सुदिप्तो सेनद्वारा निर्देशित ‘द केरला स्टोरी’ चलचित्रमा सुनौलो किनारा भएको सेतो साडीमा सजिएर कथकली नर्तकीसँग जब प्रमुख पात्र शालिनी उन्निकृष्णन (अदाह शर्मा) हिँड्छिन्, तब केरला राज्य नै पुगेको जस्तो लाग्छ । पर्यटक लोभ्याउने ब्रोसरमा देखिने यस्तो दृश्य यस क्षेत्रकै मौलिक मलयालम चलचित्रमा देखिँदैन । तर, यहाँ देखाइएको छ किनभने द केरला स्टोरीको उद्देश्य भनेकै केरलाबाहिरका हिन्दीभाषीलाई ‘देवताको यो मुलुक’ गलत देवताको हातमा गइरहेको देखाउनु न हो ।
द केरला स्टोरीले केरलाका हिन्दू र इसाई महिलालाई मुसलमान पुरुषबाट हुने सम्भावित गर्भाधान एवं सिरियामा हुने तस्करीबाट जोगाउने शौर्यपूर्ण अभिभारा बोकेको छ । दिल्ली आधारित स्टार्ट न्युज ग्लोबलले जारी गरेको एक रिपोर्टमा तीन मलयाली महिलालाई भारतीय अधिकारीले आतंककारी संगठन आइएसको सम्बन्धलाई लिएर सोधपुछ गरेका थिए । यिनले आ–आफ्ना श्रीमान् र एक समूहसँग आइएसमा भर्ती हुन भारत छाडेका थिए । यस परिघटनालाई ‘रचनात्मक’ स्वतन्त्रताका नाममा चलचित्रमा उतारिएको छ ।
चलचित्र रिलिज हुनुअघि प्रोमोमा केरलाका ‘३२ हजार’ महिलालाई झुक्याएर आइएसमा भर्ती गराएको दाबी गरिएको थियो । जब यो संख्यामा तथ्यजाँच भयो, तब चलचित्रका निर्माताले संख्या ‘तीन’मा झारेका थिए । तर, चलचित्रमा काल्पनिक ‘३२ हजार’भन्दा बढी अर्थात् ‘५० हजार’ महिला आइएसको चंगुलमा परेको अनौपचारिक आँकडाको पनि दाबी गरिएको छ ।
शालिनी उन्निकृष्णन केरलाको हिन्दू बाहुल्य थिरुवनन्तपुरमको एक हिन्दू परिवारकी युवती हुन् । उनी नर्सिङ पढ्न चाहना पूरा गर्न खराब भनिएको मुसलमान बस्तीमा सञ्चालित कलेजमा दाखिला हुन्छिन् । शालिनी सँगसँगै कम्युनिस्ट पिताकी छोरी गीताञ्जली र कोट्ययमकी इसाई युवती निमा नाम गरेका पात्र छन् । यसबाहेक चौथो पात्र असिफा छिन्, जसले उल्लिखित पात्रलाई फसाउने ‘दुष्ट मुसलमान महिला’को भूमिका निर्वाह गरेकी छिन् ।
चलचित्रमा कथा गैररेखीय ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ । शालिनीले कुनैवेला राष्ट्रसंघको बन्दीगृहमा केरकार व्यहोरिरहेकी छिन् भने कुनैवेला उनलाई बलि चढाउन ठिक्क पारिएको पाठोझैँ भलादमी देखाइएको छ । विनाहिच्किचाहट चलचित्रमा शालिनीले दुःसाध्य परिस्थिति व्यहोरेको दृश्य देखाउन चक्कुले गिँडिएको एउटा भेडालाई पर्दामा देखाइएको छ । यसले निःसन्देह प्रतीकात्मक दृश्य देखाउँछ, तर यो प्रतीकले मुसलमान समुदायको राक्षसीकरण गर्छ । र, जब ‘राष्ट्रवाद हराम (अपवित्र) हो मुसलमान तिम्रो पहिचान हो’ लेखिएको पोस्टर दृश्यमा आउँछ, तब निर्देशक सेन खुलमखुला यो चलचित्र नभई गुमराहमा पार्ने नियतले बनाइएको एक प्रोपगन्डा हो भन्ने देखाउँछन् ।
