Skip This
Skip This

ट्रम्पको कदमले जन्माएको अन्योल

किमको परमाणु महत्वाकांक्षालाई रोक्ने सन्दर्भमा मात्र ट्रम्प असफल भएका छैनन्, एसियामा अमेरिकाले खेल्दै आएको जबर्जस्त भूमिकाको अवमूल्यन पनि गरेका छन्

२०७५ माघ २९ मंगलबार ०९:२०:००

यही फेब्रुअरी महिनामा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उत्तर कोरियाली सर्वोच्च नेता किम जोङ उनबीच फेरि एकपटक भेटवार्ता हुँदै छ । किमसँगको यस भेटवार्ता दौरान पनि ट्रम्पले किमको उच्च प्रसंशा गर्नेछन् भने किमले परमाणु हतियार त्याग्ने प्रतिबद्धता दोहो¥याउनेछन् । अनि, किमले यो प्रतिबद्धता पूरा गरे किम वंशमाथि सम्पत्तिको वर्षा गरिदिने वाचा ट्रम्पले गर्नेछन् । 

तर, ट्रम्पले गरेको सहज अपेक्षा नैराश्यमा पनि टुंगिन सक्ने खतरा छँदै छ । लामो समयदेखि कायम रहेका आफ्ना गुट सदस्यलाई त्याग्ने, रणनीतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण  मानिएका क्षेत्रबाट अमेरिकी सैन्य बल फिर्ता बोलाउने र व्यापार सम्झौता रद्द गर्ने ट्रम्पका कदमले अमेरिकी गुट राष्ट्र, सेना, कूटनीतिज्ञ तथा केही राजनीतिज्ञलाई समेत चिन्तित बनाएको छ ।

गत जुनमा सिंगापुरमा ट्रम्प र किमबीच भएको शिखर वार्ताको परिणामलाई हेर्दा पनि चिन्तित हुनुपर्ने खास कारण छन् । किमको कोरा प्रतिबद्धतालाई अपरिपक्व तवरबाट ट्रम्पले स्वीकार गर्दा विगत आठ महिनामा दक्षिण कोरिया तथा अन्य क्षेत्रमा रहेको अमेरिकी प्रभाव खस्किएको छ । एकातर्फ, उत्तर कोरियाले अझै पनि उसको ब्यालेस्टिक मिसाइल कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइरहेको छ भने अर्कातर्फ दक्षिण कोरिया र चीनतर्फ किमले हात बढाएर उनको सत्तामाथि अमेरिकाले लगाएको आर्थिक प्रतिबन्धको असर कम गर्न सफल भएका छन् । 

वास्तवमा, किमको परमाणुमहत्वकांक्षालाई रोक्ने सन्दर्भमा मात्र ट्रम्प असफल भएका छैनन्, एसियामा अमेरिकाले खेल्दै आएको जबर्जस्त भूमिकाको अवमूल्यन पनि गरेका छन् । अमेरिकी सेना रहेका जापान तथा अन्य राष्ट्रमाथि उत्तर कोरियाका हतियारले धम्की दिइरहेको समयमा, दक्षिण कोरिया र अन्य मुलुकमा अमेरिकी सेनाको संख्या कटौती गर्ने ट्रम्पको सम्झौताले क्षेत्रीय रणनीतिलाई बदलेको छ । सोध्ने हो भने सम्भवतः टोकियो, सिउल, ताइपेई र दक्षिण पूर्वी एसियाका नेतृत्वहरू ट्रम्पको यस्तो कदमबाट सन्तुष्ट छैनन् । अनि, उत्तर कोरिया र चीनले उनीहरूको आफ्नै क्षेत्रीय महत्वकांक्षा  पूरा गर्न जोडतोडसाथ लागिरहँदा ट्रम्पले अमेरिकी रक्षा प्रतिबद्धतामाथि शंकाको वातावरण सिर्जना गरेका छन् ।

यस्तो समस्याले केही अमेरिकी नीतिनिर्मातालाई चिन्तित बनाएको छ । यसर्थ, ट्रम्प विदेश भ्रमणमा निस्किएको समयमा अमेरिकी उच्च अधिकारीको एउटा वृत्त उनको पछि लाग्ने गरेका छन् । यी उच्च अधिकारीले अमेरिकी गुट सदस्य राष्ट्रलाई विश्वासमा लिने तथा सहयोग गर्ने आश्वासन दिने प्रयास गर्ने गरेका छन् । यद्यपि, उनीहरूले जति नै प्रभावकारी रूपमा गुट सदस्यबीच छलफल गरे पनि ट्रम्पले ध्वस्त बनाएको अमेरिकाको विश्वसनीयतालाई यी अधिकारीले पुनः जागृत गराउन सक्दैनन् ।

गत जुनमा किमसँगको शिखर वार्ताको नै उदाहण लिऊँ । शिखर वार्तादौरान उत्तर कोरिया अब उप्रान्त अमेरिकाका लागि परमाणु खतरा नभएको भनाई ट्रम्पले व्यक्त गरे । सो क्षेत्रमा रहेका जापानजस्तो अमेरिकाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण  गुट सदस्यका लागि यो पक्कै पनि चासोको खबर बन्यो । सो समय किमले अन्तरमहादेशीय परमाणु मिसाइल विकास नगर्ने समहति गरे पनि, अझै पनि जापानमा मार हान्न सक्ने छोटो तथा मध्यम दूरीका हजारौँ मिसाइल उत्तर कोरियासँग छन् । 

