Englishमुख्य समाचारसमाचारदृष्टिकोणफ्रन्ट पेजअर्थअन्तर्वार्तामल्टिमिडियाखेलकुदविश्वकोरोना अपडेटप्रवासकर्नर किकसम्पादकीय१३औँ वार्षिकोत्सव विशेषांकस्वास्थ्य र जीवनशैलीफिचरलाेकसेवाप्रेरक प्रसंग१२औँ वार्षिकोत्सव विशेषांकसप्तरंगटर्निङ प्वाइन्ट्स-२०२०प्रदेशटर्निङ प्वाइन्ट्स-२०१९ब्लग
  • वि.सं २०७७ श्रावण ३० शुक्रबार
  • Friday, 14 August, 2020
रामकृष्ण थापा सिन्धुपाल्चोक
२०७७ असार ३१ बुधबार १३:०६:००
मुख्य समाचार डिजिटल संस्करण

मेलम्ची खानेपानीको सुरुङ परीक्षणका क्रममा फुट्यो, कमसल सिमेन्टको प्रयोग गरिएकाले यस्तो भएको आशंका

रामकृष्ण थापा, सिन्धुपाल्चोक
२०७७ असार ३१ बुधबार १३:०६:००

मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको सुरुङ निर्माणमा मापदण्डविपरीतको सिमेन्ट प्रयोग भएको पाइएको छ । 

सुरुङ निर्माण गर्दा अल्कालीको मात्रा बढी भएको सिमेन्ट प्रयोग गरिएको हो । परीक्षणका लागि सुरुङमा हालेको पानीको दबाब थेग्न नसकेर १७ नं. गेट फुटेपछि यस्ताे आशंका भएको हो । 

गेट फुटेपछि निरीक्षणका लागि मुहानस्थल अम्बाथाङ पुगेर सुरुङ अवलोकन गरेका हेलम्बु गाउँपालिका अध्यक्ष निमाग्याल्जेन शेर्पाले सुरुङको ५० मिटरजति भागमा जताततैबाट पानी चुहिएर बाहिर निस्केको बताए । 

‘भित्री सुरुङ नै कमजोर भएको पाएँ, सुरुवातमै यस्तो छ भोलि त के होला ?’ प्रश्न गर्दै शेर्पाले भने, ‘गेट मात्रै फुटेको होइन, सुरुङ नै भत्केको छ ।’ 

अल्कालीको मात्रा शून्य दशमलव ६ भन्दा तलको सिमेन्ट मात्रै प्रयोग गर्न सकिने इन्जिनियरिङ स्पेसिफिकेसनमा स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ । 

तर, बीचैमा काम छोडेर भागेको इटालियन ठेकेदार कम्पनी कोअपरेटिभ मुरातोरी सिमेन्तेस्टी दी रेभेना (सिएमसी)  ले मापदण्डविपरीत अल्कालीको मात्रा शून्य दशमलव ६ भन्दा माथिको सिमेन्ट सुरुङ निर्माणमा प्रयोग गरेको हो ।

सिएमसीले लामो समयदेखि सुरुङमा अर्घाखाँची सिमेन्ट प्रयोग गऱ्याे । तर, ल्याब टेस्टमा फेल भएपछि सो सिमेन्टलाई रद्द गरेर सगरमाथा सिमेन्ट प्रयोगमा ल्याएको थियो । 

ल्याब टेस्ट गर्दा सगरमाथा सिमेन्टमा अल्कालीको मात्रा शून्य दशमलव ७१ देखिन आएकोले फेरि अर्घाखाँची सिमेन्ट नै प्रयोग गरेको इप्टिसा कन्सल्टेन्सीका सहायक प्रमुख प्रद्युम्नलाल प्रधानले जानकारी दिएका थिए । 

ल्याब टेस्ट गर्दा अर्घाखाँची सिमेन्टमा स्पेसिफिकेसनअनुसार नै अल्काली पुष्टि भएकोले सोही सिमेन्ट प्रयोगमा ल्याएको उनको भनाइ थियो । 

तर, विज्ञका अनुसार अर्घाखाँचीमा अल्कालीको मात्रा शून्य दशमलव ६ भन्दा माथि रहेको छ । अल्कालीको मात्राले सिमेन्टको गुणस्तर निर्धारण गर्छ । 

अल्कालीको मात्रा शून्य दशमलव ६ भन्दा कम भएमा सिमेन्टको गुणस्तर राम्रो हुन्छ । 

त्यसप्रकारको सिमेन्टको आयु एक सय वर्षसम्म हुन्छ । अल्कालीको मात्रा बढी भएमा सिमेन्टको गुणस्तर कमसल हुन्छ । 

