चुनावमा सबैभन्दा ठूलो दल बनेको पार्टी फर फ्रिडमका नेता वाइल्डर्सले भाग लिने सरकारमा युरोपियन युनियनप्रति सन्देहास्पद अडान देखिने
नेदरल्यान्ड्सको चुनावमा गिर्ट वाइल्डर्स नेतृत्वको पार्टी फर फ्रिडम विजयी भएको छ र यसले राजनीतिक संस्थापनलाई ठूलो धक्का दिएको छ । डच इतिहासमा पहिलोपटक राष्ट्रिय संसद्मा उग्र–दक्षिणपन्थी पार्टी सबैभन्दा ठूलो पार्टी बनेको छ । वाइल्डर्स एक सनकी नेता हुन्, जो भड्काउ बयानबाजीका लागि चर्चित छन् । उनी नेदरल्यान्ड्सले युरोपियन युनियन छोड्नुपर्ने बताउँछन् र एकपटक उनले इस्लामलाई ‘फासिस्ट’ धर्मको संज्ञासमेत दिएका थिए । सन् २०१६ को एक सुनुवाइले उनलाई विभेद गर्न उक्साएको आरोपमा दोषी ठहर्याएको थियो, तर उनले यस अपराधका लागि सजाय पाएनन् ।
पूर्वनिर्वाचन सर्वेक्षणले पार्टी फर फ्रिडम प्रमुख पार्टीका रूपमा देखा पर्ने संकेत गरे पनि मूलधारका वाम एवं दक्षिणपन्थी दलसँग कडा प्रतिस्पर्धा गर्ने देखाएको थियो । तर, यी पूर्वानुमान गलत साबित भए, किनभने वाइल्डर्सले अन्ततः संसदीय सिट गणनामा पर्याप्त अग्रता हासिल गरे । तैपनि, उनले साझेदार खोजेर गठबन्धन सरकार बनाउनुपर्नेछ । न्यु सोसल कन्ट्र्याक्ट नाम गरेको एक नयाँ दक्षिणपन्थी पार्टीले पनि पहिलोपटकमै बलियो प्रदर्शन गरेको छ । पार्टी फर फ्रिडमझैँ यसले नेदरल्यान्ड्सको समस्याग्रस्त सार्वजनिक सेवा र किफायती आवासको अभावजस्ता मुद्दाका लागि आप्रवासनलाई दोष दिन्छ । यद्यपि, न्यू सोसल कन्ट्र्याक्टका नेता (पहिले मध्यम–दक्षिणपन्थी क्रिस्टियन डेमोक्य्राटिक पार्टीका पूर्व सांसद) पिटर ओम्जिग्ट वाइल्डर्सको उत्तेजक एवं भड्काउ भाषणप्रति आलोचनात्मक दृष्टिकोण राख्छन् । यसका बाबजुद वाइल्डर्ससँग गठबन्धन बनाउन ओम्जिग्ट नै उपयुक्त पात्र देखिन्छन् ।
यसबाहेक अहिले सत्ताबाहिर रहेका प्रधानमन्त्री मार्क रुटको नेतृत्वमा रहेको पार्टी पनि गठबन्धनमा जोडिन सक्छ । तर, साझेदारीको सम्भाव्यता निर्धारण गर्न समय लाग्नेछ । नेदरल्यान्ड्समा गठबन्धन बनाउन महिनौँ लाग्छ । वाइल्डर्सको व्यक्तिगत छविका कारण गठबन्धन बन्ने प्रक्रिया थप जटिल हुनेछ । वाइल्डर्ससँग सबैभन्दा बढी सिट भए पनि धेरै वर्षदेखि विवादित छविका कारण उनी प्रधानमन्त्रीको भूमिकामा अयोग्य ठहरिन सक्छन् ।
यदि गठबन्धन बन्यो भने पनि युरोपियन युनियनमा नेदरल्यान्ड्सको स्थितिबारे प्रश्न उठ्नेछ । वाइल्डर्स ब्रेक्जिट शैलीको जनमतसंग्रहको वकालत गर्छन् । यस्तो जनमतसंग्रह कार्यान्वयन भएन भने पनि वाइल्डर्सले भाग लिने सरकारमा युरोपियन युनियनप्रति सन्देहास्पद अडान देखिनेछ । यो अवस्थामा युरोपियन युनियनमाथि ठूलो प्रभाव पर्नेछ । युरोपमा उग्र–दक्षिणपन्थी दलले युरोपियन युनियन बहिर्गमनका मामिलामा भिन्न मत राख्ने गरेका छन् । तथापि, युरोपियन युनियन थप घनीभूत अन्तरसरकारी निकायमा रूपान्तरण हुने सम्भावना देखिन्छ । अर्थात् युरोपियन युनियनको ब्रसेल्समा रहेको केन्द्रीकृत शक्ति घट्नेछ ।
