कांग्रेस–नेकपा एमाले गठबन्धनको सरकार गठन (१७ असार)देखि निरन्तर उकालो लागेको सेयर बजारमापक नेप्से परिसूचक २८औँ दिन (आइतबार) एकै दिन बजार ११३.४२ अंकले बढेको छ । राष्ट्र बैंकले शुक्रबार मौद्रिक नीति सार्वजनिक गरेपछि खुलेको बजार ४.४१ प्रतिशतको उच्च दरले बढेर नेप्से परिसूचक २६८१.५६ विन्दुमा रोकिएको हो ।
कारोबार सुरु भएको एक मिनेट ३१ सेकेन्डमा परिसूचक ४ प्रतिशतले बढेर कारोबार २० मिनेटका लागि बन्द भएको थियो । त्यस्तै, दोस्रोपटक कारोबार सुरु भएको एक मिनेटभित्रै परिसूचक थप १ प्रतिशत विन्दुले बढेर ४० मिनेटका लागि कारोबार स्थगित भएको थियो ।
आइतबार भएको वृद्धिलाई सरोकारवालाले शुक्रबार सार्वजनिक भएको मौद्रिक नीतिलाई कारण मानेका छन् । चालू आर्थिक वर्ष ०८१÷८२ को मौद्रिक नीति सार्वजनिक गर्दा गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले सेयर बजारलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न नखोजेको स्पष्टीकरण दिएका थिए । उनले भनेका थिए, ‘हामीले सेयर बजारलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न खोजेका होइनौँ । हामीले बैंकबाट जाने कर्जालाई मात्रै हेर्न खोजेका हौँ । बैंकका आफ्ना सीमा छन् । कर्पाेरेट क्षेत्रले लिने कर्जाको सीमा मात्रै हटाएका हौँ । व्यक्तिगतको यथावत् छ । हाम्रो पुँजी बजार अपरिपक्व छ । यसमा सतर्क हुनुपर्छ ।’
नेप्सेका अनुसार आइतबार १५ अर्ब ८१ करोड ५ लाख ९६ हजार दुई सय ३५ रुपैयाँबराबरको कारोबार भएको छ । जसमा सबैभन्दा बढी कुमारी बैंकको ३६ करोड १० लाखको किनबेच भएको छ । त्यस्तै, एनआइसी एसिया बैंकको ३४ करोड ८१ लाखको कारोबार भएको छ । बजारमा २२ कम्पनीको सेयर मूल्य ९ प्रतिशतभन्दा बढी दरले बढेका छन् । त्यसमा पनि १२ कम्पनीको सेयर मूल्य १० प्रतिशतले बढेको छ । जसमा अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूको वर्चस्व छ ।
बैंकिङ समूहमा बहार
सेयर बजारमा प्रभुत्व जमाएको बैंकिङ समूहको परिसूचक ९.८९ प्रतिशतको उच्च दरले बढेको छ । खासगरी पुँजी कोषको चापले कर्जा प्रवाह गर्न नसकेर ६ खर्ब हाराहारीको लगानीयोग्य तरलता थुपारिरहेका बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई मौद्रिक नीतिले सहजता थपिदिएपछि बैंकहरूको वासलात सुध्रिने अपेक्षामा लगानीकर्ता देखिन्छन् । यसको प्रभाव आइतबार नै बैंकिङ समूहमा देखिएको हो ।
मौद्रिक नीतिले बैंक तथा वित्तीय संस्थामा थुप्रिएको लगानीयोग्य पुँजीलाई कर्जामा परिणत गर्ने नीति लिएकाले अर्थतन्त्र चलायमान हुने अपेक्षाले बजार प्रभावित भएको जानकारहरू बताउँछन् । नेपाल बैंकर्स संघका पूर्वअध्यक्ष भुवन दाहालले बैंकहरूलाई पुँजीकोष अनुपातको दबाब कम गरिदिएर कर्जा प्रवाह बढाउने नीति लिएपछि अर्थतन्त्र चलायमान बन्ने अपेक्षा गरिएको बताए । उनले भने, ‘हुन त मौद्रिक नीति आउनुअघि बजार बढिरहेको थियो । अर्थमन्त्री र प्रधानमन्त्री एउटै दलको हुनुभयो । त्यस्तै, महाप्रसाद अधिकारी पनि एमाले नेतृत्वको सरकारबाट नियुक्त हुनुभएको थियो । अब अर्थ मन्त्रालय र राष्ट्र बैंकबीच झैझगडा हुँदैन भन्ने विश्वास बढेको छ ।’