उत्तर कोरियाको परम्परागत हतियारले निम्त्याउन सक्ने खतरालाई पनि ट्रम्प प्रशासनले बेवास्ता गरेको छ । दक्षिण कोरियामा अमेरिकी सैन्य अभ्यास रद्द गर्ने ट्रम्पको एकतर्फी निर्णयलाई यस्तो खतरासँग जोडेर हेर्न सकिन्छ । युद्ध रणनीति परिष्कृत गर्न, कार्यगत तथा सांस्कृतिक मुद्दा समाधान गर्न तथा सैन्य क्षमता बलियो बनाउन अमेरिका र दक्षिण कोरियाका लागि सैन्य अभ्यास महत्वपूर्ण पूर्ण छ ।

कोरियाली प्रायद्वीपमा घट्न सक्ने सम्भावित घटनाको सामनाका लागि तयारी गर्न मात्र नभएर जापानको स्वरक्षाका लागि समेत यस्तो सैन्य अभ्यास आवश्यक छ । यस क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी गुट सदस्य राष्ट्रबीचको साझेदारी अमेरिका र दक्षिण कोरियाका लागि जति आवश्यक छ, जापानका लागि पनि उति नै महत्वपूर्ण  छ । त्यसमा पनि जापान र दक्षिण कोरियाको सम्बन्ध चिसिइरहेको अवस्थामा त यस्तो साझेदारीको महत्व अझ धेरै छ । 

किमसँग ट्रम्पको आउँदो शिखर वार्ताबाट जे निष्कर्ष निस्किए पनि अमेरिकी गुट सदस्य राष्ट्रप्रति ट्रम्पले जाहेर गरेको बेवास्ता अमेरिकाका लागि महँगो साबित हुने प्रस्ट छ । प्रभावकारी रक्षात्मक साझेदारी बनाउनका लागि समय र सक्रियता चाहिन्छ । गुट राष्ट्रबीच असमझदारी व्याप्त रहे उच्च प्राथमिकतामा रहेका लक्ष्य प्राप्ति गर्न मुस्किल पर्छ ।

उदाहरणका लागि, तीन वर्षअघि, जापान र दक्षिण कोरियाबीच गुप्तचर डाटा आपसमा आदान–प्रदान गर्न महत्वपूर्ण सम्झौता सफल बनाउन अमेरिकी अधिकारीले सहजकर्ता तथा मध्यस्तकर्ताको भूमिका खेलेका थिए । तर, आजको दिन आइपुग्दा युद्धकालका विषयलाई लिएर जापान र दक्षिण कोरियाको सम्बन्ध झनै खराब भएको छ ।

जापानी गस्ती लडाकु विमानलाई दक्षिण कोरियाली नौसेना जहाजले निशाना बनाएको घटनाले यी दुई देशबीचको पुरानो तिक्तता पुनः एकपटक बल्झाएको छ । तर, दुई देशको सम्बन्ध निरन्तर चिसिइरहेको अवस्थामा पनि अमेरिकाले मध्यस्थकर्ताको भूमिका नखेल्दा जापान र दक्षिण कोरियाबीच सैन्य साझेदारी हुने सम्भावना देखिन्न । बरु, यस घटनामा देखिएको विकासक्रमले दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन जाए इनलार्ई उत्तर कोरिया र चीनको नजिक धकेलिरहेको छ । 

स्टान्डफोर्ड विश्वविद्यालयका डेनियल स्नाइडरका अनुसार यस क्षेत्रबाट अमेरिका बाहिरिने सम्भावनालाई जापानले निकै गम्भीरतासाथ लिएको छ । गुट सदस्य राष्ट्रले उचित भूमिका नखेलेको आरोप ट्रम्पले लगाइरहँदा जापानको दीर्घकालीन रक्षा तथा सुरक्षा नीतिलाई जापानी नेताले पुनर्विचार गरिरहेको भनाइ स्नाइडरको छ । ट्रम्पको धम्कीका कारण कतिपय गुट सदस्य राष्ट्रले विश्वमा अमेरिकाको भूमिका बढाउने ट्रम्पको दाबीमा सहजतापूर्वक लिने प्रयास गरेका छन् । आउँदो पाँच वर्षभित्र एसियामा अमेरिकी उपस्थितिलाई बलियो बनाउन ट्रम्पले सात अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर लगानी गर्ने प्रतिबद्धतासाथ ‘एसिया रिअसुरेन्स इनिसिएटिभ एक्ट’मा हालै मात्र हस्ताक्षर गरेका छन् । तर, यो कार्यक्रम लागू गर्ने सन्दर्भमा ट्रम्प एक्लै हुने सम्भावना देखिएको छ । 

केन्ट ह्यारिङ्टन वरिष्ठ पूर्वसिआइए विश्लेषक हुन् भने जोन वाल्कोट जर्जटाउन युनिभर्सिटीको स्कुल अफ फरेन सर्भिसका प्राध्यापक हुन्) 

ë Project Syndicate 2019

नयाँ पत्रिका र प्रोजेक्ट सिन्डिकेटको सहकार्य