चक्रपथ दोस्रो खण्ड विस्तार प्रक्रिया अघि बढाउने बाटो खुलेको छ । सरकारले काठमाडौं चक्रपथको दोस्रो खण्ड अर्थात् कलंकी–वसुन्धराको निर्माणमा चीनलाई सबै प्रकृतिको करमा छुट दिने निर्णय भएसँगै विस्तार प्रक्रिया अघि बढ्ने बाटो खुलेको हो । मंगलबारको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले कर छुट दिने निर्णय गरेको हो । अर्थ मन्त्रालयको सहमति र भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयको प्रस्तावमा सरकारले यस्तो निर्णय गरेको हो । ‘चीनको अनुदान सहयोगमा निर्माण तथा स्तरोन्नति हुने कलंकीदेखि वसुन्धरासम्मको काठमाडौं चक्रपथ सुधार आयोजना कार्यान्वयन सम्झौतामा उल्लिखित विषयमा कर छुट दिने’ मन्त्रिपरिषद्को निर्णयमा भनिएको छ ।
दोस्रो खण्डको निर्माणका लागि छनोट हुने ठेकेदार कम्पनीले यो सुविधा पाउनेछ । निर्माणका क्रममा आवश्यक पर्ने सामानको आयात र आन्तरिक खरिदमा कर छुट दिइनेछ । चिनियाँ अनुदानमै बनेको चक्रपथको विस्तार पनि चीनकै आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा हुँदै छ । त्यसमा सरकारले पहिलो खण्ड कोटेश्वर–एकान्तकुना–कलंकीमा जस्तै दोस्रो खण्डको विस्तारमा पनि सबै प्रकृतिको कर छुट दिइने भएको छ । योसँगै अब चक्रपथ निर्माणको थप प्रक्रिया अघि बढ्नेछ । अब नेपाल र चीनबिच ‘कार्यान्वयन सम्झौता’ हुनेछ । नेपालको तर्फबाट भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका सहसचिवले हस्ताक्षर गर्नेछन् ।
त्यसपछि चीनले परियोजनाको डिपिआर र बिड डकुमेन्ट सडक विभागमा पेस गर्नेछ । विभागले त्यो स्वीकृत गरेपछि चीन आफैँले ठेकेदार कम्पनी छनोट गरेर पठाउनेछ । त्यसपछि नेपालले चीनलाई साइट पनि हस्तान्तरण गर्नुपर्नेछ । त्यसपछि निर्माण कम्पनीले भौतिक निर्माणकै काम सुरु गर्नेछ ।चीनसँग ‘कार्यान्वयन सम्झौता’ गर्नुपर्ने प्रक्रिया पूरा नगर्दा चक्रपथ दोस्रो खण्डको काम रोकिएको थियो । यो प्रक्रिया पूरा नहुँदा चिनियाँ पक्ष काममा आउन सकेको छैन । चीनले तयार गरिसकेको यसको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) पनि बुझाएको छैन । अब सम्झौता भएपछि चीनले डिपिआर र बिड डकुमेन्ट बुझाउनेछ ।
चीनको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा बन्ने यो परियोजना सात वर्षदेखि अलपत्र थियो । सोही क्रममा पछिल्लोपटक ६ भदौ ०८१ मा ८.२ किलोमिटर लामो उक्त सडक खण्ड विस्तार गर्न चीन र नेपालबिच सम्झौता भएको थियो । त्यसपछि चीनको सिसिसिसी फस्र्ट हाइवे कन्सल्ट्यान्ट्स कम्पनी लिमिटेडले परियोजनाको डिपिआर बनाउने प्रक्रिया अघि बढाएको थियो । यसका लागि उक्त कम्पनी गत वैशाखदेखि फिल्डमा थियो । उक्त कम्पनीले परियोजनाको डिपिआर तयार गरिसकेको छ । कार्यान्वयन सम्झौता गरेपछि डिपिआर बुझाउने चीनको तयारी छ । डिपिआर सडक विभागबाट स्वीकृति भएपछि काम सुरु गर्ने चीनको योजना छ । त्यसका लागि चीन आफैँले छिटो कार्यान्वयन सम्झौता गर्न दबाब दिइरहेको छ ।
चीनकै अनुदानमा सन् १९७७ मा २७ किलोमिटर लामो चक्रपथ निर्माण गरिएको थियो । त्यसलाई चीनकै अनुदानमा विस्तार गर्ने गरी पहिले नै द्विपक्षीय सम्झौता भएको थियो । सोहीअनुसार चीनले पहिलो चरणमा चक्रपथको कोटेश्वर–सातदोबाटो–एकान्तकुना–कलंकी खण्डको विस्तार गर्ने काम ०७५ मै सम्पन्न गरिसकेको छ । त्यसलगत्तै दोस्रो खण्ड विस्तार गर्ने गरी २०७५ मै नेपाल र चीनबिच सम्झौता भएको थियो । दोस्रो चरणमा कलंकी–धोबीखोला खण्ड (११.६ किलोमिटर) विस्तार गर्ने भनिएको थियो । तर, नारायण गोपाल चोकदेखि धोबीखोलासम्म साइट क्लियरेन्स हुन नसकेपछि चीनले कलंकी–वसुन्धरा खण्ड (८.२ किलोमिटर) मात्रै विस्तार गर्दै छ ।
के–के बन्दै छन् दोस्रो खण्डमा ?