द केरला स्टोरीले महिलाको शरीरलाई रणमैदान बनाएको छ, जहाँ उग्र–पितृसत्तात्मक समाजका परिवार र समुदायका भयलाई खेलाउने उद्देश्य देखिन्छ । चलचित्रमा एक इसाई पुरुषको उग्रवादीकरण भएको र उसले इस्लाम धर्म अँगालेको देखाइएको छ, तर यसो किन र कसरी भयो भनेर चलचित्र बोल्दैन । चलचित्र महिलामा केन्द्रित छ, जहाँ दर्शकको मथिंगल हल्लाउने यौनहिंसाका दृश्य देखाइएका छन् । एक दृश्यमा गर्भवती महिलालाई घोप्टो पारेर टेबुलमा जबर्जस्ती बजारिन्छ र ती महिलाको मुसलमान श्रीमान्ले आफूसँग यौनसम्बन्ध राख्नु तिम्रो कर्तव्य हो भन्दै थर्काउँछ र बलात्कार गर्छ । बलात्कारी श्रीमान्ले लुगा खोलेको, बलात्कृतको सुरवाल झारेकोलगायत दृश्य क्यामेरामा कैद गरिएका छन् । स्मरण रहोस्, भारत यस्तो राज्य हो, जहाँ वैवाहिक बलात्कारलाई अपराध ठह¥याउने कानुनको चर्को विरोध हुने गर्छ ।
‘द केरला स्टोरी’ले महिलाको शरीरलाई रणमैदान बनाएको छ, जहाँ उग्र पितृसत्तात्मक समाजका परिवार र समुदायका भयलाई खेलाउने उद्देश्य देखिन्छ
चलचित्रमा पात्रले धर्मबाहेक संवाद गर्दैनन् । चलचित्रका दृश्यमा देखाइएझैँ कसैले पनि बिफ पराठा (गौमांस परौठा) वा शुद्ध शाकाहारी ‘पाझम पारी’ खाँदैनन् । चलचित्रमा हिन्दू–मुसलमान, मेरो देउता र तेरो देवता झल्काउने दृश्य प्रस्तुत गर्न कुनै कसर बाँकी राखिएको छैन । गीताञ्जलीका कम्युनिस्ट पितालाई दिग्भ्रमित देखाइएको छ । यो चलचित्र द कस्मिर फाइल्सबाट प्रभावित देखिन्छ अर्थात् द केरला स्टोरीमा माक्र्स, लेनिन र स्टालिनको पोस्टर देखाएर ‘पश्चिमा’ विचारबाट टाढा रहन सचेत गरिएको छ ।
विवेक अग्निहोत्रीले वास्तविकताबाट केही घटना ल्याई खतरनाक मनगढन्ते चलचित्र द कस्मिर फाइल्स बनाएका थिए र द केरला स्टोरीले पनि यही सूत्र प्रयोग गरेको छ । समाजमा ध्रुवीकरण निम्त्याउने नियतले चलचित्रलाई ‘नाटकीय’ बनाउने नाममा कथावस्तुलाई बढाइ–चढाइ गरिएको छ र तथ्यसमेत तोडमरोड गरिएको छ । चलचित्रका तीन महिला पात्रलाई क्रूर मुसलमान पुरुषको लाचार सिकारका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ भने अर्कातर्फ ‘मेरो शरीर मेरो अधिकार’को नारा र आइएसको पञ्जाबाट मुक्त महिलाले बुर्का जलाइरहेको ‘नारीवादी भाष्य झल्काउने’ दृश्य देखाइएको छ । तर, ‘महिला सशक्तीकरण’ हिन्दू महिलालाई दायरामा कसरी राख्ने भन्नेमै केन्द्रित छ । चलचित्रले एक अल्पसंख्यक (मुसलमान)विरुद्ध अर्को अल्पसंख्यक (इसाई) लाई चतुरतापूर्वक भिडाएको छ । चलचित्रमा हिन्दू अभिभावकलाई आफ्ना सन्तानलाई धर्मबारे जानकारी र त्यसमा गर्व गर्न नसिकाएको भनेर सूक्ष्म ढंगले आलोचना गरेको छ ।
द केरला स्टोरीले समाज र समुदायभित्रका जटिलतालाई समेट्दैन । उदाहरणका लागि केरलाको कट्टरपन्थी सलाफी अभियानलाई मुसलमान समुदायले नै अस्वीकार गरेका छन् । केरलामा चलचित्रमा देखाएझँै महिला लाचार छैनन्, स्वायत्त हुँदै गएका छन् । यति भन्दै गर्दा धार्मिक आस्थाको अन्धाधुन्ध विस्तारीकरण र कट्टरपन्थलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन र हुँदैन पनि । भारतमा हामी सबैले धार्मिक कट्टरपन्थबारे सोच्नुपर्छ । द केरला स्टोरीले दर्शकलाई यसरी सोच्न दिँदैन ।
(राजेन्द्रन लैंगिकता, संस्कृति र चलचित्र क्षेत्रमा कलम चलाउने लेखक हुन्) द न्युज माइन्युटबाट