त्यसबाहेक बैंकको नाफा बढ्ने गरी उल्लेख्य सुधार नभएको अवस्थामा बजार बढ्नुपर्ने ठोस कारण नरहेको उनको टिप्पणी छ । उनले भने, ‘सञ्चालन नाफा बढ्ने गरी बैंकले केही गरेको छैन । निजी क्षेत्रका नेतृत्वले मौद्रिक नीतिलाई स्वागत गरेकाले बजारको विश्वास बढेको देखिन्छ, नत्र मौद्रिक नीतिले प्रभाव पार्ने ब्याजदर हो । ब्याजदर पहिलेदेखि नै कम छ ।’
नीरज गिरी, पूर्वकार्यकारी निर्देशक, धितोपत्र बोर्ड
नेप्से परिसूचकमा वृद्धिका कारण मौद्रिक नीतिको प्रभाव पक्कै हो । तर, सेयर बजारलाई लगानीकर्ताको ढंगले हेर्ने हो भने अहिलेको वृद्धि जोखिमपूर्ण देखिन्छ । मौद्रिक नीतिले नियामकीय व्यवस्थामा लचकता देखाउनु सकारात्मक विषय हो । तर, परिपक्व बजारमा यत्तिका भरमा परिसूचक बढ्ने हुँदैन ।
नवप्रवेशीलाई सतर्क रहन आग्रह
अहिलेको बढिरहेको बजारमा साना र नवप्रवेशी लगानीकर्ताले सजग भएर लगानी गर्नुपर्ने बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा. नवराज अधिकारीले बताए । उनले भने, ‘यस्तो समयमा सेयर बजारका खेलाडीले चलखेल गर्ने जोखिम हुन्छ । आमलगानीकर्ता संयमित हुनुपर्छ । बजार चार हजार विन्दुसम्म पुग्छ भन्ने हौवा पिटाएर साना र नवप्रवेशी लगानीकर्ता डुबाउन खोज्ने पनि सक्रिय हुन सक्छन् । कम्पनीहरूको अवस्था बुझेर मात्रै लगानी गर्नुपर्छ ।’
बोर्डका पूर्वकार्यकारी निर्देशक नीरज गिरीले अहिले सूचीकृत कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्थामा सुधार नआएको अवस्थामा पनि बजार बढेकाले हौसिएर लगानी गर्न नहुने बताए । उनले भने, ‘नेप्से परिसूचकमा वृद्धिका कारण मौद्रिक नीतिको प्रभाव पक्कै हो । तर, सेयर बजारलाई लगानीकर्ताको ढंगले हेर्ने हो भने अहिलेको वृद्धि जोखिमपूर्ण देखिन्छ । मौद्रिक नीतिले नियामकीय व्यवस्थामा लचकता देखाउनु सकारात्मक विषय हो । तर, परिपक्व बजारमा यत्तिका भरमा परिसूचक बढ्ने हुँदैन ।’
अर्थतन्त्रका सूचकमा उल्लेख्य सुधार नभएको र नेप्सेमा सूचीकृत कम्पनीहरूको नाफा बढेर आकर्षण लाभांश घोषणा नभएको अवस्थामा बढ्दो बजारप्रति सजग हुनुपर्ने उनको तर्क छ । उनले भने, ‘यसरी बजारमा नीतिगत फेरबदल हुँदा प्रभुत्व राख्ने सेयर कारोबारीले हौस्याएर बजार बढाउने र निश्चित नाफा लिएर डम्प गर्ने प्रवृत्ति हुन सक्छ । धितोपत्र बोर्ड यसमा चनाखो हुनुपर्छ । रेलै छुट्लाजसरी सेयर बजारमा हौसिनुपर्ने कारण देखिँदैन । मूलतः पुँजी बजारको मुटु भनेको सूचीकृत कम्पनीहरू नै हुन् । कुन कम्पनीको वित्तीय स्वास्थ्य कस्तो छ, कति प्रतिफल दिन सक्छ हेर्नुपर्छ ।’
