सरकारले घरेलु कामदारका रूपमा महिलालाई वैदेशिक रोजगारीमा जान प्रतिबन्ध गरेका कारण नेपाली महिला झनै जोखिममा परेका छन् । औपचारिक बाटो बन्द भएपछि दलालहरूले अनौपचारिक बाटो हुँदै महिलालाई विदेश पर्याउने हुँदा महिलाहरू आर्थिक, मानसिक र शारीरिक रूपमा शोषणमा पर्र्दै आएका छन् । श्रम मन्त्रालयका अनुसार खाडी तथा मलेसियामा जाने महिला कामदारमध्ये अनौपचारिक माध्यमबाट जाने ९० प्रतिशत छन् ।
मन्त्रालयको अनौपचारिक तथ्यांकअनुसार अवैधानिक बाटो हुँदै खाडी जाने महिलाको संख्या तीनदेखि चार लाख छ । यस्ता कामदारले शीघ्र उद्धार, क्षतिपूर्ति, कल्याणकारी कोष तथा बिमा सुविधा प्राप्त गर्न सक्दैनन् । सरकाले महिलालाई अझै पनि परजीवी मानेका कारण अनौपचारिक बाटो रोज्न बाध्य भएको आप्रवासी महिला कामदार समूहकी अध्यक्ष विजया श्रेष्ठ राईले बताइन् । विदेशी मुलुकमा नेपाली महिला कामदार हिंसामा पर्छन् भन्ने अनुमानका आधारमा सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको उनको भनाइ छ । अपवादका घटनालाई लिएर महिलालाई घरेलु कामदारमा विदेश जान रोक लगाउनु सरकारको अपरिपक्व निर्णय भएको श्रमविज्ञ सरू जोशी बताउँछिन् । ‘यदि समस्या छ भने समाधान पनि छ । त्यसैले सरकारले समस्याको खोजी गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन् ।
सरकारको नीति–निर्माण तहमा पुरुषहरू हाबी भएका कारण पनि महिलाको रोजगारी प्राथमिकतामा नपरेको पौरखी नेपालकी संस्थापक मञ्जु गुरुङको गुनासो छ । ‘पुरुषहरू औपचारिकताका लागि महिलाका समस्याका बारेमा चर्चा मात्रै गर्छन् । तर, समाधान भने गर्दैनन्,’ उनले भनिन् । घरेलु कामदारका रूपमा महिला वैदेशिक रोजगारीमा जाने विषय ६५ वर्षमा पनि सुल्झिएको छैन । ०१४ सालमा महिला वैदेशिक रोजगारीमा जाँदा संरक्षकको सहमति आवश्यक पर्ने सरकारले व्यवस्था गरेको थियो । त्यतिवेला परिवारका पुरुष संरक्षक बसे मात्रै महिलाले विदेश जान पाउँथे । ०५५ सालमा वैदेशिक रोजगारीमा जान सरकारको स्वीकृति अनिवार्य गर्यो । तर, खाडी मुलुकहरूमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगायो । ०५९ सालमा आएर आंशिक फुकुवा गरियो र औपचारिक क्षेत्रमा जान खुला गरियो ।
०६५ सालमा खाडी मुलुकहरू र मलेसियामा महिला कामदारहरू जान प्रतिबन्ध नै लगाइयो । ०६६ सालमा फेरि महिला कामदारलाई घरेलु कामका लागि लेबनान जान रोक लगाइयो । ०६७ सालमा संरक्षणसम्बन्धी नयाँ व्यवस्थासहित महिला कामदारलाई खाडी मुलुक र मलेसिया जान लगाइएको प्रतिबन्ध फुकुवा गरियो । तर, ०६९ सालमा ३० वर्षभन्दा कम उमेरका महिलालाई घरेलु कामका लागि वैदेशिक रोजगारीमा जान प्रतिबन्ध लगाइयो । सो उमेरका महिला परिपक्
नहुने भन्दै सरकारले रोक लगाएको थियो । त्यस्तै, ०७१ सालमा भिसा प्राप्त गरिसकेका बाहेक अन्य सबैलाई घरेलु कामदारका रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा जान पूर्ण रोक लगाइयो । ०७२ सालमा संरक्षक सम्बन्धित नयाँ व्यवस्थासहित घरेलु कामदारका रूपमा विदेश जान महिला कामदारलाई लगाइएको प्रतिबन्ध फुकुवा गरी २४ वर्षको बन्देज लगाइयो ।
०७४ सालमा घरेलु कामदारका रूपमा खाडी मुलुकहरू जान महिलालाई प्रतिबन्ध लगाइयो । ०७७ सालमा उद्योग तथा वाणिज्य र श्रम तथा उपभोक्ता समितिले सरकारलाई प्रतिबन्ध फुकुवा गर्न सुझाव दियो । तर, ०७८ सालमा पुनः श्रम स्वीकृति लिएर वैदेशिक रोजगारमा जान घरेलु कामदारलाई फुकुवा गरियो । तर, विदेश फर्कन सुनिश्चित नभएका महिला कामदार वर्षौँदेखि आफ्ना परिवारसँग भेट गर्न भने पाएका छैनन् । श्रम मन्त्रालयका सचिव एकनारायण अर्यालले भने घरेलु महिला कामदारका विषयमा मन्त्रालयले सरोकारवालासँग सुझाव लिइरहेको बताए । ‘यस विषयमा हामी निरन्तर छलफल गरेका छौँ । तर, तत्काल महिलालाई घरेलु कामदारमा जान भने खुला गर्नेछैनौँ,’ उनले भने ।
