वर्षको प्रतिबन्धमा शान्ति सेनाको टोलीमा थिएँ । फेरि तनहँुमा जन्मेको मान्छे काठमाडौंमा घर बनाउनुपर्ने अर्को संकल्प थियो । प्रतिबन्धको समयमै घर बनाउन सुरु भएको थियो । त्यसवेला शून्य लेभलमा पुगेको व्यक्ति वा खेलाडी कसरी फेरि माथि उठ्न सकिन्छ भन्ने ज्ञान दिने किताब मात्र पढेर बसँे । यी विभिन्न पक्षका कारण मलाई कमब्याक गर्न सजिलो भएको थियो ।

फुल म्याराथनबाट कमब्याक गरेँ
एकदम पिक समयमा रहँदा प्रतिबन्ध परेको थिएँ । त्यसवेला घुँडासमेत नचल्ने रहेछ । खासमा म छोटो दूरीको धावक हुँ । तर, मैले एथलेटिक्सको दोस्रो इनिङ्स फुल म्याराथनबाट कमब्याक गरेँ । फुकुवा भएपछि पाँच हजारबाट पुनः करिअर सुरु गर्ने योजना थियो । यसबीचमा यो विधाका कुनै प्रतियोगिता भएनन् । सीधै फुल म्याराथनमै होमिएँ । सन् २००६ को कोलम्बो सागमै रजत जितेका अर्जुन बस्नेतलाई काठमाडौं म्याराथनमा पछि पारेँ । मैले सोचेको जस्तो भयो । पहिलो पाइलामै पहिलो भएँ । यसलाई मैले उत्कृष्ट पुनरागमन भएको मान्छु । यस सफलतापछि सागमा स्वर्ण जित्न सक्ने हिम्मत बढ्यो । काठमाडौं म्याराथनको विजेता धनराशि पाँच हजार डलर थियो । मेरो ध्यान पाँच हजार डलरमाथि थियो । यसको कारण थियो । त्यही समयमै मेरो घर बनिरहेको थियो । प्रतियोतिगा जित्दा घर बनाउन आर्थिक सहयोग हुने पक्कै थियो । सोचेजस्तै भयो । 

केही समयपछि डाबरले आयोजना गरेको रियल म्याराथन भयो । यसमा पनि म पहिलो भएँ । यी दुई प्रतियोगितामा पहिलो भएपछि अब ढाकामा ममाथिको दाग मेटाउन सक्ने शतप्रतिशत दाबी गर्न सक्ने आधार बनेको थियो । त्यही प्रतियोगिताबाट ११औँ सागका लागि छनोट भएँ । प्रतिबन्धपछिको पहिलो र दोस्रो प्रयासमै स्वर्ण हात पारेपछि निकै खुसी भएँ । यद्यपि, यसमा पूर्ण सन्तुष्ट थिइनँ । मलाई जसरी पनि दाग मेटाउनु थियो । त्यो नेपालमा नभएर विदेशी भूमिमा थियो । 

फुल म्याराथनमा आफ्नो कमजोरी र बलियो पक्षको विश्लेषण गर्ने अवसर पाएँ । कुन वलामा स्पिड बढाउनुपर्ने, घटाउनुपर्ने र कुन प्वाइन्टमा पुग्दा रिकभरी लिनेजस्तो महŒवपूर्ण प्रावधिक पक्ष विश्लेषण गरेँ । यसबाट मलाई ढाकामा दौडिन सहज भएको थियो । मेरो लक्ष्य सागमा वैकुण्ठ मानन्धर दाइले राख्नुभएको रेकर्ड तोड्नु पनि थियो । यही लक्ष्यका साथ ढाकामा भएको सागमा सहभागी हुन पुगेँ ।