त्यसैले इन्जिनियरले पहाडी क्षेत्रको निर्माण कार्यका लागि ‘लो अल्काली’ सिमेन्ट प्रयोग गर्ने मापदण्ड बनाउने गरेका छन् । 
सुरुङको भित्री भागका लागि ०.६ भन्दा कम अल्काली सिमेन्ट प्रयोग गरिन्छ । 

अल्काली सिमेन्ट बनाउने कच्चा पदार्थ चुनढुंगा (लाइम) मा पाइन्छ । जुन पानीमा घुल्छ । 

सोडियम हाइड्रोअक्साइड, पोटासियम हाइड्रोअक्साइड, क्याल्सियम हाइड्रोअक्साइड, क्याल्सियम कार्बोनेट र म्याग्नेसियम हाइड्रोअक्साइड सम्मिश्रणको मात्रा अल्काली कम भएको सिमेन्टको विशेषता हो । 

ल्याब टेस्ट गरेर अल्कालीको मात्रा पत्ता लगाइन्छ । 

पहिलो ठेकेदार चिनियाँ रेल्वे कन्स्ट्रक्सन कम्पनीले मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको काम गर्दा मापदण्डअनुसार रासिगोल्ड सिमेन्ट प्रयोग गरेको थियो । 

रासिगोल्डमा अल्कालीको मात्रा ०.६ भन्दा कम छ । तर, इटालियन कम्पनी सिएमसीले भने मापदण्डविपरीत ‘हाई अल्काली’ सिमेन्ट प्रयोग गरेको स्रोतले जनाएको छ । 

त्यसैले सुरुङको गुणस्तर कमजोर भएको बताइएको छ । 

भारबहन क्षमता अल्कालीको मात्रामा निर्भर हुन्छ । कमजोर चट्टानका कारण सुरुङ ढलानमा ढिलाइ भएको आयोजनाले बताउने गरेको थियो । 

यद्यपि, तोकिएको मापदण्डअनुसारको सिमेन्ट प्रयोग नगरेकोले ढलान ढिलो हुँदा काम पनि ढिलो भएको हो । 

इन्जिनियरिङ स्पेसिफिकेसनमा ०.६ भन्दा मुनि अल्काली भएको सिमेन्ट प्रयोग गर्न स्पष्ट तोकिएको भए पनि सिमेन्ट ठेकेदारसँग कमिशन खाएर सिएमसीले मापदण्डविपरीतको सिमेन्ट प्रयोग गरेको थियोे । 

आयोजनाका वरिष्ठ इन्जिनियर तथा प्रवक्ता राजेन्द्र पन्तले सुरुङमा नेपाली सिमेन्ट सगरमाथा प्रयोग भएको बताए । 

नेपालका सबै सिमेन्टमा अल्कालीको मात्रा शून्य दशमलव ६ भन्दा माथि रहेको उनले सुनाए । 

प्रतिघनमिटर बालुवा, गिटी र सिमेन्टको मिक्स्चरमा तीन किलोग्राम अल्काली प्रयोग हुने गरेको उनले बताए । 

सुरुङ ढलानमा ब्रिटिस स्ट्यान्डर्ड १२ को गुणस्तर प्रयोग भएको उनले दाबी गरे । 

इप्टिसा कन्सल्टेन्सी र आयोजनाका प्रवक्ता पन्तको भनाइ एक–आपसमा बाझिएको छ । 

पन्तले ढुंगागिटी, बालुवा र सिमेन्टको मिक्सचरमा प्रतिघनमिटर तीन केजी अल्काली प्रयोग भएको बताएका छन् । 

तर, कन्सल्टेन्सीले भने प्रतिघनमिटर सिमेन्टमा तीन केजी अल्कालीको मात्रा प्रमाणित भएर प्रयोग भएको बताएको छ । 

सुरुङ निर्माणको काम तोकिएको मापदण्डअनुसार गुणस्तरयुक्त भएको पनि पन्त र प्रधान दुवैले दाबी गरेका छन् । 

सिमेन्टको गुणस्तर चेकजाँच गर्न स्थानीयले सम्बन्धित निकायसँग माग गरेका छन् । 

सिएमसीले प्रत्येक महिना सिमेन्ट ठेकेदार फेर्ने गरेको थियो । कतिपय ठेकेदारलाई आयोजनाले हालसम्म पनि भुक्तानी दिएको छैन । 

सिएमसी भागेपछि काम सम्हालेको चिनियाँ कम्पनी सिनो हाइड्रोले पनि सगरमाथा सिमेन्ट नै प्रयोग गरेर मुहानस्थल अम्बाथाङमा ड्याम बनाइरहेको छ ।