सडक विभागका अनुसार दोस्र्रो खण्डमा चारवटा यात्रु हिँड्ने आकाशे पुल बन्नेछन् । १३ वटा कल्भर्ट, एउटा सानो पुल, एउटा रुट परिवर्तन (चोक), ११ वटा बस स्टप हुनेछन् ।
परियोजनामा चीन खर्च गर्दै छ १२ अर्ब
परियोजना निर्माणमा चीनले झन्डै १२ अर्ब खर्च गर्नेछ । यद्यपि, यो डिपिआर स्वीकृति भएपछि टुंगो लाग्नेछ । चीनले यसअघि बुझाएको टेक्निकल कन्फर्मेसन’ परियोजनाको लागत ५६ करोड ७१ लाख चिनियाँ युयान (आरएमबी) लागत छ । बुधबारको विनिमय दर (प्रति युयान २१.११ रुपैयाँ) अनुसार यो ११ अर्ब
९७ करोड २१ लाख रुपैयाँ हो ।
प्रतिघन्टा ५० किमिको स्पिड
परियोजनाको डिजाइन स्पिड भने प्रतिघण्टा ५० किमि रहेको छ । पहिलो खण्डको डिजाइन पनि यहीअनुसार रहेको छ ।
विष्णुमतीमा ओभरपास र एक भ्यायडक्ट
नयाँ बसपार्कसँग जोडिएको विष्णुमती नदीमा पाँच सय ६० मिटर लामो भ्यायडक्ट बनाउने प्रस्ताव गरिएको छ । सम्भवतः नेपालको सडकमा यो नै पहिलो भ्यायडक्ट हुनेछ । यसैगरी, सोही ठाउँमा दायाँबायाँ ओभरपास बनाइनेछ । चक्रपथबाट सीधै बसपार्क छिर्नसमेत प्रयोग गर्ने गरी यी संरचना बनाउने प्रस्ताव छ ।
विष्णुमती खण्डमा बन्दै छ दुई ओभरपास र भ्यायडक्ट
चीनले १२ अर्ब रुपैयाँ खर्च गर्ने प्रारम्भिक अनुमान
अबको ६ देखि एक वर्षमा निर्माण सुरु हुने र निर्माण सुरु भएको चार वर्षमा काम सम्पन्न हुने बताइएको छ । सडक विभागका उपमहानिर्देशक अर्जुनप्रसाद अर्यालले अब चीनसँग एक महिनामा कार्यान्वयन सम्झौता हुने बताए । ‘मन्त्रिपरिषद्को निर्णयसँगै अब चीनसँग कार्यान्वयन सम्झौता गर्नेछौँ । त्यसपछि चीनले डिपिआर र बिड डकुमेन्ट बुझाउनेछ । विभागबाट त्यो स्वीकृति भएपछि चीनले ठेकेदार कम्पनी छनोट गरेर पठाउनेछ,’ उनले भने, ‘त्यसपछि हामीले साइट हस्तान्तरण गर्नेछौँ । अनि काम सुरु हुनेछ ।’
चीनको सहरी सडक स्ट्यान्डर्डमा कस्तो बन्दै छ दोस्रो खण्ड ?
चीनले डिजाइनको प्रारम्भिक अवधारणा अर्थात् ‘टेक्निकल कन्फर्मेसन’ यसअघि नै पठाएको थियो । त्योअनुसार पहिलो खण्डको भन्दा फरक डिजाइनमा दोस्रो खण्डको विस्तार गरिँदै छ । चक्रपथ विस्तारको पहिलो (कलंकी–एकान्तकुना–कलंकी) खण्डमा कुल आठ लेनको सडक छ । त्यसमा बिचमा दुई–दुई लेनको मुख्य सडक र दायाँ–बायाँ दुई–दुई लेनको सर्भिस लेन छ । साथै, मेन लेन र सर्भिस लेनको बिचमा फुटपाथ छ । दोस्रो खण्ड त्योभन्दा फरक बनाउने गरी यसअघि नै डिजाइनको प्रारम्भिक अवधारणा आएको थियो । चीनको सहरी सडकको स्ट्यान्डर्डमा यो परियोजना बनाउने भनिएको छ । दोस्रो खण्डको चौडाइ ६२ मिटर हुनेछ । त्यसमा बिचका ३७.५ मिटरमा मुख्य संरचना बन्नेछन् ।
बिचमा तीन मिटरको सेन्टर मिडियन (बिचमा खाली ठाउँ) राखिनेछ । सोही मिडियनको दायाँबायाँ चार–चार लेनको मुख्य सडक बनाइनेछ । एउटा लेनको चौडाइ ३.५ मिटरको दरमा दुवैतर्फ १४–१४ मिटरको सडक हुनेछ । लेन र डिभाइडर छुट्याउँदा दुवैतर्फ थप ०.५–०.५ मिटर खण्ड प्रयोग हुनेछ । यसैगरी, दुवैतर्फ २.७५–२.७५ मिटरको फुटपाथ बनाइनेछ । फुटपाथको दायाँबायाँ १.१५–१.१५ मिटरको ग्रिन बेल्ट (हरियाली क्षेत्र) बनाइनेछ । हरियाली क्षेत्रपछि दुवै साइटमा ६–६ मिटरको सर्भिस लेन बनाइनेछ । सर्भिस लेनपछि दुवै साइटमा थप पाँच–पाँच फिटको फुटपाथ बनाइनेछ । मेन लेनसँग जोडिएको फुटपाथबाहिरको संरचना कसले बनाउने भन्ने विषयमा सम्झौता हुन बाँकी छ ।