तीन किलोमिटर दूरी छोटो
ढाकामा मुख्य प्रतिस्पर्धाको अघिल्लो दिन एउटा गज्जबको सपना देखेँ । एउटा पहाडको टुप्पोमा केही व्यक्तिहरू उभिरहेका थिए । म दौडिरहेको थिएँ । पहाडको टुप्पोमा पुग्दा त्यहाँ रहेका व्यक्तिहरू मलाई देख्दा जिल्ल परेका थिए । उनीहरूको बोली नै बन्द भयो । सम्भवतः मैले स्वर्ण जित्दा यस्तै दृश्य नेपालमा पाउने आशा गरेँ । दौडमा भारत र श्रीलंकाका खेलाडी असाध्यै राम्रा थिए । उनीहरूको टाइमिङ दुई घण्टा १८ मिनेट र दुई घण्टा १७ मिनेटको थियो । मेरो भन्दा विपक्षीहरूको टाइमिङ राम्रो रहँदा पनि जसरी पनि पहिलो हुनुपर्छ भन्ने विचार आइरह्यो । 

फुल म्याराथनका क्रममा धेरै पक्षमा होस पुर्याउनुपर्छ । सँगै दौडिरहेका खेलाडीको नियत खराब हुँदा पछाडि पर्न सकिन्छ । विभिन्न स्थानमा पानी खाने जक्सन हुन्छन् । त्यो जक्सनमा अगाडिका खेलाडीले जानाजान पानीको बोतल भुइँमा खसाल्न सक्छन् । पछाडि परेका खेलाडीले बोतल उठाएर पानी पिउँदासम्म समय आफ्नो हातबाट गइसकेको हुन्छ । म्याराथनमा प्रत्येक मिनेट र सेकेन्डको हिसाब–किताब राख्नुपर्छ । श्रीलंकाली र भारतीय खेलाडीविरुद्ध स्पिड लिने र घटाउने काम गरेको थिएँ । यहाँसम्म उनीहरूसँगै ३२ किमिसम्म सँगै दौडिने । अनि ३९ किमि पुग्दा स्पिड लिनुपर्ने रणनीति बनाएँ । एक फन्को लगाउँदा मैले फिनिसिङ लाइन देखेँ ।  

त्यसैवेला मलाई लागेको थियो, यहाँ कम्तीमा तीन किलोमिटर दूरी कम छ । मेरो आफ्नो घडीमा दौड पूरा गर्दा एक घण्टा ५९ मिनेट मात्र देखाएको थियो । एक किसिमले यो विश्व रेकर्ड थियो । म्याराथनको विश्व रेकर्ड दुई घण्टा दुई मिनेटको थियो । त्यहाँको स्पोट्र्स च्यानल र अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले नेपालका धावकले विश्व रेकर्ड राखेको हेडलाइन र समाचार बजाइसकेका थिए । पछि आयोजकले आफ्नो गल्ती सच्याउन र गुपचुप राख्न एकैपटक मेडल सेरोमनी राख्यो । ४२ किलोमिटर नै रहँदा मैले वैकुण्ठ दाइको रेकर्ड सायद तोड्थेँ ।

स्वर्णपछि व्यवहार फरक पाएँ
दुई वर्ष प्रतिबन्धमा रहँदा आगामी सागमा स्वर्ण नजितेसम्म दशरथ रंगशालामा पाइला नटेक्ने घोेषणा गरेको थिएँ । त्यसबेला धेरैले ‘राजेन्द्र भण्डारी पागल भयो’ सम्म भनेका थिए । मैले सन् २०१०को सागमा स्वर्ण चुम्दै आफूमाथि लागेको दाग मेटाउँदै रंगशालामा पाइला राखे । म एकपटक नराम्रोसँग लडेको मान्छे हुँ । सेनामा जागिर नभएको भएँ, सायद जे पनि नराम्रो घटना हुन सक्थ्यो । त्यस किसिमको अपमान सामना गर्दा जे पनि गर्न सक्छन् । अब मैले कसैसँग शिर निहुर्याएर हिँड्नुपर्ने अवस्था छैन । भनिन्छ, शक्तिको पूजा सबैले गर्छन् । मैले स्वर्ण पदक जितेँ, मप्रतिको हेराइ र व्यवहार परिवर्तन भयो । हिजोको दिनमा गाली र बेइज्जत गर्ने समूहले आजका दिनमा सम्मान गर्न थाले । डोपिङ काण्डमा नमुछेको भए म आजको दिनमा एसियाडमा एक पदक विजेता खेलाडीका रूपमा परिचित हुन्थँे होला । एक खेलाडीका रूपमा मैले नगरेको गल्तीको सजाय पाएँ ।