वाइल्डर्सले सम्भवतः गत वर्ष इटलीको चुनावी नतिजाबाट केही सिक्नेछन् । सो चुनावमा इटलीमा प्रधानमन्त्रीका रूपमा जर्जिया मेलोनी विजय भएकी थिइन् र मेलोनीसँग वाइल्डर्स वैचारिक रूपमा नजिक छन् । मेलोनीका उग्र–दक्षिणपन्थी ब्रदर्स अफ इटली पार्टी सन् २०२२ को चुनावमा प्रमुख शक्ति बनेको थियो, जसले अन्य दक्षिणपन्थी एवं उग्र–दक्षिणपन्थी पार्टीसँग गठबन्धन बनाएको थियो ।
वाइल्डर्सझैँ मेलोनीलाई राजनीतिक वृत्तमा बाहिरियाका रूपमा हेरिन्थ्यो र उनी लामो समयदेखि राजनीतिक बहसको केन्द्रमा आप्रवासी नै थिइन् । तर, जब उनी सत्तामा पुगिन्, तब उनको उग्र–आप्रवासनविरोधी भाष्य नरम बन्दै गएको छ । पदबहाली भएलगत्तै व्यापारिक समुदायले उनलाई इटलीको श्रमिक संकट समाधान गर्न माग गरेको थियो, अर्थात् थप आप्रवासी श्रमिक बढाउनुपर्ने अवस्था निम्तियो ।
लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्सबाट सारा होबोल्टसँगको सहलेखनमा पोलिटिकल आन्ट्रप्रेनियर्स नामक मेरो पुस्तक प्रकाशित छ । सो पुस्तकमा हामीले शासन प्रक्रियाले राजनीतिक दलमा परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने देखाएका थियौँ । सत्ताबाहिर रहँदा चर्को आलोचक बन्न सजिलो भए पनि सत्तारोहण हुँदा राजनीतिक दल सरकारी नीतिका लागि जवाफदेही हुनुपर्छ । सरकारले निर्णय गर्नुपर्छ, प्रतिस्पर्धात्मक चासोमा विचार गर्नुपर्छ । यसबाहेक बजेट सम्बन्धित प्रावधानले सरकारमा सीमितता ल्याउने गर्छ । अन्य धेरै लोकरिझ्याइँवादी पार्टीका नेताले झैँ मेलोनीले नेतृत्व सम्हालेपछि उनको चर्को दृष्टिकोण साम्य भयो ।
वाइल्डर्सले महत्वपूर्ण रूपमा विचार गर्नुपर्ने विषय भनेको ब्रदर्स अफ इटलीको चुनावी प्रचार र चुनावपछि सरकारमा आउँदा लिएको नीति हो । अर्थात् चुनावी समयमा ब्रदर्स अफ इटलीले युरोपियन युनियनप्रति सन्देह राख्ने नीतिलाई चुनावी वाचाका रूपमा पेस गरेका थिए । यद्यपि अहिले पार्टी युरोपियन युनियनसँग नजिक मात्रै नभई युनियनको आप्रवासन मुद्दामा पनि सहमत भएको छ । मेलोनीले सार्वजनिक रूपमा युरोपियन युनियनका अध्यक्ष उर्सुला भोन डर लेयनसँग निकटता प्रदर्शन गरेकी थिइन् ।
तर, इटलीको अनुभवले अर्को परिदृश्य पनि देखाउँछ, जसले वाइल्डर्सलाई आकर्षित गर्न सक्छ । स्थापित राजनीतिक व्यवस्थालाई चुनौती दिएर लोकप्रियता हासिल गर्ने दलले प्रायः दोहोरो स्थिति कायम गर्ने रणनीति पनि रोज्छन्, अर्थात् आंशिक रूपमा सरकार भित्र र बाहिर रहन खोज्छन् । यसको दृष्टान्त हुन् लेगा पार्टीका नेता माटेओ साल्भिनी । साल्भिनी मेलोनी सरकारका सबैभन्दा साना साझेदार हुन् । साल्भिनी आफ्नो सरकारलाई अप्ठ्यारोमा पारेर भए पनि आफ्नो छविलाई लोकप्रिय बनाइराख्न कुनै कसर बाँकी राख्दैनन् । र, यस्तो सुविधा गठबन्धनको सानो घटकलाई मात्रै हुन्छ, किनभने प्रधानमन्त्रीमाझ अन्य महत्वपूर्ण दबाब आउने गर्छ । यस अर्थमा वाइल्डर्सले साल्भिनीको बाटो पनि रोज्न सक्छन् । जुनसुकै बाटो रोजे पनि वाइल्डर्स यदि सरकारको एक हिस्सा बने भने यो चुनावको नतिजाले निःसन्देह युरोपका बाँकी हिस्सासँग नेदरल्यान्ड्सको सम्बन्धलाई प्रभावित पार्नेछ ।
(भ्राइज इटलीको बोकोनी विश्वविद्यालयकी राजनीतिशास्त्रकी प्राध्यापक हुन्)
द कन्भर्सेसनबाट
